مخملي انقلاب

مخملي انقلاب (Velvet Revolution)
Part of 1989ع جا انقلاب
25 نومبر 1989ع تي پراگ ۾ مظاهرو
Date	17 نومبر – 29 ڊسمبر 1989ع
Location	چيڪوسلوواڪيا
Caused by	سياسي جبر آمريت (Totalitarianism) اقتصادي بحران 1989ع جا انقلاب
Goals	ڪميونسٽ حڪومت جو خاتمو جمهوريت ۽ آزاد چونڊون شھري حق اقتصادي سڌارا
Methods	شهري نافرماني شهري مزاحمت مظاهرا هڙتالون
Resulted in	چيڪوسلوواڪيا ۾ ڪميونسٽ نظام جو خاتمو ڪميونسٽ پارٽي جي پولٽ بيورو جو استعيفيٰ (24 نومبر 1989ع) حڪومت مخالف اڳواڻ Václav Havel چيڪوسلوواڪيا جو صدر بڻجي ويو (29 ڊسمبر 1989ع) جون 1990ع ۾ آزاد چونڊن سان پارلياماني جمهوريت جي بحالي چيڪوسلوواڪيا جي پُرامن ورهاست (Velvet Divorce) جو بنياد پيو سرڪاري صنعتن جي خانگيڪاري جو آغاز
Parties to the civil conflict
چيڪوسلوواڪيا جي حڪومت ڪميونسٽ پارٽي عوامي مليشيا پوليس (SNB/StB) اپوزيشن (مخالف ڌر) سوڪ فورم (Civic Forum) پبلڪ اگينسٽ وائلنس چارٽر 77 شاگرد اڳواڻ
Lead figures
Miloš Jakeš Gustáv Husák Václav Havel Alexander Dubček
Casualties and losses
568 زخمي

مخملي انقلاب (Velvet Revolution) يا نرم انقلاب (Nežná revolúcia) تڏهن جي چيڪوسلوواڪيا ۾ اقتدار جي پُرامن منتقلي کي چيو ويندو آهي، جيڪو 17 نومبر کان 29 ڊسمبر 1989ع تائين جاري رهيو. هن انقلاب ۾ شاگردن ۽ سياسي ڪارڪنن پاران ڪميونسٽ پارٽي جي هڪ-پارٽي حڪومت خلاف پُرامن احتجاج ڪيا ويا. ان جو نتيجو چيڪوسلوواڪيا ۾ 41 سالن جي ڪميونسٽ راڄ جو خاتمو ۽ ملڪ ۾ پارلياماني جمهوريت جي بحاليءَ جي صورت ۾ نڪتو.

پس منظر

چيڪوسلوواڪيا ۾ 25 فيبروري 1948ع کان ڪميونسٽ پارٽي برسرِاقتدار هئي. ان دور ۾ ڪنهن به سياسي مخالفت جي اجازت نه هئي ۽ اختلافي آواز اٿاريندڙن کي سختي سان دٻايو ويندو هو. چارٽر 77 جهڙيون تنظيمون ڳجهي نموني ڪم ڪنديون هيون، پر انهن جي ميمبرن کي رياستي جبر جو شڪار بڻايو ويندو هو. چيڪ ۽ سلوواڪ شهرين کي غير ڪميونسٽ ملڪن ڏانهن سفر ڪرڻ جي اجازت نه هئي ۽ ٻاهرين موسيقي يا ڪتابن تي پابندي هئي. 1980ع واري ڏهاڪي جي آخر ۾، جڏهن سوويت يونين ۾ ميخائيل گوباچوف پاران 'گلاسنيٽ' (آزادي) ۽ 'پريسٽرويڪا' (سڌارا) جون پاليسيون متعارف ڪرايون ويون، تڏهن چيڪوسلوواڪيا جي عوام ۾ به تبديلي جي اميد پيدا ٿي.

انقلاب جي ترتيب

17 نومبر

شاگردن پاران هڪ پُرامن ريلي ڪڍي وئي، جنهن جو مقصد نازي دور ۾ شهيد ٿيل شاگردن کي خراجِ تحسين پيش ڪرڻ هو. پر هي مظاهرو جلد ئي ڪميونسٽ نظام خلاف احتجاج ۾ بدلجي ويو. پراگ جي ناروڊني اسٽريٽ (Národní Street) تي پوليس شاگردن تي سخت لٺبازي ڪئي، جنهن ۾ سوين شاگرد زخمي ٿيا. ان واقعي سڄي ملڪ ۾ ڪاوڙ جي لهر پکيڙي ڇڏي.

18-19 نومبر

شاگردن ۽ ٿيٽر جي اداڪارن هڙتال جو اعلان ڪيو. 19 نومبر تي ويسلاف هيل (Václav Havel) ۽ ٻين اڳواڻن گڏجي سوڪ فورم (Civic Forum) نالي تنظيم جو بنياد رکيو، جنهن جو مقصد حڪومت سان ڳالهيون ڪرڻ ۽ سياسي سڌارا آڻڻ هو. سلوواڪيا ۾ به اهڙي ئي هڪ تنظيم "پبلڪ اگينسٽ وائلنس" جي نالي سان قائم ڪئي وئي.

20-27 نومبر

احتجاج تيز ٿي ويو. 20 نومبر تي پراگ ۾ مظاهرين جو انگ 2 لکن کان وڌي 5 لکن تائين پهچي ويو. 24 نومبر تي ڪميونسٽ پارٽي جي پوري قيادت، بشمول جنرل سيڪريٽري ميلوش جيڪيش (Miloš Jakeš)، استعيفيٰ ڏئي ڇڏي. 27 نومبر تي سڄي ملڪ ۾ مڪمل هڙتال ڪئي وئي، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 75 سيڪڙو آباديءَ حصو ورتو.

ڊسمبر 1989ع

حڪومت اپوزيشن سان ڳالهين تي مجبور ٿي وئي. ڊسمبر جي شروعات ۾ اولهه جرمني ۽ آسٽريا سان لڳندڙ سرحد تان ڪنڊيدار تارون هٽايون ويون. 29 ڊسمبر تي ويسلاف هيل، جيڪو ڪجهه عرصو اڳ جيل ۾ هو، ملڪ جو صدر چونڊيو ويو.

انقلاب جا نتيجا

هن انقلاب جي نتيجي ۾:

• چيڪوسلوواڪيا ۾ پهرين جون 1990ع تي آزاد ۽ جمهوري چونڊون ٿيون.
• ملڪ ۾ سرمائيداري نظام ۽ خانگي ملڪيت جي بحالي ٿي.
• 31 ڊسمبر 1992ع تي چيڪوسلوواڪيا پُرامن طور تي ٻن حصن، چيڪ جمهوريه ۽ سلوواڪيا ۾ ورهائجي ويو، جنهن کي تاريخ ۾ "مخملي طلاق" (Velvet Divorce) چيو وڃي ٿو.