مخلوط معيشت

گڏيل معيشت يا مخلوط معيشت (Mixed economy) هڪ اهڙو معاشي نظام آهي جنهن ۾ سرمائيداري (Capitalism) جا عنصر، جهڙوڪ نجي ڪاروبار، ۽ اشتراڪيت (Socialism) جا عنصر، جهڙوڪ قومي ملڪيت هيٺ آيل سرڪاري خدمتون، ٻئي شامل هوندا آهن.

وڌيڪ واضح طور تي، گڏيل معيشت کي مختلف انداز ۾ بيان ڪري سگهجي ٿو: هڪ اهڙو معاشي نظام جيڪو مارڪيٽ معيشت (Market economy) جي عنصرن کي منصوبه بندي ڪيل معيشت جي عنصرن سان ملائي ٿو،^[1] مارڪيٽن کي ریاستي مداخلت سان،^[2] يا نجي ادارن کي سرڪاري ادارن سان گڏائي هلائي ٿو.^[3]^[4] تمام گڏيل معيشتن ۾ گڏيل طور تي آزاد مارڪيٽ جي اصولن ۽ سوشلزم جي اصولن جو ميلاپ هوندو آهي.^[5] متبادل طور تي، گڏيل معيشت مان مراد هڪ اهڙو اصلاحي عبوري مرحلو ٿي سگهي ٿو جيڪو هڪ مڪمل سوشلسٽ معيشت ڏانهن وڃڻ لاءِ هجي، جتي سرڪاري ملڪيت جي غالب فريم ورڪ اندر نجي ادارن ۽ معاهدن کي هڪ وڏو ڪردار ڏنو وڃي ٿو.^[5]

گڏيل معيشت جو خيال، جنهن جي حمايت جان مينارڊ ڪينز (John Maynard Keynes) ۽ ڪيترن ئي ٻين ڪئي هئي، ان جو مقصد پيداوار جي سرمائيداراڻي طريقي کي ختم ڪرڻ نه هو، پر نجي ملڪيت جي بالادستي ۽ پيداواري وسيلن تي ڪنٽرول کي برقرار رکڻ هو. laissez-faire (غير مداخلت واري) سرمائيداراڻي نظام کان فرق اهو آهي ته هتي مارڪيٽون مختلف درجي جي ريگيوليٽري ڪنٽرول جي تابع هونديون آهن ۽ حڪومتون مالياتي ۽ ناڻي واري پاليسين ذريعي معيشت تي اثر انداز ٿينديون آهن ته جيئن سرمائيداري جي تاريخي لاهن چاڙهن (boom and bust cycles)، بيروزگاري، ۽ معاشي اڻبرابري جو مقابلو ڪري سگهجي.^[6]

جائزو

جيتوڻيڪ گڏيل معيشت جي ڪا هڪ گڏيل تعريف ناهي، پر عام طور تي ٻه وڏيون تعريفون آهن: هڪ سياسي ۽ ٻي غير سياسي (apolitical). سياسي تعريف مارڪيٽ معيشت ۾ ریاستي مداخلت جي درجي ڏانهن اشارو ڪري ٿي. غير سياسي تعريف جو تعلق معيشت ۾ ادارن جي ملڪيت ۽ انتظاميا جي نمونن سان آهي، يعني سرڪاري ۽ نجي ملڪيت جو ميلاپ.^[7]

تاريخ

لفظ "گڏيل معيشت" (Mixed economy) ٻي عالمي جنگ کان پوءِ برطانيه ۾ سياسي بحثن دوران سامهون آيو، پر اهڙيون پاليسيون 1930ع واري ڏهاڪي کان تجويز ڪيون پئي ويون.^[8] تاريخي رڪارڊ مطابق قديم ميسوپوٽاميا جي تهذيب ۾، جهڙوڪ ارڪ (Uruk) ۽ ابلا (Ebla) جي شهري رياستن ۾ به گڏيل معيشت جا آثار مليا آهن.^[9]

سياسي فلسفو

گڏيل معيشت کي اڪثر سرمائيداري ۽ سوشلزم جي وچ ۾ هڪ "وچون رستو" سمجهيو ويندو آهي. ان جا حامي مختلف سياسي پسمنظر رکندڙ ماڻهو آهن، خاص طور تي سوشل ڊيموڪريٽس.

ڪيٿولڪ سماجي تعليمات

ڪيٿولڪ سماجي تعليمات اڻ ڪنٽرول ٿيل سرمائيداري ۽ رياستي سوشلزم ٻنهي جي مخالفت ڪن ٿيون. پوپ فرانسس پنهنجي دور ۾ neoliberalism تي تنقيد ڪئي آهي ۽ رياستي فلاحي پروگرامن جي حمايت ڪئي آهي.^[10]

فيشزم

فيشزم (Fascism) بنيادي طور تي هڪ سياسي نظريو آهي، پر اهو عام طور تي هڪ اهڙي گڏيل معيشت جي حمايت ڪري ٿو جتي رياست مارڪيٽ ۽ نجي ادارن ۾ مداخلت ڪري سگهي ته جيئن قومي مفادن کي تحفظ ملي سگهي.

سوشلزم

ڪيترن ئي سوشلسٽن گڏيل معيشت کي سرمائيداري کان سوشلزم ڏانهن منتقلي لاءِ هڪ ضروري مرحلو قرار ڏنو آهي. ولاديمير لينن روس ۾ پنهنجي "نئين معاشي پاليسي" (New Economic Policy) ذريعي هڪ گڏيل معيشت متعارف ڪرائي هئي.^[11]

تنقيد

ڪيترن ئي اقتصاديات جي ماهرن، جهڙوڪ لڊوگ وون ميسس، ان ڳالهه تي سوال اٿاريا آهن ته ڇا گڏيل معيشت جو ڪو وجود ٿي سگهي ٿو. هنن جو خيال آهي ته يا ته مارڪيٽ جي منطق هلندي يا وري سرڪاري منصوبه بندي، ٻنهي جو هڪ گڏ رهڻ ممڪن ناهي.^[12]

پڻ ڏسو

حوالا

↑ Gorman, Tom. The Complete Idiot's Guide to Economics, Alpha Books (2003), p. 9. "In a market economy, the private-sector businesses and consumers decide what they will produce and purchase, with little government intervention. ... In a command economy, also known as a planned economy, the government largely determines what is produced and in what amounts. In a mixed economy, both market forces and government decisions determine which goods and services are produced and how they are distributed."
↑ Schiller, Bradley. The Micro Economy Today, McGraw-Hill/Irwin, 2010, p. 15. "Mixed economy - An economy that uses both market signals and government directives to allocate goods and resources." This follows immediately from a discussion on command economies and market mechanism.
↑ Stilwell, Frank J. B. (2006). Political Economy: The Contest of Economic Ideas (2 ed.). Oxford University Press. ISBN 9780195551273. https://archive.org/details/politicaleconomy0000stil. Retrieved 12 November 2018. سانچو:Qn
↑ Hendricks, Jean and Gaoreth D. Myles. Intermediate Public Economics, The MIT Press, 2006, p. 4 "the mixed economy where individual decisions are respected but the government attempts to affect these through the policies it implements".
1 2 Young, Greg. "Mixed Economy". Encyclopædia Britannica Online. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2025-02-14 تي محفوظ ڪيل. 30 December 2021 تي حاصل ڪيل. Alternatively, a mixed economy can emerge when a socialist government makes exceptions to the rule of state ownership to capture economic benefits from private ownership and free-market incentives. A combination of free market principles of private contracting and socialist principles of state ownership or planning is common to all mixed economies.
↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Pollin 2007
↑ Brown, Douglas (11 November 2011). Towards a Radical Democracy (Routledge Revivals): The Political Economy of the Budapest School. Routledge. pp. 10–11. ISBN 978-0415608794.
↑ Reisman, David A. (1994). Theories of the Mixed Economy. Pickering & Chatto Ltd.
↑ Karl Moore; David Charles Lewis (2 June 2009). The Origins of Globalization. Routledge. pp. 24–25. ISBN 978-1-135-97008-6.
↑ "Pope: Taxation should favor wealth redistribution for public services". Vatican News. 31 January 2022.
↑ "The New Economic Policy (NEP)". Alpha History.
↑ Mises, Ludwig (2007). Human Action: A Treatise on Economics. Liberty Fund. p. 259.

ٻاهريان ڳنڍڻا

Mixed economy at Encyclopædia Britannica Online

سانچو:Socialism سانچو:Capitalism

[1] Gorman, Tom. The Complete Idiot's Guide to Economics, Alpha Books (2003), p. 9. "In a market economy, the private-sector businesses and consumers decide what they will produce and purchase, with little government intervention. ... In a command economy, also known as a planned economy, the government largely determines what is produced and in what amounts. In a mixed economy, both market forces and government decisions determine which goods and services are produced and how they are distributed."

[2] Schiller, Bradley. The Micro Economy Today, McGraw-Hill/Irwin, 2010, p. 15. "Mixed economy - An economy that uses both market signals and government directives to allocate goods and resources." This follows immediately from a discussion on command economies and market mechanism.

[3] Stilwell, Frank J. B. (2006). Political Economy: The Contest of Economic Ideas (2 ed.). Oxford University Press. ISBN 9780195551273. https://archive.org/details/politicaleconomy0000stil. Retrieved 12 November 2018. سانچو:Qn

[4] Hendricks, Jean and Gaoreth D. Myles. Intermediate Public Economics, The MIT Press, 2006, p. 4 "the mixed economy where individual decisions are respected but the government attempts to affect these through the policies it implements".

[:0-5] 1 2 Young, Greg. "Mixed Economy". Encyclopædia Britannica Online. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2025-02-14 تي محفوظ ڪيل. 30 December 2021 تي حاصل ڪيل. Alternatively, a mixed economy can emerge when a socialist government makes exceptions to the rule of state ownership to capture economic benefits from private ownership and free-market incentives. A combination of free market principles of private contracting and socialist principles of state ownership or planning is common to all mixed economies.

[Pollin_2007-6] حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Pollin 2007

[7] Brown, Douglas (11 November 2011). Towards a Radical Democracy (Routledge Revivals): The Political Economy of the Budapest School. Routledge. pp. 10–11. ISBN 978-0415608794.

[8] Reisman, David A. (1994). Theories of the Mixed Economy. Pickering & Chatto Ltd.

[MooreLewis2009-9] Karl Moore; David Charles Lewis (2 June 2009). The Origins of Globalization. Routledge. pp. 24–25. ISBN 978-1-135-97008-6.

[10] "Pope: Taxation should favor wealth redistribution for public services". Vatican News. 31 January 2022.

[11] "The New Economic Policy (NEP)". Alpha History.

[12] Mises, Ludwig (2007). Human Action: A Treatise on Economics. Liberty Fund. p. 259.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]