مواد ڏانھن هلو

ماليڪيولي حياتيات

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
"ماليڪيولي خرد حياتيات" ھتي ريڊائريڪٽ ٿئي ٿو. سائنسي رسالو لاءِ، ماليڪيولر مائڪرو بائلاجي (رسالو) ڏسو.
ماليڪيولي حياتيات جو مرڪزي عقيدو، جيڪو حياتياتي نظام اندر جينياتي معلومات جي وهڪري کي ڏيکاري ٿو.
ماليڪيولي حياتيات جي هڪ تصور جو مثال. ڊي اين اي ۽ پروٽينن وچ ۾ ڊي اين اي جي نقل سازي دوران ٿيندڙ لاڳاپن کي ڏيکاريندڙ نمونو: سانچي وارو ڊي اين اي تاندورو (پيلو)، نئون ٺهيل ڌيئر ڊي اين اي تاندورو (سائو-نيرو)، پي سي اين اي جا ٽي ذيلي يونٽ (نيري جا مختلف ڇانورا)، ۽ ڊي اين اي پوليميريز ε جو عمل انگيز ذيلي يونٽ (سائو).

ماليڪيولي حياتيات حياتيات جي هڪ شاخ آهي، جيڪا گهرڙن جي اندر ۽ وچ ۾ حياتياتي سرگرميءَ جو بنياد بڻجندڙ ماليڪيولي بناوتن ۽ ڪيميائي عملن کي سمجهڻ جي ڪوشش ڪري ٿي. ان جو مرڪز گهڻو ڪري نيوڪليائي تيزابن (جهڙوڪ ڊي اين اي ۽ آر اين اي) ۽ پروٽينن جو اڀياس آهي. اها انهن وڏن ماليڪيولن جي بناوت، ڪم ۽ پاڻ ۾ لاڳاپن جو جائزو وٺي ٿي، جيڪي نقل سازي، نقل نويسي، ترجمي، پروٽين جي جوڙجڪ ۽ پيچيده حياتي ماليڪيولي لاڳاپن جهڙن عملن کي منظم ڪن ٿا. ماليڪيولي حياتيات جو شعبو گھڻ شعبائي آهي، جيڪو جينيات، حياتيائي ڪيميا، طبعيات، رياضيات ۽ هاڻوڪي دور ۾ ڪمپيوٽر سائنس (حياتيائي معلوماتيات) جي اصولن تي ڀاڙي ٿو.[1][2][3]

جيتوڻيڪ جاندارن ۾ گهرڙا ۽ ٻيون خوردبيني بناوتون ارڙهين صديءَ کان ئي ڏٺيون ويون هيون، پر انهن جي روين کي ضابطي ۾ رکندڙ ميڪانيزمن ۽ لاڳاپن جي تفصيلي سمجهه ويهين صديءَ تائين سامهون نه آئي، جڏهن طبعيات ۽ ڪيميا ۾ استعمال ٿيندڙ ٽيڪنالاجيون ايتريون ترقي ڪري چڪيون هيون جو انهن کي حياتياتي سائنسن ۾ لاڳو ڪري سگهجي.[حوالو گهربل] ماليڪيولي حياتيات جو اصطلاح پهريون ڀيرو 1945ع ۾ انگريز طبعيات دان وليم ايسٽبري استعمال ڪيو، جنهن ان کي حياتياتي لقائن جي بنيادن کي سمجهڻ تي مرڪوز هڪ طريقيڪار طور بيان ڪيو—يعني حياتياتي ماليڪيولن جي طبعي ۽ ڪيميائي بناوتن ۽ خاصيتن، ٻين ماليڪيولن سان انهن جي لاڳاپن، ۽ انهن لاڳاپن وسيلي نام نهاد ڪلاسيڪي حياتيات جي مشاهدي جي وضاحت ڪرڻ؛ جڏهن ته ڪلاسيڪي حياتيات حياتياتي عملن جو اڀياس وڏي پيماني ۽ تنظيم جي مٿين سطحن تي ڪري ٿي.[4] 1953ع ۾ فرانسس ڪرڪ، جيمس واٽسن، روزالينڊ فرينڪلن ۽ سندن ساٿين ميڊيڪل ريسرچ ڪائونسل يونٽ، ڪيونڊش ليبارٽري ۾ پهريون ڀيرو ٻٽو پيچ نمونو بيان ڪيو، جيڪو ڊي آڪسي رائبونيوڪليائي تيزاب (ڊي اين اي) جي ڪيميائي بناوت جي وضاحت ڪري ٿو. هن واقعي کي اڪثر ان وقت نئين اُڀرندڙ شعبي لاءِ هڪ سنگ ميل سمجهيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان حياتياتي وراثت جي بنيادي مادي طور نيوڪليائي تيزابن جي اڳ اڻچٽي تصور کي سمجهڻ لاءِ طبعي-ڪيميائي بنياد مهيا ڪيو. هنن اها بناوت فرينڪلن جي اڳوڻي تحقيق جي بنياد تي تجويز ڪئي، جيڪا ماريس ولڪنز ۽ ميڪس پيروٽز کين پهچائي هئي.[5] سندن ڪم ٻين خرد جاندارن، ٻوٽن ۽ جانورن ۾ ڊي اين اي جي دريافت ڏانهن وٺي ويو.[6]

ماليڪيولي حياتيات جي شعبي ۾ اهڙيون ٽيڪنيڪون شامل آهن، جيڪي سائنسدانن کي ماليڪيولي عملن بابت ڄاڻ حاصل ڪرڻ جي قابل بڻائين ٿيون.[7] اهي ٽيڪنيڪون نيون دوائون اثرائتي نموني هدف بڻائڻ، بيمارين جي تشخيص ڪرڻ ۽ گهرڙن جي فعليات کي بهتر نموني سمجهڻ لاءِ استعمال ٿين ٿيون.[8] ماليڪيولي حياتيات مان نڪتل ڪجهه طبي تحقيق ۽ علاج جيني علاج جي دائري ۾ اچن ٿا، جڏهن ته طب ۾ ماليڪيولي حياتيات يا ماليڪيولي گهرڙي حياتيات جي استعمال کي هاڻي ماليڪيولي طب چيو وڃي ٿو.[9]

ماليڪيولي حياتيات جي تاريخ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ماليڪيولي حياتيات جي تاريخ
ڊي اين اي جي بناوت ۾ زاوين جي وضاحت
واٽسن ۽ ڪرڪ جي ڊي اين اي بناوت جي خاڪي واري نمائندگي

ماليڪيولي حياتيات حياتيائي ڪيميا ۽ جينيات جي سنگم تي بيٺل آهي؛ ويهين صديءَ ۾ جيئن جيئن اهي سائنسي شعبا اُڀريا ۽ ترقي ڪندا ويا، تيئن اهو واضح ٿيندو ويو ته ٻئي شعبا انهن ماليڪيولي ميڪانيزمن کي سمجهڻ جي ڪوشش ڪن ٿا، جيڪي گهرڙن جي اهم حياتياتي ڪمن جو بنياد آهن.[10][11] ماليڪيولي حياتيات ۾ اڳڀرائي نين ٽيڪنالاجين جي ترقي ۽ انهن کي بهتر بڻائڻ سان ويجهي نموني لاڳاپيل رهي آهي.[12]

جينيات جو شعبو توليد ۽ وراثت جي بنيادي قاعدن ۽ وراثت جي مفروضي ايڪن، جن کي جين چيو وڃي ٿو، جي نوعيت کي سمجهڻ جي ڪوششن مان اُڀريو. گريگور مينڊل 1866ع ۾ هن ڪم جي بنياد وڌي، جڏهن هن مٽر جي ٻوٽن ۾ ميلاپي سنڪرن جي اڀياس دوران ڏٺل وراثت جي قانونن کي پهريون ڀيرو بيان ڪيو.[13] جينياتي وراثت جي اهڙن قانونن مان هڪ علحدگيءَ جو قانون آهي، جنهن موجب ڪنهن خاص جين لاءِ ٻن ايليلن وارا ٻٽوڻا فرد انهن مان هڪ ايليل پنهنجي اولاد ڏانهن منتقل ڪندا آهن.[14] سندس بنيادي اهميت واري ڪم سبب جينياتي وراثت جي اڀياس کي عام طور مينڊلي جينيات چيو وڃي ٿو.[15]

ماليڪيولي حياتيات ۾ هڪ اهم سنگ ميل ڊي اين اي جي بناوت جي دريافت هئي. هن ڪم جي شروعات 1869ع ۾ سوئس حياتيائي ڪيميادان فريڊرڪ ميشر ڪئي، جنهن پهريون ڀيرو نيوڪليئن نالي هڪ بناوت تجويز ڪئي، جنهن کي اڄ اسين ڊي آڪسي رائبونيوڪليائي تيزاب يا ڊي اين اي طور سڃاڻون ٿا.[16] هن پيپ سان ڀريل پٽين جي جزن جو اڀياس ڪندي ۽ ”فاسفورس رکندڙ مادن“ جون منفرد خاصيتون نوٽ ڪندي هي منفرد مادو دريافت ڪيو.[17] ڊي اين اي جي نموني ۾ هڪ ٻيو اهم حصو وجهندڙ فيبس ليوين هو، جنهن خمير تي ڪيل پنهنجي حياتيائي ڪيميائي تجربن جي نتيجي ۾ 1919ع ۾ ڊي اين اي جو ”پولي نيوڪليوٽائيڊ نمونو“ پيش ڪيو.[18] 1950ع ۾ ارون چارگاف، ليوين جي ڪم کي اڳتي وڌائيندي نيوڪليائي تيزابن جون ڪجهه اهم خاصيتون واضح ڪيون: پهرين، نيوڪليائي تيزابن جي ترتيب مختلف نوعن ۾ مختلف هوندي آهي.[19] ٻيو، پيورينن (ايڊينين ۽ گوانين) جو ڪل ارتڪاز هميشه پائريمڊينن (سائٽوسين ۽ ٿائيمين) جي ڪل ارتڪاز جي برابر هوندو آهي.[16] اهو هاڻي چارگاف جو قانون سڏجي ٿو. 1953ع ۾ جيمس واٽسن ۽ فرانسس ڪرڪ ڊي اين اي جي ٻٽي پيچدار بناوت شايع ڪئي،[20] جيڪا ايڪس-ڪرڻ بلوريات بابت روزالينڊ فرينڪلن جي ڪيل ڪم تي ٻڌل هئي، جيڪو ماريس ولڪنز ۽ ميڪس پيروٽز کين پهچايو هو.[5] واٽسن ۽ ڪرڪ ڊي اين اي جي بناوت بيان ڪئي ۽ هن منفرد بناوت مان ڊي اين اي جي نقل سازي جي ممڪن ميڪانيزمن بابت نتيجا اخذ ڪيا.[20] واٽسن ۽ ڪرڪ کي ڊي اين اي جي بناوت جو نمونو پيش ڪرڻ تي 1962ع ۾ ولڪنز سان گڏ فعليات يا طب جو نوبل انعام ڏنو ويو.[6]

1961ع ۾ اهو ثابت ڪيو ويو ته جڏهن ڪو جين ڪنهن پروٽين لاءِ رمز بندي ڪري ٿو ته جين جي ڊي اين اي جا لڳاتار ٽي اساس پروٽين جي هر ايندڙ امينو تيزاب جي تعين ڪن ٿا.[21] اهڙيءَ طرح جينياتي رمز هڪ ٽه-اساسي رمز آهي، جنهن ۾ هر ٽه-اساسي سلسلو (جنهن کي ڪوڊون چيو وڃي ٿو) ڪنهن خاص امينو تيزاب جي تعين ڪري ٿو. وڌيڪ اهو پڻ ثابت ڪيو ويو ته پروٽين لاءِ رمز بندي ڪندڙ ڊي اين اي جي ترتيب ۾ ڪوڊون هڪ ٻئي مٿان چڙهيل نه هوندا آهن ۽ هر ترتيب کي هڪ مقرر شروعاتي نقطي کان پڙهيو ويندو آهي.

1962ع کان 1964ع دوران، هڪ بيڪٽيريائي وائرس جي شرطي موتمار ميوٽنٽن جي استعمال وسيلي،[22] ڊي اين اي جي نقل سازي، ڊي اين اي جي مرمت، ڊي اين اي جي ٻيهر ميلاپ ۽ ماليڪيولي بناوتن جي جوڙجڪ واري مشينري ۾ استعمال ٿيندڙ پروٽينن جي ڪمن ۽ پاڻ ۾ لاڳاپن بابت اسان جي سمجهه ۾ بنيادي اڳڀرايون ٿيون.[23]

گريفٿ جو تجربو

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو گريفٿ جو تجربو
گريفٿ جو تجربو

1928ع ۾ فريڊرڪ گريفٿ نيموڪوڪس بيڪٽيريا ۾ هڪ بيماري پيدا ڪندڙ خاصيت ڏٺي، جيڪا تجربيگاهه جي ڪوئن کي ماري رهي هئي. ان وقت رائج مينڊلي نظريي موجب، جينن جي منتقلي رڳو والديني گهرڙي کان ڌيئر گهرڙن ڏانهن ٿي سگهي ٿي. گريفٿ هڪ ٻيو نظريو پيش ڪيو، جنهن موجب هڪ ئي نسل جي جاندارن جي فردن وچ ۾ ٿيندڙ جينن جي منتقلي کي افقي جين منتقلي (HGT) چيو وڃي ٿو. هن عمل کي هاڻي جينياتي تبديلي چيو وڃي ٿو.[24]

گريفٿ جو تجربو نيموڪوڪس بيڪٽيريا تي ڪيو ويو، جنهن جا ٻه مختلف اسٽرين هئا: هڪ بيماري پيدا ڪندڙ ۽ هموار، جڏهن ته ٻيو بي ضرر ۽ کهرو هو. هموار اسٽرين هڪ خاص قسم جي پولي سيڪرائيڊ، يعني گلوڪوز ۽ گلوڪيورونڪ تيزاب جي پوليمر مان ٺهيل ڪيپسول جي موجودگي سبب چمڪدار ڏسڻ ۾ ايندو هو. بيڪٽيريا جي هن پولي سيڪرائيڊ تهه سبب ميزبان جو مدافعتي نظام بيڪٽيريا کي سڃاڻي نه سگهندو آهي، جنهن ڪري بيڪٽيريا ميزبان کي ماري ڇڏيندو آهي. کهري اسٽرين ۾ هي پولي سيڪرائيڊ ڪيپسول موجود نه هوندو آهي، جنهن ڪري ان جون ڪالونيون ڦڪيون ۽ کهريون ڏسڻ ۾ اينديون آهن ۽ اهو بي ضرر هوندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ميزبان جو مدافعتي نظام ان کي وڌيڪ آسانيءَ سان سڃاڻي ۽ تباهه ڪري ڇڏيندو آهي.[25]

ڪنهن اسٽرين ۾ ڪيپسول جي موجودگي يا غير موجودگي جينياتي طور طئي ٿيل هوندي آهي. هموار ۽ کهرا اسٽرين ڪيترن مختلف قسمن ۾ ملن ٿا، جهڙوڪ ترتيبوار S-I، S-II، S-III وغيره ۽ R-I، R-II، R-III وغيره. S ۽ R بيڪٽيريا جا اهي سڀئي ذيلي قسم هڪ ٻئي کان انهن جي پيدا ڪيل اينٽيجن جي قسم جي لحاظ کان مختلف هوندا آهن.[6]

ايوري–ميڪلوڊ–ميڪارٽي تجربو

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ايوري–ميڪلوڊ–ميڪارٽي تجربو

اوزوالڊ ايوري، ڪولن ميڪلوڊ ۽ ميڪلن ميڪارٽي جي ڪيل ايوري–ميڪلوڊ–ميڪارٽي تجربي 1944ع ۾ تجرباتي طور ثابت ڪيو ته ڊي اين اي اهو مادو آهي، جيڪو بيڪٽيريائي تبديلي جو سبب بڻجي ٿو. اهو نتيجو اهڙي دور ۾ سامهون آيو، جڏهن وڏي پيماني تي اهو سمجهيو ويندو هو ته جينياتي معلومات کڻي هلڻ جو ڪم پروٽين ڪن ٿا (خود لفظ پروٽين پڻ ان عقيدي جي اظهار لاءِ ٺاهيو ويو هو ته ان جو ڪم بنيادي آهي). هي تجربو راڪفيلر انسٽيٽيوٽ فار ميڊيڪل ريسرچ ۾ 1930ع واري ڏهاڪي ۽ ويهين صديءَ جي شروعاتي سالن دوران ڪيل ان تحقيق جو نتيجو هو، جنهن جو مقصد 1928ع جي گريفٿ جي تجربي ۾ پهريون ڀيرو بيان ڪيل تبديليءَ واري عمل لاءِ ذميوار ”تبديلي آڻيندڙ اصول“ کي خالص ڪرڻ ۽ ان جون خاصيتون معلوم ڪرڻ هو: بيماري پيدا ڪندڙ III-S اسٽرين قسم جا ماريل اسٽريپٽوڪوڪس نمونيا، جڏهن جيئرا پر بيماري نه پيدا ڪندڙ II-R قسم جي نيموڪوڪس بيڪٽيريا سان گڏ داخل ڪيا ويا، ته ان جي نتيجي ۾ III-S قسم جي نيموڪوڪس بيڪٽيريا جي موتمار انفيڪشن پيدا ٿي.

فيبروري 1944ع ۾ جرنل آف ايڪسپيريمينٽل ميڊيسن ۾ شايع ٿيل پنهنجي تحقيقي مقالي ”نيموڪوڪس جي قسمن ۾ تبديلي آڻيندڙ مادي جي ڪيميائي نوعيت بابت اڀياس: قسم III جي نيموڪوڪس مان ڌار ڪيل ڊي آڪسي رائبونيوڪليائي تيزاب جي جز وسيلي تبديليءَ جي شروعات“ ۾، ايوري ۽ سندس ساٿين تجويز ڪيو ته ان وقت عام طور مڃيل خيال جي ابتڙ پروٽين بدران ڊي اين اي بيڪٽيريا جو وراثتي مادو ٿي سگهي ٿو ۽ اعليٰ جاندارن ۾ جينن ۽/يا وائرسن جي برابر حيثيت رکي سگهي ٿو.[26][27]

هرشي–چيس تجربو

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو هرشي–چيس تجربو
هرشي–چيس تجربو

ڊي اين اي جينياتي مادو آهي ۽ انفيڪشن جو سبب بڻجي ٿو، ان ڳالهه جي تصديق هرشي–چيس تجربي مان ٿي. هنن تجربي لاءِ اي. ڪولائي ۽ بيڪٽيريوفيج استعمال ڪيا. هن تجربي کي بلينڊر تجربو پڻ چيو وڃي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان ۾ رڌڻي جو بلينڊر هڪ اهم اوزار طور استعمال ڪيو ويو. الفريڊ هرشي ۽ مارٿا چيس ثابت ڪيو ته فيج جي ذري ذريعي بيڪٽيريا ۾ داخل ڪيل ڊي اين اي ۾ نون فيج ذرن جي ٺهڻ لاءِ گهربل سموري معلومات موجود هوندي آهي. هنن تابڪاري استعمال ڪندي ٻن مختلف پرک نلين ۾ ترتيبوار بيڪٽيريوفيج جي پروٽين واري کوپي تي تابڪار گندرف ۽ ڊي اين اي تي تابڪار فاسفورس جا نشان لڳايا. پرک نلي ۾ بيڪٽيريوفيج ۽ اي. ڪولائي کي ملائڻ کان پوءِ حضانت جو عرصو شروع ٿيو، جنهن دوران فيج پنهنجو جينياتي مادو اي. ڪولائي جي گهرڙن ۾ داخل ڪيو. پوءِ آميزش کي بلينڊر ۾ گهمايو يا زور سان لوڏيو ويو، جنهن سان فيج اي. ڪولائي جي گهرڙن کان ڌار ٿي ويا. ان کان پوءِ سڄي آميزش جي مرڪز گريزي ڪئي وئي ۽ اي. ڪولائي جا گهرڙا رکندڙ تري ۾ گڏ ٿيل مادو جانچيو ويو، جڏهن ته مٿيون پاڻياٺي مادو خارج ڪيو ويو. اي. ڪولائي جي گهرڙن ۾ تابڪار فاسفورس مليو، جنهن مان ظاهر ٿيو ته گهرڙن ۾ داخل ٿيل مادو پروٽين واري کوپي بدران ڊي اين اي هو.[حوالو گهربل]

داخل ٿيل ڊي اين اي اي. ڪولائي جي گهرڙن اندر نقل سازي ڪري ٿو ۽ نون فيج ذرن جي ٺهڻ جي هدايت ڪري ٿو. ان سان لاڳاپيل ٽرانسڊڪشن جو عمل، جنهن کي زنڊر ۽ ليڊربرگ بيان ڪيو، پڻ افقي جين منتقلي جو هڪ قسم آهي. ٽرانسڊڪشن اهڙو عمل آهي، جنهن ۾ بيڪٽيريوفيج بيڪٽيريا جي ڊي اين اي جو هڪ ٽڪرو کڻي ان کي ٻئي بيڪٽيريا ڏانهن منتقل ڪري ٿو. اهو پڻ افقي جين منتقلي جو هڪ قسم آهي.[6]

ميسلسن–اسٽال تجربو

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ميسلسن–اسٽال تجربو
ميسلسن–اسٽال تجربو

ميسلسن–اسٽال تجربو 1958ع ۾ ميٿيو ميسلسن ۽ فرينڪلن اسٽال پاران ڪيل هڪ تجربو هو، جنهن واٽسن ۽ ڪرڪ جي ان مفروضي جي حمايت ڪئي ته ڊي اين اي جي نقل سازي نيم قدامت پسند هوندي آهي. نيم قدامت پسند نقل سازيءَ ۾، جڏهن ٻٽي تند واري ڊي اين اي پيچ جي نقل سازي ٿئي ٿي، ته ٺهندڙ ٻن نون ٻٽي تند وارن ڊي اين اي پيچن مان هر هڪ ۾ هڪ تند اصل پيچ مان ۽ ٻي نئين ٺهيل تند هوندي آهي. هن کي ”حياتيات جو سڀ کان خوبصورت تجربو“ پڻ چيو ويو آهي.[28] ميسلسن ۽ اسٽال فيصلو ڪيو ته والديني ڊي اين اي کي ڳولڻ جو بهترين طريقو ان جي ڪنهن هڪ ائٽم کي تبديل ڪري ان تي نشان لڳائڻ هو. جيئن ته نائٽروجن سڀني ڊي اين اي اساسن ۾ موجود هوندي آهي، تنهن ڪري هنن اهڙو والديني ڊي اين اي تيار ڪيو، جنهن ۾ قدرتي طور موجود نائٽروجن جي ڀيٽ ۾ ان جو وڌيڪ ڳرو آئسوٽوپ شامل هو. وزن ۾ هن تبديليءَ جي مدد سان هو اهو طئي ڪري سگهيا ته نقل سازيءَ جي لڳاتار چڪرن کان پوءِ ٺهيل ڊي اين اي ۾ والديني ڊي اين اي جو ڪيترو حصو موجود هو.[حوالو گهربل]

جديد ماليڪيولي حياتيات

[سنواريو]

2020ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ ماليڪيولي حياتيات هڪ سونهري دور ۾ داخل ٿي، جنهن جي خاصيت فني ترقيءَ جا ٻئي، عمودي ۽ افقي رخ آهن. عمودي رخ ۾ نيون ٽيڪنالاجيون حياتياتي عملن جي ائٽمي سطح تي حقيقي وقت ۾ نگراني ڪرڻ کي ممڪن بڻائي رهيون آهن.[29] اڄڪلهه ماليڪيولي حياتيات جي ماهرن کي وڌندڙ گهرائيءَ سان ترتيب بنديءَ جي ڊيٽا تائين گهٽجندڙ لاڳت تي رسائي حاصل آهي، جنهن سان نون غير نمونياتي جاندارن ۾ جينياتي ڦيرڦار جا نوان طريقا تيار ڪرڻ ۾ آساني ٿي رهي آهي. ساڳيءَ طرح، مصنوعي ماليڪيولي حياتيات جا ماهر مختلف پروڪيريائيٽ ۽ يوڪيريائيٽ گهرڙن جي سلسلن ۾ ٻاهريان استقلابي رستا داخل ڪري ننڍن ۽ وڏن ماليڪيولن جي صنعتي پيداوار کي اڳتي وڌائيندا.[30]

افقي رخ ۾، ترتيب بنديءَ جي ڊيٽا وڌيڪ سستي ٿي رهي آهي ۽ ڪيترن ئي مختلف سائنسي شعبن ۾ استعمال ٿي رهي آهي. ان سان ترقي پذير ملڪن ۾ صنعتن جي ترقي کي هٿي ملندي ۽ انفرادي محققن لاءِ ان تائين رسائي وڌندي. ساڳيءَ طرح، ڪرسپر-ڪيس9 جين ايڊيٽنگ جا تجربا هاڻي نون جاندارن تي 10,000 آمريڪي ڊالرن کان گهٽ خرچ ۾ انفرادي طور رٿجي ۽ عمل ۾ آڻي سگهجن ٿا، جنهن سان صنعتي ۽ طبي استعمالن جي ترقي کي هٿي ملندي.[31]

ٻين حياتياتي علمن سان لاڳاپو

[سنواريو]
حياتيائي ڪيميا، جينيات ۽ ماليڪيولي حياتيات جي وچ ۾ لاڳاپي جي خاڪي واري نمائندگي

هيٺين فهرست ۾ ماليڪيولي حياتيات ۽ ٻين لاڳاپيل شعبن جي وچ ۾ بين الشعبائي لاڳاپن بابت هڪ نقطه نظر بيان ڪيو ويو آهي.[32]

جيتوڻيڪ محقق ماليڪيولي حياتيات سان مخصوص طريقا استعمال ڪن ٿا، پر انهن کي جينيات ۽ حياتيائي ڪيميا جي طريقن سان گڏ استعمال ڪرڻ عام ڳالهه آهي. ماليڪيولي حياتيات جو وڏو حصو مقداري نوعيت جو آهي ۽ تازو وقتن ۾ حياتيائي معلوماتيات ۽ حسابي حياتيات جهڙين ڪمپيوٽر سائنس جي ٽيڪنيڪن کي استعمال ڪندي وڏي مقدار ۾ ڪم ڪيو ويو آهي. ماليڪيولي جينيات، يعني جينن جي بناوت ۽ ڪم جو اڀياس، 2000ع واري ڏهاڪي جي شروعات کان وٺي ماليڪيولي حياتيات جي سڀ کان نمايان ذيلي شعبن مان هڪ رهي آهي. حياتيات جون ٻيون شاخون پڻ ماليڪيولي حياتيات مان ڄاڻ حاصل ڪن ٿيون؛ يا ته ماليڪيولن جي پاڻ ۾ لاڳاپن جو سڌو سنئون اڀياس ڪندي، جيئن گهرڙي حياتيات ۽ ترقياتي حياتيات ۾، يا اڻ سڌيءَ طرح، جتي ماليڪيولي طريقا آبادين يا نوعن جي تاريخي خاصيتن بابت نتيجا ڪڍڻ لاءِ استعمال ڪيا وڃن ٿا، جيئن ارتقائي حياتيات جي شعبن آبادي جينيات ۽ نسلي ارتقايات ۾. حياتي طبعيات ۾ پڻ حياتي ماليڪيولن کي ”بنياد کان مٿي“، يعني ماليڪيولي سطح تي، اڀياس ڪرڻ جي هڪ ڊگهي روايت موجود آهي.[35]

ماليڪيولي حياتيات جون ٽيڪنيڪون

[سنواريو]
ڊي اين اي جي اينيميشن

ماليڪيولي ڪلوننگ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ماليڪيولي ڪلوننگ
ٽرانسڊڪشن جي تصوير

ماليڪيولي ڪلوننگ کي گهربل ڊي اين اي تسلسل کي ڌار ڪرڻ ۽ پوءِ ان کي پلازمڊ ویکٽر ۾ منتقل ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي.[36] هي ريڪامبيننٽ ڊي اين اي ٽيڪنالاجي پهريون ڀيرو 1960ع واري ڏهاڪي ۾ تيار ڪئي وئي.[37] هن ٽيڪنيڪ ۾ گهربل پروٽين لاءِ ڪوڊ ڪندڙ ڊي اين اي تسلسل کي پوليمريز زنجيري ردعمل (PCR) ۽/يا پابندي اينزائمن جي استعمال سان ڪلون ڪري هڪ پلازمڊ (اظهاري ویکٽر) ۾ داخل ڪيو ويندو آهي. پلازمڊ ویکٽر ۾ عام طور تي گهٽ ۾ گهٽ ٽي نمايان خاصيتون هونديون آهن: نقل سازيءَ جو آغازي هنڌ، گھڻ رخو ڪلوننگ هنڌ (MCS) ۽ هڪ چونڊ نشانگر (عام طور تي اينٽي بايوٽڪ مزاحمت). ان کان سواءِ، MCS کان اڳ پروموٽر علائقا ۽ نقل نويسي جو شروعاتي هنڌ هوندو آهي، جيڪي ڪلون ڪيل جين جي اظهار کي ضابطي ۾ رکندا آهن.[حوالو گهربل]

هن پلازمڊ کي بيڪٽيريائي يا حيواني گهرڙن مان ڪنهن ۾ به داخل ڪري سگهجي ٿو. بيڪٽيريائي گهرڙن ۾ ڊي اين اي داخل ڪرڻ لاءِ اگهاڙي ڊي اين اي جي جذب ذريعي ٽرانسفارميشن، گهرڙي-گهرڙي رابطي ذريعي ڪنجوگيشن يا وائرسي ویکٽر ذريعي ٽرانسڊڪشن استعمال ڪري سگهجي ٿي. يوڪيريائي گهرڙن، جهڙوڪ حيواني گهرڙن ۾، طبعي يا ڪيميائي طريقن سان ڊي اين اي داخل ڪرڻ کي ٽرانسفيڪشن چيو ويندو آهي. ٽرانسفيڪشن جون ڪيتريون ئي مختلف ٽيڪنيڪون موجود آهن، جهڙوڪ ڪيلشيم فاسفيٽ ٽرانسفيڪشن، اليڪٽروپوريشن، مائڪروانجيڪشن ۽ لائپوسوم ٽرانسفيڪشن. پلازمڊ جينوم ۾ ضم ٿي سگهي ٿو، جنهن جي نتيجي ۾ مستقل ٽرانسفيڪشن ٿئي ٿي، يا اهو جينوم کان آزاد رهي عارضي طور اظهار ڪري سگهي ٿو، جنهن کي عارضي ٽرانسفيڪشن چيو ويندو آهي.[38][39]

هاڻي گهربل پروٽين لاءِ ڪوڊ ڪندڙ ڊي اين اي گهرڙي جي اندر هوندو آهي ۽ پروٽين جو اظهار ٿي سگهي ٿو. گهربل پروٽين کي وڏي مقدار ۾ ظاهر ڪرڻ لاءِ ڪيترائي نظام، جهڙوڪ تحريڪ پذير پروموٽر ۽ مخصوص گهرڙي-اشاري عنصر، موجود آهن. پوءِ بيڪٽيريائي يا يوڪيريائي گهرڙي مان پروٽين جي وڏي مقدار ڪڍي سگهجي ٿي. پروٽين کي مختلف حالتن ۾ اينزائمي سرگرميءَ لاءِ آزمائي سگهجي ٿو، ان کي قلمبند ڪري ان جي ٽئين درجي واري بناوت جو اڀياس ڪري سگهجي ٿو، يا دواسازي صنعت ۾ ان پروٽين خلاف نين دوائن جي سرگرميءَ جو اڀياس ڪري سگهجي ٿو.[40]

پوليمريز زنجيري ردعمل

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو پوليمريز زنجيري ردعمل

پوليمريز زنجيري ردعمل (PCR) ڊي اين اي جون نقلون ٺاهڻ جي هڪ انتهائي گهڻ رخي ٽيڪنيڪ آهي. مختصر طور، PCR وسيلي ڪنهن مخصوص ڊي اين اي تسلسل کي اڳواٽ طئي ڪيل طريقن سان نقل يا تبديل ڪري سگهجي ٿو. هي ردعمل انتهائي طاقتور آهي ۽ مثالي حالتن ۾ ٻن ڪلاڪن کان به گهٽ وقت اندر هڪ ڊي اين اي ماليڪيول کي وڌائي 1.07 ارب ماليڪيول بڻائي سگهي ٿو. PCR جا ڪيترائي استعمال آهن، جن ۾ جين جي اظهار جو اڀياس، مرض پيدا ڪندڙ خوردبيني جاندارن جي سڃاڻپ، جينياتي ميوٽيشنن جي سڃاڻپ ۽ ڊي اين اي ۾ ميوٽيشنون داخل ڪرڻ شامل آهن.[41] PCR ٽيڪنيڪ کي ڊي اين اي ماليڪيولن جي ڇيڙن تي پابندي اينزائم جا هنڌ داخل ڪرڻ يا ڊي اين اي جي مخصوص بيسن ۾ ميوٽيشن آڻڻ لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو؛ پوئين طريقي کي هنڌ-مخصوص ميوٽيشن سازي چيو ويندو آهي. PCR کي اهو معلوم ڪرڻ لاءِ پڻ استعمال ڪري سگهجي ٿو ته ڇا ڪو مخصوص ڊي اين اي ٽڪرو سي ڊي اين اي لائبريري ۾ موجود آهي. PCR جون ڪيتريون ئي قسمن آهن، جهڙوڪ آر اين اي جي واڌ لاءِ ريورس ٽرانسڪرپشن PCR (آر ٽي-پي سي آر) ۽، وڌيڪ تازو، مقداري پي سي آر، جنهن سان ڊي اين اي يا آر اين اي ماليڪيولن جي مقداري ماپ ڪري سگهجي ٿي.[42][43]

جيل ٽري ۾ بوريٽ بفر سان تيار ڪيل ٻه سيڪڙو ايگاروز جيل

جيل اليڪٽروفوريسس

[سنواريو]
ايس ڊي ايس-پيج
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو جيل اليڪٽروفوريسس

جيل اليڪٽروفوريسس هڪ اهڙي ٽيڪنيڪ آهي، جيڪا ايگاروز يا پولي ايڪريل ايمائڊ جيل استعمال ڪندي ماليڪيولن کي انهن جي جسامت موجب الڳ ڪري ٿي.[44] هي ٽيڪنيڪ ماليڪيولي حياتيات جي بنيادي اوزارن مان هڪ آهي. ان جو بنيادي اصول اهو آهي ته جيل مان برقي رو وهائي ڊي اين اي جي ٽڪرن کي الڳ ڪري سگهجي ٿو؛ ڇاڪاڻ⁠تہ ڊي اين اي جي پٺيءَ واري زنجير ۾ منفي چارج وارا فاسفيٽ گروپ هوندا آهن، تنهنڪري ڊي اين اي ايگاروز جيل مان برقي رو جي مثبت ڇيڙي ڏانهن منتقل ٿيندو آهي.[44] پروٽينن کي پڻ ايس ڊي ايس-پيج جيل استعمال ڪندي جسامت جي بنياد تي، يا ٻه-رخو جيل اليڪٽروفوريسس استعمال ڪندي جسامت ۽ برقي چارج ٻنهي جي بنياد تي الڳ ڪري سگهجي ٿو.[45]

ڪوميسي نيري رنگ سان پيج جيل تي رنگيل پروٽين

بريڊفورڊ پروٽين پرک

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو بريڊفورڊ پروٽين پرک

بريڊفورڊ پرک ماليڪيولي حياتيات جي هڪ ٽيڪنيڪ آهي، جيڪا ڪوميسي برليئنٽ بلو G-250 نالي رنگ جي منفرد خاصيتن کي استعمال ڪندي پروٽين ماليڪيولن جي تيز ۽ صحيح مقداري ماپ ممڪن بڻائي ٿي.[46] پروٽين سان ڳنڍجڻ تي ڪوميسي نيري رنگ جو ظاهري رنگ ڳاڙهي-ناسي مان چمڪندڙ نيري ۾ تبديل ٿي وڃي ٿو.[46] پنهنجي غير مستحڪم، ڪيٽياني حالت ۾ ڪوميسي نيري رنگ جي پسمنظري موج ڊيگهه 465 nm هوندي آهي ۽ اهو ڳاڙهي-ناسي رنگ ڏيکاري ٿو.[47] جڏهن ڪوميسي نيرو تيزابي محلول ۾ پروٽين سان ڳنڍجي ٿو ته پسمنظري موج ڊيگهه 595 nm ٿي وڃي ٿي ۽ رنگ چمڪندڙ نيرو نظر اچي ٿو.[47] پرک ۾ پروٽين لڳ ڀڳ ٻن منٽن اندر ڪوميسي نيري سان ڳنڍجي وڃن ٿا ۽ پروٽين-رنگ مرڪب لڳ ڀڳ هڪ ڪلاڪ تائين مستحڪم رهي ٿو، جيتوڻيڪ جذب جي ماپ ردعمل شروع ٿيڻ کان 5 کان 20 منٽن اندر وٺڻ جي صلاح ڏني ويندي آهي.[46] بريڊفورڊ پرک ۾ پروٽين جي ارتڪاز کي پوءِ نظر ايندڙ روشنيءَ واري اسپيڪٽروفوٽوميٽر سان ماپي سگهجي ٿو، تنهنڪري ان لاءِ وسيع سامان جي ضرورت نه پوندي آهي.[47]

هي طريقو 1975ع ۾ ميريئن ايم. بريڊفورڊ تيار ڪيو ۽ اڳوڻن طريقن، يعني لووري طريقيڪار ۽ بائيوريٽ پرک جي ڀيٽ ۾ پروٽين جي تمام گهڻي تيز ۽ وڌيڪ صحيح مقداري ماپ ممڪن بڻائي.[46] اڳوڻن طريقن جي ابتڙ، بريڊفورڊ پرک ڪيترن ئي غير پروٽيني ماليڪيولن، جن ۾ ايٿانول، سوڊيم ڪلورائيڊ ۽ ميگنيشيم ڪلورائيڊ شامل آهن، جي مداخلت کان متاثر نه ٿيندي آهي.[46] تنهن هوندي به، اها طاقتور الڪلائن بفر ڪندڙ عنصرن، جهڙوڪ سوڊيم ڊوڊيسائل سلفيٽ (SDS)، کان متاثر ٿي سگهي ٿي.[46]

ميڪرو ماليڪيول بلاٽنگ ۽ پروبنگ

[سنواريو]

ناردرن، ويسٽرن ۽ ايسٽرن بلاٽنگ جا اصطلاح اصل ۾ ماليڪيولي حياتيات جي هڪ مذاق مان نڪتل آهن، جيڪو ايڊون سدرن جي بيان ڪيل ڊي اين اي هائبرڊائيزيشن ٽيڪنيڪ سدرن بلاٽنگ جي نالي سان لفظي راند هو. پيٽريشيا ٿامس، جنهن آر اين اي بلاٽ تيار ڪيو، جيڪو پوءِ ناردرن بلاٽ جي نالي سان مشهور ٿيو، حقيقت ۾ پاڻ اهو اصطلاح استعمال نه ڪيو هو.[48]

سدرن بلاٽنگ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو سدرن بلاٽ

پنهنجي موجد، حياتياتدان ايڊون سدرن جي نالي پٺيان سڏجندڙ سدرن بلاٽ، ڊي اين اي نموني ۾ ڪنهن مخصوص ڊي اين اي تسلسل جي موجودگيءَ جي جاچ جو طريقو آهي. پابندي اينزائم (پابندي اينڊونيوڪليئز) سان هضم ٿيڻ کان اڳ يا پوءِ ڊي اين اي نمونن کي جيل اليڪٽروفوريسس وسيلي الڳ ڪيو ويندو آهي ۽ پوءِ ڪيپلري عمل وسيلي بلاٽنگ ڪري هڪ جھليءَ تي منتقل ڪيو ويندو آهي. پوءِ جھليءَ کي نشان لڳل ڊي اين اي پروب جي سامهون رکيو ويندو آهي، جنهن ۾ گهربل ڊي اين اي تسلسل جو تڪميلي بيس تسلسل هوندو آهي.[49] ليبارٽري سائنس ۾ سدرن بلاٽنگ جو استعمال هاڻي گهٽ عام آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ PCR جهڙيون ٻيون ٽيڪنيڪون ڊي اين اي نمونن مان مخصوص ڊي اين اي تسلسل ڳولڻ جي صلاحيت رکن ٿيون. تنهن هوندي به، هي بلاٽ اڃا تائين ڪجهه استعمالن لاءِ ڪم اچن ٿا، جهڙوڪ ٽرانسجيني چوهڙن ۾ ٽرانسجين جي نقلن جو تعداد ماپڻ يا جين ناڪ آئوٽ جنيني اسٽيم گهرڙي ليڪن جي انجنيئرنگ ۾.[35]

ناردرن بلاٽنگ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ناردرن بلاٽ
ناردرن بلاٽ جو خاڪو

ناردرن بلاٽ کي آر اين اي جي مختلف نمونن جي مجموعي ۾ مخصوص آر اين اي ماليڪيولن جي موجودگيءَ جو تقابلي اڀياس ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. بنيادي طور هي ڊي نيچرنگ آر اين اي جيل اليڪٽروفوريسس ۽ بلاٽ جو ميلاپ آهي. هن عمل ۾ آر اين اي کي جسامت جي بنياد تي الڳ ڪري پوءِ هڪ جھليءَ تي منتقل ڪيو ويندو آهي، جنهن کي پوءِ گهربل تسلسل جي نشان لڳل تڪميلي پروب سان جاچيو ويندو آهي. استعمال ڪيل نشان جي لحاظ کان نتيجن کي مختلف طريقن سان ڏسي سگهجي ٿو؛ تنهن هوندي به، گهڻو ڪري نتيجي ۾ پٽيون ظاهر ٿين ٿيون، جيڪي نموني ۾ ڳوليل آر اين اي جي جسامت جي نمائندگي ڪن ٿيون. انهن پٽين جي شدت تجزيو ڪيل نمونن ۾ هدف آر اين اي جي مقدار سان لاڳاپيل هوندي آهي. هي طريقيڪار عام طور اهو اڀياس ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي ته جين جو اظهار ڪڏهن ۽ ڪيتري مقدار ۾ ٿئي ٿو؛ ان لاءِ مختلف نمونن ۾ موجود آر اين اي جي مقدار ماپي ويندي آهي، ان مفروضي سان ته نقل نويسي کان پوءِ ڪا ضابطي واري ڪارروائي نه ٿي ٿئي ۽ mRNA جي سطح لاڳاپيل پيدا ٿيندڙ پروٽين جي سطح سان متناسب هوندي آهي. هي اهو طئي ڪرڻ جي بنيادي اوزارن مان هڪ آهي ته جاندار بافتن ۾ مخصوص جين ڪهڙي وقت ۽ ڪهڙين حالتن هيٺ ظاهر ٿين ٿا.[50][51]

ويسٽرن بلاٽنگ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ويسٽرن بلاٽ

ويسٽرن بلاٽ هڪ اهڙي ٽيڪنيڪ آهي، جنهن سان پروٽينن جي ميلاپ مان مخصوص پروٽينن جي سڃاڻپ ڪري سگهجي ٿي.[52] ويسٽرن بلاٽ کي ڌار ڪيل پروٽينن جي جسامت طئي ڪرڻ سان گڏ انهن جي اظهار جي مقداري ماپ لاءِ پڻ استعمال ڪري سگهجي ٿو.[53] ويسٽرن بلاٽنگ ۾ پروٽينن کي پهريان جسامت جي بنياد تي ٻن شيشي جي پليٽن جي وچ ۾ رکيل سنهي جيل ۾ ايس ڊي ايس-پيج نالي ٽيڪنيڪ وسيلي الڳ ڪيو ويندو آهي. پوءِ جيل ۾ موجود پروٽينن کي پولي ونائلڊين فلورائيڊ (PVDF)، نائٽروسيليلوز، نائلون يا ڪنهن ٻي مددگار جھليءَ تي منتقل ڪيو ويندو آهي. پوءِ هن جھليءَ کي اينٽي باڊين جي محلولن سان جاچي سگهجي ٿو. گهربل پروٽين سان مخصوص طور ڳنڍجندڙ اينٽي باڊين کي مختلف ٽيڪنيڪن، جن ۾ رنگين پيداوار، ڪيميائي روشني يا آٽو ريڊيوگرافي شامل آهن، وسيلي ڏسي سگهجي ٿو. اڪثر اينٽي باڊين سان اينزائم ڳنڍيل هوندا آهن. جڏهن ڪيميائي روشن ڪندڙ سبسٽريٽ کي اينزائم جي سامهون آندو ويندو آهي ته اهو سڃاڻپ ممڪن بڻائيندو آهي. ويسٽرن بلاٽنگ ٽيڪنيڪن جي استعمال سان نه رڳو سڃاڻپ پر مقداري تجزيو پڻ ڪري سگهجي ٿو. ويسٽرن بلاٽنگ سان مشابهت رکندڙ طريقن کي جيئري گهرڙن يا بافتن جي حصن ۾ مخصوص پروٽينن کي سڌيءَ طرح رنگڻ لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو.[52][54]

ايسٽرن بلاٽنگ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ايسٽرن بلاٽ

ايسٽرن بلاٽنگ ٽيڪنيڪ کي پروٽينن جي ترجمي کان پوءِ واري ترميم جي سڃاڻپ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. PVDF يا نائٽروسيليلوز جھليءَ تي بلاٽ ڪيل پروٽينن ۾ مخصوص سبسٽريٽن جي استعمال سان ترميمن جي جاچ ڪئي ويندي آهي.[55]

مائڪرو ايريز

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ڊي اين اي مائڪرو ايري
ڇپجندڙ ڊي اين اي مائڪرو ايري
هدف جو پروب سان هائبرڊائيزيشن

ڊي اين اي مائڪرو ايري اهڙن داغن جو مجموعو آهي، جيڪي خوردبيني سلائيڊ جهڙي ڪنهن مضبوط سهاري سان ڳنڍيل هوندا آهن، جتي هر داغ ۾ هڪ يا وڌيڪ اڪيلي تند وارا ڊي اين اي اوليگونيوڪليوٽائيڊ ٽڪرا هوندا آهن. ايريز هڪ ئي سلائيڊ تي تمام وڏي تعداد ۾ تمام ننڍا، لڳ ڀڳ 100 مائڪرو ميٽر قطر وارا، داغ رکڻ کي ممڪن بڻائين ٿا. هر داغ ۾ اهڙو ڊي اين اي ٽڪرو ماليڪيول هوندو آهي، جيڪو ڪنهن هڪ ڊي اين اي تسلسل جو تڪميلي هوندو آهي. هن ٽيڪنيڪ جي هڪ صورت سان ڪنهن جاندار جي ترقيءَ جي ڪنهن خاص مرحلي تي جين جو اظهار معلوم ڪري سگهجي ٿو، جنهن کي اظهاري پروفائلنگ چيو وڃي ٿو. هن ٽيڪنيڪ ۾ ڪنهن بافت مان آر اين اي ڌار ڪري ان کي نشان لڳل تڪميلي ڊي اين اي (cDNA) ۾ تبديل ڪيو ويندو آهي. پوءِ هي cDNA ايري تي موجود ٽڪرن سان هائبرڊائيز ڪيو ويندو آهي ۽ هائبرڊائيزيشن کي ڏسي سگهجي ٿو. جيئن ته ڪيترائي ايريز بلڪل ساڳي ٽڪرن واري جڳهه سان ٺاهي سگهجن ٿا، تنهنڪري اهي ٻن مختلف بافتن، جهڙوڪ صحتمند ۽ ڪينسري بافت، جي جين اظهار جي ڀيٽ ڪرڻ لاءِ خاص طور ڪارائتا آهن. ان کان سواءِ، اهو به ماپي سگهجي ٿو ته ڪهڙا جين ظاهر ٿي رهيا آهن ۽ اهو اظهار وقت سان يا ٻين عنصرن سان ڪيئن تبديل ٿئي ٿو.

مائڪرو ايريز ٺاهڻ جا ڪيترائي مختلف طريقا آهن؛ سڀ کان عام سلڪون چپس، لڳ ڀڳ 100 مائڪرو ميٽر قطر وارن داغن سان خوردبيني سلائيڊون، حسب ضرورت ايريز، ۽ سوراخدار جھلين تي وڏن داغن وارا ايريز (ميڪرو ايريز) آهن. ڪنهن به هڪ ايري تي 100 داغن کان وٺي 10,000 کان وڌيڪ داغ ٿي سگهن ٿا. ايريز ڊي اين اي کان سواءِ ٻين ماليڪيولن سان پڻ ٺاهي سگهجن ٿا.[56][57][58][59]

ايليل-مخصوص اوليگونيوڪليوٽائيڊ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ايليل-مخصوص اوليگونيوڪليوٽائيڊ

ايليل-مخصوص اوليگونيوڪليوٽائيڊ (ASO) هڪ ٽيڪنيڪ آهي، جيڪا PCR يا جيل اليڪٽروفوريسس جي ضرورت کان سواءِ هڪڙي بيس واري ميوٽيشنن جي سڃاڻپ ممڪن بڻائي ٿي. ننڍا، 20–25 نيوڪليوٽائيڊ ڊگها، نشان لڳل پروب اڻ ٽٽل هدف ڊي اين اي جي سامهون رکيا ويندا آهن؛ پروبن جي ننڍي ڊيگهه سبب هائبرڊائيزيشن وڏي مخصوصيت سان ٿئي ٿي ۽ هڪڙي بيس جي تبديلي به هائبرڊائيزيشن کي روڪي سگهي ٿي. پوءِ هدف ڊي اين اي کي ڌوئي اڻ هائبرڊائيز ٿيل پروب هٽايا ويندا آهن. ان کان پوءِ هدف ڊي اين اي ۾ پروب جي موجودگيءَ جو تجزيو تابڪاري يا فلوريسنس وسيلي ڪيو ويندو آهي. هن تجربي ۾، جيئن گهڻين ماليڪيولي حياتيات جي ٽيڪنيڪن ۾، ڪامياب تجربي کي يقيني بڻائڻ لاءِ ڪنٽرول استعمال ڪرڻ لازمي هوندو آهي.[60][61] ماليڪيولي حياتيات ۾ طريقا ۽ ٽيڪنالاجيون مسلسل ترقي ڪري رهيون آهن ۽ پراڻيون ٽيڪنالاجيون ڇڏي ڏنيون وڃن ٿيون. مثال طور، ڊي اين اي جيل اليڪٽروفوريسس (ايگاروز يا پولي ايڪريل ايمائڊ) جي آمد کان اڳ، ڊي اين اي ماليڪيولن جي جسامت عام طور سڪروز گريڊيئنٽ مرڪز گريزي ۾ رسوب ٿيڻ جي رفتار وسيلي طئي ڪئي ويندي هئي، جيڪا هڪ سست ۽ محنت طلب ٽيڪنيڪ هئي ۽ مهانگو اوزار گهرندي هئي؛ سڪروز گريڊيئنٽن کان اڳ وسڪوميٽري استعمال ٿيندي هئي. انهن جي تاريخي دلچسپي کان سواءِ، پراڻي ٽيڪنالاجي بابت ڄاڻ رکڻ اڪثر فائديمند هوندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪڏهن ڪڏهن اها ڪنهن نئين مسئلي کي حل ڪرڻ لاءِ ڪارائتي ٿي سگهي ٿي، جتي نئين ٽيڪنيڪ مناسب نه هجي.[62]

وڌيڪ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ Alberts B, Johnson A, Lewis J, Morgan D, Raff M, Roberts K, Walter P (2014). Molecular Biology of the Cell, Sixth Edition. Garland Science. ص. 1–10. ISBN 978-1-317-56375-4.
  2. ↑ "Molecular biology--what's in a name?". EMBO Reports 3 (2): 101. February 2002. doi:10.1093/embo-reports/kvf039. PMID 11839687.
  3. ↑ "Molecular biology – Latest research and news | Nature". nature.com (انگريزي ۾). 2021-11-07 تي حاصل ڪيل.
  4. ↑ Astbury, W. T. (June 1961). "Molecular Biology or Ultrastructural Biology ?" (en ۾). Nature 190 (4781): 1124. doi:10.1038/1901124a0. ISSN 1476-4687. PMID 13684868. Bibcode: 1961Natur.190.1124A.
  5. 1 2 "Rosalind Franklin: A Crucial Contribution". nature.com (انگريزي ۾).
  6. 1 2 3 4 Verma, P. S. (2004). Cell biology, genetics, molecular biology, evolution and ecology. S Chand and Company. ISBN 81-219-2442-1. OCLC 1045495545.سانچو:Pn
  7. ↑ Morange, Michel (2016). "History of Molecular Biology". Encyclopedia of Life Sciences. ص. 1–8. doi:10.1002/9780470015902.a0003079.pub3. ISBN 978-0-470-01617-6.
  8. ↑ Bello, Elizabeth A.; Schwinn, Debra A. (1996-12-01). "Molecular Biology and Medicine: A Primer for the Clinician". Anesthesiology 85 (6): 1462–1478. doi:10.1097/00000542-199612000-00029. ISSN 0003-3022. PMID 8968195.
  9. ↑ "Gene Therapy". www.genome.gov (انگريزي ۾). 2025-12-30 تي حاصل ڪيل.
  10. ↑ Bynum, William (February 1999). "A History of Molecular Biology" (en ۾). Nature Medicine 5 (2): 140. doi:10.1038/5498. ISSN 1546-170X. https://www.nature.com/articles/nm0299_140.
  11. ↑ Morange, Michel (June 2021). A history of biology. Princeton University Press. ISBN 978-0-691-18878-2. OCLC 1184123419.سانچو:Pn
  12. ↑ Fields, Stanley (2001-08-28). "The interplay of biology and technology" (en ۾). Proceedings of the National Academy of Sciences 98 (18): 10051–10054. doi:10.1073/pnas.191380098. ISSN 0027-8424. PMID 11517346.
  13. ↑ Ellis, T.H. Noel; Hofer, Julie M.I.; Timmerman-Vaughan, Gail M.; Coyne, Clarice J.; Hellens, Roger P. (November 2011). "Mendel, 150 years on". Trends in Plant Science 16 (11): 590–596. doi:10.1016/j.tplants.2011.06.006. PMID 21775188. Bibcode: 2011TPS....16..590E.
  14. ↑ "12.3C: Mendel's Law of Segregation". Biology LibreTexts (انگريزي ۾). 2018-07-12. 2021-11-18 تي حاصل ڪيل.
  15. ↑ "Mendelian Inheritance". Genome.gov (انگريزي ۾). 2021-11-18 تي حاصل ڪيل.
  16. 1 2 Pray, L (2008). "Discovery of DNA structure and function: Watson and Crick". Nature Education 1 (1): 100. http://www.nature.com/scitable/topicpage/discovery-of-dna-structure-and-function-watson-397. Retrieved 2024-06-21.
  17. ↑ George., Wolf (2003). Friedrich Miescher: the man who discovered DNA. OCLC 907773747.سانچو:Pn
  18. ↑ Levene, P.A. (1919). "Structure of Yeast Nucleic Acid". Journal of Biological Chemistry 43 (2): 379–382. doi:10.1016/s0021-9258(18)86289-5. ISSN 0021-9258.
  19. ↑ Chargaff, Erwin (June 1950). "Chemical specificity of nucleic acids and mechanism of their enzymatic degradation". Experientia 6 (6): 201–209. doi:10.1007/bf02173653. PMID 15421335.
  20. 1 2 Watson, J. D.; Crick, F. H. C. (April 1953). "Molecular Structure of Nucleic Acids: A Structure for Deoxyribose Nucleic Acid" (en ۾). Nature 171 (4356): 737–738. doi:10.1038/171737a0. ISSN 1476-4687. PMID 13054692. Bibcode: 1953Natur.171..737W. https://www.nature.com/articles/171737a0.
  21. ↑ Crick, F. H. C.; Barnett, Leslie; Brenner, S.; Watts-Tobin, R. J. (1961). "General Nature of the Genetic Code for Proteins". Nature (Springer Science and Business Media LLC) 192 (4809): 1227–1232. doi:10.1038/1921227a0. ISSN 0028-0836. PMID 13882203. Bibcode: 1961Natur.192.1227C.
  22. ↑ Epstein, R. H.; Bolle, A.; Steinberg, C. M.; Kellenberger, E.; Boy de la Tour, E.; Chevalley, R.; Edgar, R. S.; Susman, M. et al. (1963-01-01). "Physiological Studies of Conditional Lethal Mutants of Bacteriophage T4D". Cold Spring Harbor Symposia on Quantitative Biology (Cold Spring Harbor Laboratory) 28: 375–394. doi:10.1101/sqb.1963.028.01.053. ISSN 0091-7451.
  23. ↑ Edgar, Bob (2004-10-01). "The Genome of Bacteriophage T4" (en ۾). Genetics 168 (2): 575–582. doi:10.1093/genetics/168.2.575. ISSN 1943-2631. PMID 15514035. PMC 1448817. https://academic.oup.com/genetics/article/168/2/575/6059485.
  24. ↑ Ravenhall, Matt; Škunca, Nives; Lassalle, Florent; Dessimoz, Christophe (May 2015). "Inferring Horizontal Gene Transfer" (en ۾). PLOS Computational Biology 11 (5). doi:10.1371/journal.pcbi.1004095. PMID 26020646. Bibcode: 2015PLSCB..11E4095R.
  25. ↑ Madigan, M. T., et al. (2018). Brock Biology of Microorganisms (15th ed.). Pearson.
  26. ↑ Avery, Oswald T.; Colin M. MacLeod; Maclyn McCarty (1944-02-01). "Studies on the Chemical Nature of the Substance Inducing Transformation of Pneumococcal Types: Induction of Transformation by a Deoxyribonucleic Acid Fraction Isolated from Pneumococcus Type III". Journal of Experimental Medicine 79 (2): 137–158. doi:10.1084/jem.79.2.137. PMID 19871359.
  27. ↑ Fruton (1999), pp. 438–440
  28. ↑ John Cairns to Horace F Judson, in The Eighth Day of Creation: Makers of the Revolution in Biology (1979). Touchstone Books, ISBN 0-671-22540-5. 2nd edition: Cold Spring Harbor Laboratory Press, 1996 paperback: ISBN 0-87969-478-5.
  29. ↑ Mojiri, Soheil; Isbaner, Sebastian; Mühle, Steffen; Jang, Hongje; Bae, Albert Johann; Gregor, Ingo; Gholami, Azam; Gholami, Azam et al. (2021-06-01). "Rapid multi-plane phase-contrast microscopy reveals torsional dynamics in flagellar motion" (EN ۾). Biomedical Optics Express 12 (6): 3169–3180. doi:10.1364/BOE.419099. ISSN 2156-7085. PMID 34221652. PMC 8221972. https://www.osapublishing.org/boe/abstract.cfm?uri=boe-12-6-3169.
  30. ↑ van Warmerdam, T. "Molecular Biology Laboratory Resource". Yourbiohelper.com. اصل نسخي مان December 29, 2021 تي محفوظ ڪيل.
  31. ↑ van Warmerdam, T. "Molecular biology laboratory resource". Yourbiohelper.com. اصل نسخي مان December 29, 2021 تي محفوظ ڪيل.
  32. ↑ Lodish H, Berk A, Zipursky SL, Matsudaira P, Baltimore D, Darnell J (2000). Molecular cell biology (4th ڇاپو). New York: Scientific American Books. ISBN 978-0-7167-3136-8.
  33. ↑ Berg, Jeremy (2002). Biochemistry. Tymoczko, John L.; Stryer, Lubert (5th ڇاپو). New York: W.H. Freeman. ISBN 0-7167-3051-0. OCLC 48055706.
  34. ↑ Reference, Genetics Home. "Help Me Understand Genetics". Genetics Home Reference. 31 December 2016 تي حاصل ڪيل.
  35. 1 2 Tian J, مرتب (2013). Molecular Imaging: Fundamentals and Applications. Springer-Verlag Berlin & Heidelberg GmbH & Co. K. ص. 542. ISBN 978-3-642-34303-2. 2019-07-08 تي حاصل ڪيل.
  36. ↑ "Foundations of Molecular Cloning - Past, Present and Future | NEB". www.neb.com. 2021-11-25 تي حاصل ڪيل.
  37. ↑ "Foundations of Molecular Cloning - Past, Present and Future | NEB". www.neb.com. 2021-11-04 تي حاصل ڪيل.
  38. ↑ Alberts B, Johnson A, Lewis J, Raff M, Roberts K, Walter P. Isolating, Cloning, and Sequencing DNA (انگريزي ۾). 31 December 2016 تي حاصل ڪيل.
  39. ↑ Lessard, Juliane C. (1 January 2013). "Molecular cloning". Laboratory Methods in Enzymology: DNA. جلد 529. ص. 85–98. doi:10.1016/B978-0-12-418687-3.00007-0. ISBN 978-0-12-418687-3. ISSN 1557-7988. PMID 24011038.
  40. ↑ Kokate C, Jalalpure SS, Hurakadle PJ (2016). Textbook of Pharmaceutical Biotechnology. Expression Cloning. Elsevier. ص. 125. ISBN 978-81-312-3987-2. 2019-07-08 تي حاصل ڪيل.
  41. ↑ Lenstra, J. A. (July 1995). "The applications of the polymerase chain reaction in the life sciences". Cellular and Molecular Biology (Noisy-Le-Grand, France) 41 (5): 603–614. ISSN 0145-5680. PMID 7580841.
  42. ↑ "Polymerase Chain Reaction (PCR)". National Center for Biotechnology Information. U.S. National Library of Medicine. 31 December 2016 تي حاصل ڪيل.
  43. ↑ "Polymerase Chain Reaction (PCR) Fact Sheet". National Human Genome Research Institute (NHGRI). 31 December 2016 تي حاصل ڪيل.
  44. 1 2 Lee, Pei Yun; Costumbrado, John; Hsu, Chih-Yuan; Kim, Yong Hoon (2012-04-20). "Agarose Gel Electrophoresis for the Separation of DNA Fragments". Journal of Visualized Experiments 62 (62): 3923. doi:10.3791/3923. ISSN 1940-087X. PMID 22546956. Bibcode: 2012JVExp..62.3923L.
  45. ↑ "Agarose gel electrophoresis for the separation of DNA fragments". Journal of Visualized Experiments 62 (62). April 2012. doi:10.3791/3923. PMID 22546956. Bibcode: 2012JVExp..62.3923L.
  46. 1 2 3 4 5 6 Bradford, Marion M. (May 1976). "A rapid and sensitive method for the quantitation of microgram quantities of protein utilizing the principle of protein-dye binding". Analytical Biochemistry 72 (1–2): 248–254. doi:10.1016/0003-2697(76)90527-3. PMID 942051. Bibcode: 1976AnBio..72..248B.
  47. 1 2 3 "Protein determination by the Bradford method". www.ruf.rice.edu. 2021-11-08 تي حاصل ڪيل.
  48. ↑ "Hybridization of denatured RNA and small DNA fragments transferred to nitrocellulose". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 77 (9): 5201–5. September 1980. doi:10.1073/pnas.77.9.5201. PMID 6159641. Bibcode: 1980PNAS...77.5201T.
  49. ↑ Brown, Terry (1993). "Southern Blotting". Current Protocols in Immunology 6: Unit 10.6A. doi:10.1002/0471142735.im1006as06. PMID 18432697.
  50. ↑ Josefsen, Knud; Nielsen, Henrik (2011). "Northern Blotting Analysis". RNA. Methods in Molecular Biology. جلد 703. ص. 87–105. doi:10.1007/978-1-59745-248-9_7. ISBN 978-1-58829-913-0. PMID 21125485.
  51. ↑ He SL, Green R (1 January 2013). "Northern blotting". Laboratory Methods in Enzymology: RNA. جلد 530. ص. 75–87. doi:10.1016/B978-0-12-420037-1.00003-8. ISBN 978-0-12-420037-1. PMC 4287216. PMID 24034315.
  52. 1 2 "Western blot: technique, theory, and trouble shooting". North American Journal of Medical Sciences 4 (9): 429–34. September 2012. doi:10.4103/1947-2714.100998. PMID 23050259.
  53. ↑ "Western blot | Learn Science at Scitable". www.nature.com (انگريزي ۾). 2021-11-25 تي حاصل ڪيل.
  54. ↑ "Western blotting". Methods 38 (4): 283–93. April 2006. doi:10.1016/j.ymeth.2005.11.007. PMID 16483794. Bibcode: 2006MCME...38..283K.
  55. ↑ "Antigenic protein modifications in Ehrlichia". Parasite Immunology 31 (6): 296–303. June 2009. doi:10.1111/j.1365-3024.2009.01099.x. PMID 19493209.
  56. ↑ "Microarrays". National Center for Biotechnology Information. U.S. National Library of Medicine. 31 December 2016 تي حاصل ڪيل.
  57. ↑ Bumgarner, Roger (2013). "Overview of DNA Microarrays: Types, Applications, and Their Future". Current Protocols in Molecular Biology 101: Unit 22.1. doi:10.1002/0471142727.mb2201s101. PMID 23288464.
  58. ↑ "Microarray and its applications". Journal of Pharmacy & Bioallied Sciences 4 (Suppl 2): S310-2. August 2012. doi:10.4103/0975-7406.100283. PMID 23066278.
  59. ↑ "Analysis of microarray experiments of gene expression profiling". American Journal of Obstetrics and Gynecology 195 (2): 373–88. August 2006. doi:10.1016/j.ajog.2006.07.001. PMID 16890548.
  60. ↑ Cheng L, Zhang DY, مرتب (2008). Molecular genetic pathology (انگريزي ۾). Totowa, NJ: Humana. ص. 96. ISBN 978-1-59745-405-6. 31 December 2016 تي حاصل ڪيل.
  61. ↑ Leonard DG (2016). Molecular Pathology in Clinical Practice (انگريزي ۾). Springer. ص. 31. ISBN 978-3-319-19674-9. 31 December 2016 تي حاصل ڪيل.
  62. ↑ Tian J, مرتب (2013). Molecular Imaging: Fundamentals and Applications. Springer-Verlag Berlin & Heidelberg GmbH & Co.K. ص. 550, 552. ISBN 978-3-642-34303-2. 2019-07-08 تي حاصل ڪيل.

وڌيڪ پڙهڻ لاءِ

[سنواريو]

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]

سانچو:ماليڪيولي حياتيات سانچو:ماليڪيولي ۽ گهرڙي حياتياتسانچو:حياتيائي ڪيميا جا موضوع سانچو:جين جو اظهار سانچو:حياتيات جون شاخون سانچو:حياتي ٽيڪنالاجي سانچو:ڪيميا جون شاخون

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=ماليڪيولي_حياتيات&oldid=391573" تان ورتل