محفوظ علائقا

محفوظ علائقا (Protected Areas) يا تحفظ وارا علائقا اهي هنڌ آهن جيڪا انهن جي تسليم ٿيل قدرتي يا ثقافتي قدرن جي ڪري، تحفظ حاصل ڪن ٿا. محفوظ علائقا اهي علائقا آهن، جتي انساني موجودگي يا قدرتي وسيلن (مثال طور ڪاٺ، ٻيلن جي ٻئي شيئن، پاڻي، وغيره) جو استحصال محدود آهي.^[1]

"محفوظ علائقو" جي اصطلاح ۾ سامونڊي محفوظ علائقا ۽ ڪيترن ئي سرحدن جي پار سرحد پار محفوظ علائقا پڻ شامل آهن. 2016 تائين، 161,000 کان وڌيڪ محفوظ علائقا آهن جيڪي دنيا جي زميني مٿاڇري واري علائقي جو تقريباً 17 سيڪڙو نمائندگي ڪن ٿا (انٽارڪٽيڪا کانسواءِ).^[2]^[3]^[4]^[5]^[6]

اندروني پاڻي کان ٻاهر قومي اختيار هيٺ پاڻي لاءِ، 14,688 سامونڊي محفوظ علائقا (MPAs) آهن، جيڪي تقريبن %10.2 ساحلي ۽ سامونڊي علائقن ۽ %4.12 عالمي سامونڊي علائقن کي ڍڪيندا آهن. ان جي ابتڙ، قومي اختيار کان ٻاهر دنيا جي سمنڊن جو صرف %0.25 سامونڊي محفوظ علائقا پاران ڍڪيل آهن.^[7]

تازو سالن ۾، 30 بائي 30 جي شروعات 2030 تائين دنيا جي %30 سامونڊي علائقي ۽ %30 زميني علائقي کي بچائڻ جو مقصد رکيو آهي؛ هي يورپي يونين پاران 2030 لاءِ پنهنجي حياتياتي تنوع جي حڪمت عملي، فطرت لاءِ مهم ۾ اختيار ڪيو ويو آهي؛ جنهن حياتياتي تنوع جي ڪنوينشن جي COP15 سربراهي اجلاس ^[8] ۽ G7 دوران مقصد کي فروغ ڏنو.^[9] ڊسمبر 2022 ۾، قومون COP15 ۾ ڪنمنگ-مونٽريال گلوبل حياتياتي تنوع فريم ورڪ سان هڪ معاهدي تي پهتيون آهن، ^[10] جنهن ۾ 30 بائي 30 جي شروعات شامل آهي.

محفوظ علائقا اڪثر ڪري حياتياتي تنوع جي تحفظ لاءِ لاڳو ڪيا ويندا آهن. خطري ۾ پيل ۽ خطري ۾ پيل نسلن جي شڪار کان رهائش ۽ تحفظ فراهم ڪندا آهن. تحفظ ماحولياتي عملن کي برقرار رکڻ ۾ مدد ڪري ٿو جيڪي تمام گهڻي شدت سان منظم ٿيل نظارن ۽ سامونڊي منظرن ۾ زنده نه رهي سگهن ٿا.^[11] مقامي ماڻهو ۽ مقامي برادريون قلعي جي تحفظ جي هن طريقي تي اڪثر تنقيد ڪن ٿيون عام طور تي تشدد واري عملن لاءِ جنهن ذريعي علائقن جا ضابطا لاڳو ڪيا ويندا آهن.^[12]

IUCN جي تعريف

قدرتي وسيلن جو تحفظ

حياتي تنوع جو تحفظ

حياتي تنوع جي تحفظ لاءِ محفوظ علائقن جي اثرائتي جو اندازو وقت سان آبادي جي تبديلين جي مقابلي سان لڳائي سگهجي ٿو. اهڙي تجزيي مان معلوم ٿيو ته 2,239 زميني فقريدار آبادي جي گهڻائي محفوظ علائقن ۾ سست رفتاري سان تبديل ٿي. سراسري طور تي، فقريدار آبادي محفوظ علائقن ۾ پنج ڀيرا وڌيڪ سستي سان گهٽجي وئي (−0.4٪ في سال) ساڳئي هنڌن تي جيڪي تحفظ جي کوٽ آهن (−1.8٪ في سال).

ماحولياتي نظام جي خدمتن جو تحفظ

IUCN محفوظ علائقو

انتظامي زمرا

تاريخ

حياتياتي تنوع تي ڪنوينشن

چئلينجز

اثرائتو

ڀوٽان هڪ رول ماڊل جي حيثيت سان

علائقي جي لحاظ کان

پڻ ڏسو

حوالا

↑ Lele, Sharachchandra; Wilshusen, Peter; Brockington, Dan; Seidler, Reinmar; Bawa, Kamaljit (1 May 2010). "Beyond exclusion: alternative approaches to biodiversity conservation in the developing tropics" (en ۾). Current Opinion in Environmental Sustainability 2 (1): 94–100. doi:10.1016/j.cosust.2010.03.006. ISSN 1877-3435. Bibcode: 2010COES....2...94L. http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S187734351000014X.
↑ "Protected Planet Report 2016" (PDF). UNEP-WCMC and IUCN. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 2016-09-02 تي محفوظ ڪيل. 7 February 2020 تي حاصل ڪيل.
↑ Soutullo, Alvaro (2010). "Extent of the Global Network of Terrestrial Protected Areas" (en ۾). Conservation Biology 24 (2): 362–363. doi:10.1111/j.1523-1739.2010.01465.x. ISSN 1523-1739. PMID 20491846. Bibcode: 2010ConBi..24..362..
↑ "unstats - Millennium Indicators". اصل نسخو مان 27 September 2017 تي محفوظ ڪيل. 28 August 2018 تي حاصل ڪيل.
↑ Mora C, Sale P (2011). "Ongoing global biodiversity loss and the need to move beyond protected areas: A review of the technical and practical shortcoming of protected areas on land and sea". Marine Ecology Progress Series 434: 251–266. doi:10.3354/meps09214. Bibcode: 2011MEPS..434..251M. https://www.int-res.com/articles/theme/m434p251.pdf.
↑ "Protected Planet Report 2020". Protected Planet Report 2020. 24 April 2023 تي حاصل ڪيل.
↑ "Protected Planet Report 2016" (PDF). UNEP-WCMC and IUCN. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 2016-09-02 تي محفوظ ڪيل. 7 February 2020 تي حاصل ڪيل.
↑ Lele, Sharachchandra; Wilshusen, Peter; Brockington, Dan; Seidler, Reinmar; Bawa, Kamaljit (1 May 2010). "Beyond exclusion: alternative approaches to biodiversity conservation in the developing tropics" (en ۾). Current Opinion in Environmental Sustainability 2 (1): 94–100. doi:10.1016/j.cosust.2010.03.006. ISSN 1877-3435. Bibcode: 2010COES....2...94L. http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S187734351000014X.
↑ Lele, Sharachchandra; Wilshusen, Peter; Brockington, Dan; Seidler, Reinmar; Bawa, Kamaljit (1 May 2010). "Beyond exclusion: alternative approaches to biodiversity conservation in the developing tropics" (en ۾). Current Opinion in Environmental Sustainability 2 (1): 94–100. doi:10.1016/j.cosust.2010.03.006. ISSN 1877-3435. Bibcode: 2010COES....2...94L. http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S187734351000014X.
↑ Lele, Sharachchandra; Wilshusen, Peter; Brockington, Dan; Seidler, Reinmar; Bawa, Kamaljit (1 May 2010). "Beyond exclusion: alternative approaches to biodiversity conservation in the developing tropics" (en ۾). Current Opinion in Environmental Sustainability 2 (1): 94–100. doi:10.1016/j.cosust.2010.03.006. ISSN 1877-3435. Bibcode: 2010COES....2...94L. http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S187734351000014X.
↑ Lele, Sharachchandra; Wilshusen, Peter; Brockington, Dan; Seidler, Reinmar; Bawa, Kamaljit (1 May 2010). "Beyond exclusion: alternative approaches to biodiversity conservation in the developing tropics" (en ۾). Current Opinion in Environmental Sustainability 2 (1): 94–100. doi:10.1016/j.cosust.2010.03.006. ISSN 1877-3435. Bibcode: 2010COES....2...94L. http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S187734351000014X.
↑ Lele, Sharachchandra; Wilshusen, Peter; Brockington, Dan; Seidler, Reinmar; Bawa, Kamaljit (1 May 2010). "Beyond exclusion: alternative approaches to biodiversity conservation in the developing tropics" (en ۾). Current Opinion in Environmental Sustainability 2 (1): 94–100. doi:10.1016/j.cosust.2010.03.006. ISSN 1877-3435. Bibcode: 2010COES....2...94L. http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S187734351000014X.

ٻاهريان ڳنڍڻا

وڪيميڊيا العام ۾ سان لاڳاپيل ميڊيا Protected areas.

WDPA dataset on Ocean Data Viewer
ProtectedPlanet.net
Campaign For Nature – campaigns for protecting at least 30% of the planet by 2030
DOPA, a Digital Observatory for Protected Areas
United Nations Environment Programme World Conservation Monitoring Center, Protected Areas Programme
IUCN World Commission on Protected Areas
IUCN Global Protected Area Programme
2010 Biodiversity Indicators Partnership Indicator Factsheet: Management Effectiveness of Protected Areas
A-Z of Areas of Biodiversity Importance
Brazilian Amazon Protected areas – Instituto Socioambiental

سانچو:Protected areas by country or territory سانچو:Conservation of species

[1] Lele, Sharachchandra; Wilshusen, Peter; Brockington, Dan; Seidler, Reinmar; Bawa, Kamaljit (1 May 2010). "Beyond exclusion: alternative approaches to biodiversity conservation in the developing tropics" (en ۾). Current Opinion in Environmental Sustainability 2 (1): 94–100. doi:10.1016/j.cosust.2010.03.006. ISSN 1877-3435. Bibcode: 2010COES....2...94L. http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S187734351000014X.

[PPR16-2] "Protected Planet Report 2016" (PDF). UNEP-WCMC and IUCN. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 2016-09-02 تي محفوظ ڪيل. 7 February 2020 تي حاصل ڪيل.

[3] Soutullo, Alvaro (2010). "Extent of the Global Network of Terrestrial Protected Areas" (en ۾). Conservation Biology 24 (2): 362–363. doi:10.1111/j.1523-1739.2010.01465.x. ISSN 1523-1739. PMID 20491846. Bibcode: 2010ConBi..24..362..

[4] "unstats - Millennium Indicators". اصل نسخو مان 27 September 2017 تي محفوظ ڪيل. 28 August 2018 تي حاصل ڪيل.

[MoraAndSale2011-5] Mora C, Sale P (2011). "Ongoing global biodiversity loss and the need to move beyond protected areas: A review of the technical and practical shortcoming of protected areas on land and sea". Marine Ecology Progress Series 434: 251–266. doi:10.3354/meps09214. Bibcode: 2011MEPS..434..251M. https://www.int-res.com/articles/theme/m434p251.pdf.

[PR-6] "Protected Planet Report 2020". Protected Planet Report 2020. 24 April 2023 تي حاصل ڪيل.

[PPR162-7] "Protected Planet Report 2016" (PDF). UNEP-WCMC and IUCN. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 2016-09-02 تي محفوظ ڪيل. 7 February 2020 تي حاصل ڪيل.

[8] Lele, Sharachchandra; Wilshusen, Peter; Brockington, Dan; Seidler, Reinmar; Bawa, Kamaljit (1 May 2010). "Beyond exclusion: alternative approaches to biodiversity conservation in the developing tropics" (en ۾). Current Opinion in Environmental Sustainability 2 (1): 94–100. doi:10.1016/j.cosust.2010.03.006. ISSN 1877-3435. Bibcode: 2010COES....2...94L. http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S187734351000014X.

[9] Lele, Sharachchandra; Wilshusen, Peter; Brockington, Dan; Seidler, Reinmar; Bawa, Kamaljit (1 May 2010). "Beyond exclusion: alternative approaches to biodiversity conservation in the developing tropics" (en ۾). Current Opinion in Environmental Sustainability 2 (1): 94–100. doi:10.1016/j.cosust.2010.03.006. ISSN 1877-3435. Bibcode: 2010COES....2...94L. http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S187734351000014X.

[10] Lele, Sharachchandra; Wilshusen, Peter; Brockington, Dan; Seidler, Reinmar; Bawa, Kamaljit (1 May 2010). "Beyond exclusion: alternative approaches to biodiversity conservation in the developing tropics" (en ۾). Current Opinion in Environmental Sustainability 2 (1): 94–100. doi:10.1016/j.cosust.2010.03.006. ISSN 1877-3435. Bibcode: 2010COES....2...94L. http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S187734351000014X.

[11] Lele, Sharachchandra; Wilshusen, Peter; Brockington, Dan; Seidler, Reinmar; Bawa, Kamaljit (1 May 2010). "Beyond exclusion: alternative approaches to biodiversity conservation in the developing tropics" (en ۾). Current Opinion in Environmental Sustainability 2 (1): 94–100. doi:10.1016/j.cosust.2010.03.006. ISSN 1877-3435. Bibcode: 2010COES....2...94L. http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S187734351000014X.

[12] Lele, Sharachchandra; Wilshusen, Peter; Brockington, Dan; Seidler, Reinmar; Bawa, Kamaljit (1 May 2010). "Beyond exclusion: alternative approaches to biodiversity conservation in the developing tropics" (en ۾). Current Opinion in Environmental Sustainability 2 (1): 94–100. doi:10.1016/j.cosust.2010.03.006. ISSN 1877-3435. Bibcode: 2010COES....2...94L. http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S187734351000014X.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]