مالي سلطنت
Manden Duguba | |
|---|---|
| فائل:Mali empire map.png | |
| حيثيت | سلطنت |
| گاديءَ جو شهر | نياني، ڪانجابا |
| عام ٻوليون | منڊنگ (Mandika) |
| مذهب | اسلام، قديم مقامي مذهب |
| حڪومت | بادشاهت |
| تاريخي دور | وچون دور |
• سلطنت جو بنياد | 1226ع |
• سلطنت جو خاتمو | 1610ع |
| گِني | {{{Gini}}} غلطي: نامناسب گِني قدر |
| انساني ترقي جو اشاريہ | {{{HDI}}} غلطي: نامناسب HDI قدر |
مالي سلطنت (Mali Empire) اولهه آفريڪا جي هڪ عظيم سلطنت هئي، جيڪا لڳ ڀڳ 1226ع کان 1610ع تائين قائم رهي. هن سلطنت جو بنياد سندياٽا ڪيٽا (Sundiata Keita) رکيو هو. هيءَ سلطنت پنهنجي حاڪمن جي بي پناهه دولت، خاص ڪري منسا موسيٰ (Mansa Musa) جي ڪري سڄي دنيا ۾ مشهور ٿي. پنهنجي عروج دوران مالي، اولهه آفريڪا جي سڀ کان وڏي سلطنت هئي، جنهن هن خطي جي ٻولي، قانون ۽ رواج تي گهرا اثر ڇڏيا.
تاريخي پس منظر ۽ بنياد
[سنواريو]مالي سلطنت جي شروعات نائجر درياءَ جي مٿانهين حصي تي هڪ ننڍڙي "منڊينڪا" بادشاهت جي طور تي ٿي. 11هين ۽ 12هين صديءَ ۾ جڏهن گھانا سلطنت (Wagadu) زوال پذير ٿي، ته واپار جا مرڪز ڏکڻ طرف منتقل ٿيڻ لڳا، جنهن سان ماليءَ کي ترقي ملي. سندياٽا ڪيٽا پهريون حاڪم هو جنهن بابت مستند تاريخ ملي ٿي. هن 1235ع ڌاري سوسو سلطنت جي بادشاهه سوماورو ڪانٽي کي شڪست ڏئي ماليءَ کي هڪ وڏي طاقت بڻايو.
سونھري دور ۽ منسا موسيٰ
[سنواريو]سندياٽا جي وفات کانپوءِ ماليءَ جي بادشاهن کي "منسا" جو لقب ڏنو ويو. 1312ع ڌاري منسا موسيٰ تخت تي ويٺو، جنهن جو دور ماليءَ جو سونهري دور چيو ويندو آهي.
- حج جو سفر: 1324ع کان 1326ع تائين منسا موسيٰ مڪي جو مشهور حج ڪيو. هن سفر دوران هن ايترو سون خيرات ڪيو جو مصر ۾ سون جي قيمت گهٽجي وئي ۽ وڏي مهانگائي (Inflation) پيدا ٿي وئي.
- ابن بطوطه جو دورو: منسا موسيٰ جي ڀاءُ سليمان جي دور ۾ مشهور سياح ابن بطوطه ماليءَ جو دورو ڪيو هو.
زوال جو سفر
[سنواريو]16هين صديءَ جي شروعات کان ئي پاڙيسري رياستن، جهڙوڪ سونگهائي سلطنت (Songhai Empire)، ماليءَ جي سرحدن تي قبضا ڪرڻ شروع ڪيا. 1542ع ۾ سونگهائيءَ جي فوج گاديءَ جي هنڌ تي حملو ڪيو پر ناڪام رهي. 1599ع ۾ جيني (Djenne) وٽ ٿيندڙ هڪ وڏي شڪست مالي سلطنت جي اميدن کي ختم ڪري ڇڏيو. ان کانپوءِ سلطنت تيزيءَ سان ٽڪڙن ۾ ورهائجي وئي ۽ آزاد علائقائي سرداريون قائم ٿي ويون.