مصري ڪئلينڊر

قديم مصري ڪئلينڊر هڪ سول يا شهري ڪئلينڊر هو، جيڪو 365 ڏينهن جي هڪ شمسي ڪئلينڊر تي ٻڌل هو. سال کي 120 ڏينهن جي ٽن موسمن ۾ ورهايو ويو هو، جنهن کان پوءِ سال جي آخر ۾ 5 واڌو ڏينهن (epagomenal days) شامل ڪيا ويندا هئا. هر موسم ۾ 30 ڏينهن جا چار مهينا هوندا هئا. هر مهيني کي 10 ڏينهن جي ٽن عرصن ۾ ورهايو ويو هو، جن کي ڊيڪنس (decans) يا ڏهاڪا چيو ويندو هو.

ڇاڪاڻ ته هي سال شمسي سال کان تقريباً پوڻو ڏينهن ننڍو هو ۽ ان ۾ ڪو به ليپ سال نه هو، ان ڪري مصري ڪئلينڊر هر چار سالن کانپوءِ هڪ ڏينهن پئتي رهجي ويندو هو. ان ڪري هن کي ڪڏهن ڪڏهن "گردش ڪندڙ سال" (annus vagus) به چيو ويندو هو. بطليموس III (Ptolemy III) ڪوشش ڪئي ته ان ۾ ليپ سال شامل ڪيو وڃي، پر مصري پروهت ان جي خلاف هئا. نيٺ آگسٽس جي دور ۾ 25 ق.م ۾ ان کي درست ڪيو ويو ۽ ان مان قبطي ڪئلينڊر وجود ۾ آيو.

تاريخ

پهرئين دور جي تاريخ

نيل نديءَ جي ٻوڏ جي بنياد تي ڪئلينڊر ترتيب ڏيڻ ائين ئي غير يقيني هو جيئن بهار جي گلن جي اڀرڻ تي ڪئلينڊر ٺاهڻ.

—ايڇ. اي. ون لاڪ

قديم مصر جي ڪئلينڊر جي شروعات بابت ڄاڻ اڃا تائين قياس آرائي تي ٻڌل آهي. ڪجهه نشانين مان معلوم ٿئي ٿو ته قديم مصرين شعريٰ (Sirius) تاري جي اڀرڻ ۽ نيل نديءَ جي ٻوڏ جي وچ ۾ تعلق قائم ڪري ورتو هو. ڇاڪاڻ ته مصر ۾ هزارين سالن کان برسات گهٽ پوندي هئي، ان ڪري ان جي زندگيءَ جو دارومدار نيل نديءَ تي هو. مصري سال کي ٽن موسمن ۾ ورهائيندا هئا:

آکيت (Akhet): ٻوڏ جي موسم (سيپٽمبر کان جنوري).
پيريت (Peret): فصل اڀرڻ يا سياري جي موسم (جنوري کان مئي).
شيمو (Shemu): گهٽ پاڻيءَ يا لڻڻ جي موسم (مئي کان سيپٽمبر).

قمري ڪئلينڊر

مصري ماڻهو شهري ڪئلينڊر کان اڳ خالص قمري ڪئلينڊر استعمال ڪندا هئا. هر مهينو ان صبح کان شروع ٿيندو هو جڏهن چنڊ جي گهٽجندڙ هلال نظر اچڻ بند ٿي ويندي هئي. هي ڪئلينڊر مذهبي رسمن ۽ مندرن جي عبادتن لاءِ استعمال ٿيندو رهيو. مصري مهيني کي چار هفتن ۾ ورهائيندا هئا، جيڪي چنڊ جي چئن مرحلن جي نشاندهي ڪندا هئا.