مخففي لفظ

مخففي لفظ (ايڪرونم) اهڙو اختصار آهي، جيڪو ڪنهن گهڻ-لفظي نالي يا جملي جي شروعاتي اکرن مان ٺاهيو ويندو آهي. مخففات اڪثر هر لفظ جي پهرئين اکر کي وڏن اکرن ۾ لکي، بغير ڪنهن رمزِ اوقاف جي لکيا ويندا آهن.

انگريزي ٻوليءَ ۾ هن لفظ جو استعمال ٻن معنائن ۾ ٿيندو آهي. محدود معنيٰ ۾، مخفف اکرن جو اهڙو سلسلو هوندو آهي (جيڪو ڪنهن جملي جي لفظن جي شروعاتي اکرن جي نمائندگي ڪري ٿو) جيڪو گڏجي هڪ لفظ وانگر پڙهيو وڃي، جهڙوڪ ناسا، نيٽو يا ليزر.

وسيع معنيٰ ۾، هي اصطلاح انهن اکرن جي سلسلن کي به شامل ڪري ٿو جيڪي اکر اکر ڪري پڙهيا وڃن، جهڙوڪ جي ڊي پي يا آمريڪا (USA). جيڪي ماخذ ٻنهي قسمن ۾ فرق ڪن ٿا، اهي پهرين قسم کي مخفف (Acronym) ۽ ٻئي قسم کي ابتدائي اختصار (Initialism)^[1]^[2]^[3] يا الفبائي اختصار (Alphabetism) چون ٿا.

تنهن هوندي به، مخفف جو لفظ عام استعمال ۾ ٻنهي قسمن لاءِ استعمال ٿيندو آهي.^[4] هن اصطلاح جون ٻئي معنائون گهٽ ۾ گهٽ 1940ع واري ڏهاڪي کان استعمال ۾ موجود آهن.^[5]

لغتن جي مرتب ڪندڙن ۽ اسلوبي رهنمائن جي ماهرن ۾ هن ڳالهه تي اختلاف موجود آهي ته ڇا مخفف جو اصطلاح انهن اختصارن لاءِ به استعمال ڪري سگهجي ٿو جيڪي لفظ وانگر نه پڙهيا وڃن. ساڳئي طرح مخففن ۾ خالي جاءِ (اسپيسنگ)، اکرن جي صورت (ليٽر ڪيس) ۽ رمزن جي استعمال بابت به ڪو عام اتفاق موجود ناهي.

اهو جملو يا نالو جنهن جي نمائندگي ڪو مخفف ڪري ٿو، ان کي ان جو توسيع يافته روپ (ايڪسپينشن) چيو ويندو آهي. مخفف جي معنيٰ ۾ ان جو توسيع يافته روپ ۽ ان توسيع جي معنيٰ ٻئي شامل هوندا آهن.^{[حوالو گهربل]}

اشتقاق

انگريزي لفظ ايڪرونم (Acronym) يوناني ٻوليءَ جي ٻن بنيادي لفظن مان ٺهيو آهي: akro-، جنهن جي معنيٰ آهي "مٿيون حصو"، "چوٽي" يا "ڇيڙو"، ۽ -nym، جنهن جي معنيٰ آهي "نالو".^[6]^[7]

هي نيوڪلاسيڪي مرڪب لفظ غالباً جرمن ٻوليءَ مان نڪتل آهي، جتي جرمن صورت Akronym جو استعمال گهٽ ۾ گهٽ 1921ع کان ملي ٿو.^[8]

انگريزي ٻوليءَ ۾ هن لفظ جو سڀ کان اوائلي حوالو 1940ع ۾ جرمن ناول نگار ليون فوئخٽ وانگر جي ناول جي ترجمي ۾ ملي ٿو.^[9]

مخففي لفظ جي دائري بابت اختلاف

انگريزي لغت نگاري ۽ اسلوبي رهنمائن ۾ هن ڳالهه تي اختلاف موجود آهي ته مخففي لفظ (Acronym) جو لفظ فقط انهن اختصارن لاءِ استعمال ٿيڻ گهرجي جيڪي هڪ مڪمل لفظ وانگر پڙهيا وڃن، يا انهن لاءِ به جيڪي اکر اکر ڪري پڙهيا وڃن.

ڪجهه ماهر ۽ لغتون وسيع معنيٰ قبول ڪن ٿيون ۽ هر قسم جي شروعاتي اکرن تي ٻڌل اختصار کي مخفف سڏين ٿيون، جڏهن ته ٻيا ماهر مخفف کي صرف انهن صورتن تائين محدود رکن ٿا جيڪي لفظ وانگر ادا ٿين، ۽ اکر اکر ڪري پڙهجندڙ صورتن لاءِ ابتدائي اختصار (انيشلزم) يا رڳو اختصار (ايبريويشن) جو لفظ استعمال ڪن ٿا.

لغتون

ڪيتريون مشهور انگريزي لغتون مخفف جي اهڙي معنيٰ قبول ڪن ٿيون جنهن ۾ ان جو لفظ وانگر پڙهجڻ ضروري ناهي.

آمريڪي لغتون جهڙوڪ ميريم-ويبِسٽر، رينڊم هائوس ويبِسٽر اڻمختصر لغت، اميريڪن هيريٽيج ڊڪشنري، برطانوي آڪسفورڊ انگريزي لغت ۽ آسٽريليا جي مئڪواري لغت پنهنجي وضاحتن ۾ مخفف کي ابتدائي اختصار جي معنيٰ ۾ به استعمال ڪن ٿيون.

تنهن هوندي به اميريڪن هيريٽيج ڊڪشنري هن استعمال کي "استعمالي مسئلو" قرار ڏئي ٿي.

ٻئي پاسي ڪيتريون ٻيون لغتون، جهڙوڪ ڪولنز ڪوبلڊ اعليٰ انگريزي لغت، ڪيمبرج اعليٰ سکيا ڏيندڙ لغت، ميڪملن لغت لانگمين همعصر انگريزي لغت، نيو آڪسفورڊ آمريڪي لغت, ويبِسٽر نيو ورلڊ ڊڪشنري, ۽ ليڪسيڪو, مخفف کي صرف اهڙي اختصار طور بيان ڪن ٿيون جيڪو هڪ لفظ وانگر پڙهيو وڃي، ۽ اکر اکر پڙهجندڙ صورتن کي ان ۾ شامل نٿيون ڪن.

اسلوب ۽ استعمال بابت رهنمائون

سنڌي يا انگريزي ٻوليءَ جون گهڻيون اسلوبي ۽ استعمالي رهنمائون پڻ ان راءِ جي حمايت ڪن ٿيون ته مخففي لفظ يا ايڪرونم صرف انهن اختصارن کي سڏڻ گهرجي جيڪي هڪ لفظ وانگر ادا ٿين.

فائولر جي جديد انگريزي استعمال جي لغت بيان ڪري ٿي ته مخفف اهڙن اختصارن لاءِ آهي جيڪي شروعاتي اکرن مان ٺهن ۽ هڪ لفظ جي صورت ۾ پڙهيا وڃن، جهڙوڪ ناٽوNATO؛ جڏهن ته BBC جهڙيون صورتون مخفف ناهن، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي اکر اکر ڪري پڙهيون وڃن ٿيون.

شڪاگو مينوئل آف اسٽائل پڻ مخفف ۽ ابتدائي اختصار کي الڳ اصطلاحون سمجهي ٿو، جيتوڻيڪ اهو مڃي ٿو ته عملي استعمال ۾ ٻنهي جي وچ ۾ حد هميشه واضح ناهي هوندي.

بل برائسن جي مشڪل لفظن جي لغت موجب، IBM، ABC ۽ NFL جهڙا اختصار مخففي لفظ ناهن، بلڪه صرف اختصار آهن.

برائن گارنر جي جديد آمريڪي استعمال مطابق، مخفف اهڙو لفظ هوندو آهي جيڪو گڏيل اصطلاح جي شروعاتي اکرن يا حصن مان ٺهندو آهي ۽ هڪ لفظ طور پڙهيو ويندو آهي، نه ڪي اکر اکر ڪري.

نيو يارڪ ٽائيمز اسلوب ۽ استعمال رهنما پڻ چوي ٿو ته جيڪڏهن ڪو اختصار لفظ وانگر ادا نٿو ٿئي ته اهو مخفف نه آهي.

ٻئي طرف، ڪجهه اسلوبي رهنمائون وسيع استعمال کي قبول ڪن ٿيون. ميريام-ويبِسٽر جي انگريزي استعمال جي لغت 1994ع واري ڇاپي ۾ اهڙي استعمال جو دفاع ڪري ٿي. ساڳيءَ طرح بزفيڊ اسلوب رهنما CBS ۽ PBS جهڙن نالن کي به مخفف قرار ڏئي ٿي.

حوالا

↑ McMahon, Mary (December 30, 2023). "What is the Difference Between an Acronym, Alphabetism, and Initialism?". LanguageHumanities.org. February 9, 2024 تي حاصل ڪيل.
↑ Proofed (April 3, 2022). "Acronyms vs. Initialisms: What's the Difference?". Proofed. Proofed.com. January 24, 2024 تي حاصل ڪيل.
↑ Brinton, Laurel J.; Brinton, Donna M. (2010). The Linguistic Structure of Modern English. Amsterdam: John Benjamins Publishing Company. ص. 110. ISBN 978-90-272-8824-0. April 3, 2022 تي حاصل ڪيل.
↑ "Acronym". Merriam-Webster Dictionary. January 22, 2020 تي حاصل ڪيل.
↑ Zimmer, Ben; Carson, Charles E.; Solomon, Jane (2016). "Seventy-Five Years among the New Words". American Speech 91 (4): 472–512. doi:10.1215/00031283-3870163.
↑ "acronym". Oxford English Dictionary third edition. Oxford University Press. 5 September 2025 تي حاصل ڪيل.
↑ "acronym". Merriam Webster Dictionary. 5 September 2025 تي حاصل ڪيل.
↑ "Akronym". Brockhaus Handbuch des Wissens in vier Bänden (جرمن ۾). جلد 1. Leipzig: F. A. Brockhaus AG. 1921. ص. 37 – Google Books وسيلي.
↑ Feuchtwanger, Lion (1940). Paris Gazette. New York: Viking Press. ص. 665–66.

[1] McMahon, Mary (December 30, 2023). "What is the Difference Between an Acronym, Alphabetism, and Initialism?". LanguageHumanities.org. February 9, 2024 تي حاصل ڪيل.

[2] Proofed (April 3, 2022). "Acronyms vs. Initialisms: What's the Difference?". Proofed. Proofed.com. January 24, 2024 تي حاصل ڪيل.

[Brinton_Page_110-3] Brinton, Laurel J.; Brinton, Donna M. (2010). The Linguistic Structure of Modern English. Amsterdam: John Benjamins Publishing Company. ص. 110. ISBN 978-90-272-8824-0. April 3, 2022 تي حاصل ڪيل.

[Merriam-Webster_note-4] "Acronym". Merriam-Webster Dictionary. January 22, 2020 تي حاصل ڪيل.

[5] Zimmer, Ben; Carson, Charles E.; Solomon, Jane (2016). "Seventy-Five Years among the New Words". American Speech 91 (4): 472–512. doi:10.1215/00031283-3870163.

[6] "acronym". Oxford English Dictionary third edition. Oxford University Press. 5 September 2025 تي حاصل ڪيل.

[7] "acronym". Merriam Webster Dictionary. 5 September 2025 تي حاصل ڪيل.

[Brockhaus_Handbuch-8] "Akronym". Brockhaus Handbuch des Wissens in vier Bänden (جرمن ۾). جلد 1. Leipzig: F. A. Brockhaus AG. 1921. ص. 37 – Google Books وسيلي.

[Paris_Gazette-9] Feuchtwanger, Lion (1940). Paris Gazette. New York: Viking Press. ص. 665–66.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]