ماھواري
ماھواري (Menstruation) يا حيض (جنهن کي عام ٻوليءَ ۾ 'پيريڊ' بہ چيو ويندو آهي) رحم جي اندروني تھ مان رت ۽ مخاطي ٽشوءَ جو ويجينا (vagina) جي ذريعي باقاعدگي سان ٿيندڙ نيڪال آهي.[1] ماهواريءَ جو چڪر هارمونز جي واڌ ۽ گهٽتائيءَ سان طئي ٿيندو آهي. حيض تڏهن شروع ٿيندو آهي جڏهن پروجيسٽرون هارمون جو ليول گهٽجي ويندو آهي، جيڪو ان ڳالهه جي نشاني آهي ته حمل نه ٿيو آهي. حيض دوران صفائي سٿرائي برقرار رکڻ لاءِ عورتن جي صحت واريون شيون (جهڙوڪ پيڊ وغيره) استعمال ڪيون وينديون آهن.
شروعات ۽ عرصو
[سنواريو]پهرين ماهواري، جنهن کي مينارڪي چيو وڃي ٿو، عام طور تي بالغت دوران 11 کان 13 سالن جي عمر جي وچ ۾ شروع ٿيندي آهي.[2] پر، اٺن سالن جي عمر ۾ ماهواريءَ جو شروع ٿيڻ به عام سمجهيو ويندو آهي. ترقي پذير ملڪن ۾ پهرين ماهواريءَ جي اوسط عمر دير سان، جڏهن ته ترقي يافته ملڪن ۾ جلد هوندي آهي.
هڪ ماهواريءَ جي پهرين ڏينهن کان وٺي ايندڙ ماهواريءَ جي پهرين ڏينهن تائين جو عرصو نوجوان عورتن ۾ 21 کان 45 ڏينهن، ۽ بالغن ۾ 21 کان 35 ڏينهن هوندو آهي، جنهن جي اوسط 28 ڏينهن ٻڌائي وڃي ٿي. هڪ وڏي مطالعي مطابق ماهواريءَ جي چڪر جي اوسط مدت 29.3 ڏينهن آهي. رت جو اخراج عام طور تي ٻن کان ستن ڏينهن تائين جاري رهندو آهي. حمل دوران ماهواري بند ٿي ويندي آهي ۽ کير پيارڻ جي شروعاتي مهينن ۾ به اڪثر ناهي ٿيندي. ٻار جي پيدائش کان پوءِ ٿيندڙ اخراج کي لوچيا (Lochia) چئبو آهي. ماهواري ۽ حمل جو امڪان مينوپاز (عمر جي ان حصي جتي ماهواري بند ٿئي ٿي) کان پوءِ ختم ٿي ويندو آهي، جيڪو عام طور تي 45 کان 55 سالن جي عمر ۾ ٿئي ٿو.
علامتون ۽ پيچيدگيون
[سنواريو]ماهواريءَ جي دوران، تقريباً 38 سيڪڙو عورتون پنهنجي روزاني جي ڪمن کي معمول مطابق ناهن ڪري سگهنديون. ماهواريءَ کان اڳ ٿيندڙ علامتون جيڪي عام زندگيءَ ۾ مداخلت ڪن، تن کي پري مينسٽروئل سنڊروم (PMS) چيو ويندو آهي.
تقريباً 20 کان 30 سيڪڙو عورتون PMS جو تجربو ڪن ٿيون، جنهن ۾ ڇاتيءَ ۾ نرمي، پيٽ جو ڦونڊجي وڃڻ، ٿڪ، چڙچڙائپ، ۽ مزاج جي تبديلي شامل آهن. ٻين علامتن ۾ ماهواري دوران سخت سور (جنهن کي 50 کان 90 سيڪڙو عورتون محسوس ڪن ٿيون) ۽ وڌيڪ رت جو اخراج شامل آهن. جيڪڏهن 15 سالن جي عمر تائين ماهواري شروع نه ٿئي يا 90 ڏينهن تائين ٻيهر نه ٿئي، ته ان صورتحال کي ايمينوريا چيو ويندو آهي.