محتسب
اومبڊسمين (Ombudsman) يا محتسب هڪ اهڙو سرڪاري عهديدار هوندو آهي جيڪو عوامي شڪايتن جي جاچ ڪندو آهي ۽ انهن کي حل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو آهي. اهي شڪايتون عام طور تي سفارشن (جيڪي پابند هجن يا نه) يا مصالحت جي ذريعي حل ڪيون وينديون آهن. محتسب عام طور تي حڪومت يا پارليامينٽ پاران مقرر ڪيو ويندو آهي (اڪثر ڪري هڪ آزاد حيثيت سان). سانچو:Politics sidebar
محتسب جو مقصد انهن نظامي مسئلن جي نشاندهي ڪرڻ پڻ آهي جيڪي ناقص سروس يا ماڻهن جي حقن جي ڀڃڪڙي جو سبب بڻجن ٿا. قومي سطح تي، اڪثر محتسبن وٽ سڄي پبلڪ سيڪٽر ۽ ڪڏهن ڪڏهن پرائيويٽ سيڪٽر (مثال طور معاهدو ڪندڙ سروس فراهم ڪندڙ) سان معاملا ڪرڻ جو وسيع اختيار هوندو آهي. ڪجهه حالتن ۾، انهن جو دائرو سماج جي ڪنهن خاص شعبي تائين محدود هوندو آهي، جهڙوڪ تازي دور ۾ ٻارن جا محتسب (children's ombudsmen) پڻ قائم ڪيا ويا آهن.
ڪن ملڪن ۾، هڪ انسپيڪٽر جنرل، شهري وڪيل (citizen advocate) يا ٻيا آفيسر قومي محتسب جهڙا فرض سرانجام ڏيندا آهن. قومي سطح کان هيٺ، هڪ محتسب رياست، مقامي يا ميونسپل حڪومت پاران پڻ مقرر ڪري سگهجي ٿو. خانگي محتسب ڪنهن ڪارپوريشن، اخبار، اين جي او (NGO)، يا پيشه ورانه ريگيوليٽري باڊي لاءِ پڻ ڪم ڪري سگهن ٿا. 20 صدي جي آخر تائين دنيا جي اڪثر حڪومتن ۽ ڪجهه بين الاقوامي تنظيمن جهڙوڪ يورپي يونين محتسب جو ادارو قائم ڪري ورتو هو. 2005 جي انگن اکرن موجب، سڄي دنيا ۾ قومي ۽ صوبائي سطح تي مجموعي طور تي 129 محتسب جون آفيسون قائم هيون.
اصل ۽ لغت
[سنواريو]محتسب جهڙي عهدي جا ابتدائي آثار قديم چين (قين خاندان، 221 ق.م) ۽ بعد ۾ ڪوريا جي جوزون خاندان ۾ ملن ٿا. ان کان علاوه، اسلامي تاريخ ۾ 'ديوان المظالم' جو تصور ٻئي خليفي، حضرت عمر فاروق رضي الله عنه (634-644ع) جي دور کان ملي ٿو، جيڪو محتسب جي جديد تصور جي هڪ قديم شڪل آهي.
لفظ "اومبڊسمين" (Ombudsman) بنيادي طور تي سويڊش ٻولي جو لفظ آهي، جنهن جي معنيٰ آهي 'نمائندو' يا 'وڪيل'. جديد معنيٰ ۾ هن عهدي جو آغاز 1809ع ۾ سويڊن کان ٿيو، جتي شهرين جي حقن جي حفاظت لاءِ انتظاميه کان آزاد هڪ ادارو قائم ڪيو ويو.
سياست ۾
[سنواريو]عام طور تي، محتسب هڪ سرڪاري عهديدار هوندو آهي جيڪو شهرين جي مفاد ۾ حڪومتي سرگرمين تي نظر رکڻ ۽ شهرين جي خلاف ٿيندڙ غلط حڪومتي عملن جي شڪايتن جي جاچ لاءِ مقرر ڪيو ويندو آهي. جيڪڏهن محتسب کي شڪايت درست لڳي ته اهو مسئلو حل ڪرايو ويندو آهي يا ان کي درست ڪرڻ لاءِ سفارشون شايع ڪيون وينديون آهن. اڪثر ملڪن ۾ محتسب وٽ شڪايت جي بنياد تي سڌي طرح قانوني ڪارروائي يا مقدمو هلائڻ جو اختيار ناهي هوندو، پر سندس رپورٽ تمام اهم هوندي آهي.
تنظيمن ۾
[سنواريو]ڪيتريون ئي خانگي ڪمپنيون، يونيورسٽيون ۽ غير منافع بخش تنظيمون پڻ پنهنجي ملازمن ۽ انتظاميا جي وچ ۾ مسئلا حل ڪرڻ لاءِ محتسب مقرر ڪنديون آهن. اهي محتسب آزاد طور تي ڪم ڪندا آهن ۽ سڌو سنئون سي اي او (CEO) يا بورڊ آف ڊائريڪٽرز کي رپورٽ ڪندا آهن ته جيئن اداري جي اندر شفافيت برقرار رهي.
پڻ ڏسندا
[سنواريو]- انساني حق
- وفاقي محتسب (پاڪستان جي حوالي سان)
- صوبائي محتسب