ماسڪ

ماسڪ (Mask) يا نقاب هڪ اهڙي شيءِ آهي جيڪا عام طور تي منهن تي پائي ويندي آهي. ان جو مقصد اڪثر ڪري تحفظ، بهروپ، فنڪاري يا تفريح هوندو آهي. ان کان علاوه، ماسڪ قديم زماني کان وٺي رسمن ۽ رواجڻ ۾ پڻ استعمال ٿيندا رهيا آهن. ماسڪ عام طور تي منهن تي پائبا آهن، پر ڪڏهن ڪڏهن اثر پيدا ڪرڻ لاءِ جسم جي ٻين حصن تي به لڳائي سگهجن ٿا.^[1] فن جي تاريخ، خاص ڪري مجسمي سازي ۾، "ماسڪ" مان مراد اهو چهرو آهي جنهن سان جسم نه هجي ۽ جيڪو مڪمل مجسمي (head) بدران رڳو هڪ نقاب وانگر هجي.

لفظ جي بناوت (Etymology)

'اگاممنون جو نقاب'، 16 هين صدي قبل مسيح جو هڪ ماسڪ، جيڪو 1876 ۾ يونان مان مليو هو.

انگريزي لفظ "mask" 1530 جي ڏهاڪي ۾ ظاهر ٿيو، جيڪو وچين فرينچ لفظ masque مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي "منهن کي لڪائڻ يا بچائڻ لاءِ پردو". اهو وري اطالوي لفظ maschera ۽ وچين لاطيني masca مان ورتل آهي، جنهن جي معنيٰ "ماسڪ، ڀوت يا ڊيڄاريندڙ خواب" آهي.^[2] هن لفظ جي اصل بابت مختلف رايا آهن؛ ڪن جو خيال آهي ته هي عربي لفظ مسخرہ مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي "مسخرو" يا "ٽيڪولي ڪرڻ". هڪ ٻيو نظريو هي آهي ته اهو اسپينش جي جملي más que la cara (لفظي معنيٰ: "چهري کان وڌيڪ" يا "وڌيڪ چهرو") مان نڪري máscara بڻجي ويو آهي.^[3]

تاريخ

رسمن يا تقريبن ۾ ماسڪ جو استعمال سڄي دنيا ۾ هڪ قديم انساني عمل آهي.^[4] ماسڪ شڪار، راندين، جنگين يا رڳو سونهن لاءِ به استعمال ڪيا ويندا آهن.^[5] انسان پاران ماسڪ جو استعمال هزارين سال پراڻو آهي. قديم زماني جا ماسڪ چمڙي، ڪاٺ يا وڻن جي پنن مان ٺهندا هئا، تنهنڪري اهي وقت سان گڏ مٽجي ويا، پر انهن جا نشان پاليوليٿڪ دور جي غارن جي تصويرن ۾ ملن ٿا.^{[note 1]} فرانس مان هڪ اهڙو پٿر مليو آهي جيڪو 35,000 سال پراڻو آهي ۽ ان تي انساني چهري جهڙو عڪس آهي.^[6] وينيٽ جو مشهور ڪارنيوال (Carnival of Venice)، جنهن ۾ سڀ ماڻهو ماسڪ پائي برابر ٿي ويندا آهن، 1268ع کان شروع ٿيو هو.^[7]

ڪارڪردگي ۾ ماسڪ (Performance)

سڄي دنيا ۾ ماسڪ کي ٿيٽر ۽ فنڪاريءَ ۾ هڪ خاص اهميت حاصل آهي. يوناني ٿيٽر کان وٺي جاپان جي 'نو' (Noh) ڊرامن تائين، ماسڪ مختلف ڪردارن کي ظاهر ڪرڻ لاءِ پاتا ويندا آهن. اڄڪلهه 'ٽريجڊي' (ڏک) ۽ 'ڪاميڊي' (خوشي) جا گڏيل ماسڪ پوري دنيا ۾ ڊرامي ۽ فن جي علامت طور سڃاتا وڃن ٿا. رسمي ماسڪن جي جادوئي يا مذهبي حيثيت به هوندي آهي. اهي روحن سان رابطو ڪرڻ يا سماج جي حفاظت لاءِ پڻ استعمال ٿيندا آهن.^[8]

آفريڪا

پڻ ڏسو: آفريقي قبائلي ماسڪ

آفريڪا ۾ ماسڪن جا بيشمار نمونا ملن ٿا. اولهه آفريڪا ۾ ماسڪ مذهبي تقريبن دوران روحن ۽ ابن ڏاڏن سان رابطي لاءِ پاتا ويندا آهن. اهي ماسڪ ڪاٺ مان تمام مهارت سان تيار ڪيا ويندا آهن ۽ اهو فن نسل در نسل خاندانن ۾ منتقل ٿيندو رهي ٿو.^[9] ڪيترائي آفريقي ماسڪ جانورن جي شڪل جا هوندا آهن، جيڪي ٻيلن جي روحن سان رابطي جي علامت سمجهيا ويندا آهن.

حوالا

↑ "mask". Oxford English Dictionary. Retrieved January 25, 2026.
↑ "mask (n.)". Online Etymology Dictionary. Douglas Harper. n.d. Retrieved 16 January 2021.
↑ Kupferblum, Markus (2007). "Menschen, masken, Charaktere: the Arbeit mit Masken am Theater". in Kreissl, Eva. Die Macht der Maske. Weitra, Austria: Bibliothek der Provinz Verlag für Literatur, Kunst und Musikalien. pp. 165, 193n. ISBN 978-3852528205.
↑ Pernet, Henry (1992). Ritual Masks: Deceptions and Revelations. Columbia: University of South Carolina Press. ISBN 9780872497931. https://archive.org/details/ritualmasksdecep0000pern.
↑ Dall, William Healey (2010) [1884], "On masks, labrets, and certain aboriginal customs, with an inquiry into the bearing of their geographical distribution", Bureau of American Ethnology, Annual Report, vol. 3, Washington D.C.: U.S. Government Printing Office, pp. 73–151
↑ Amos, Jonathan (2 December 2003). "Neanderthal 'face' found in Loire". BBC News (British Broadcasting Corporation). http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3256228.stm.
↑ Forbes, Jamie Ellin (Spring 2010). "The resurrection of the beauty of Spring: Jeanette Korab at Carnevale de Venezia". Fine Art Magazine. p. 21.
↑ Revelard, Michel; Kostadonova, Guergana (2000) (fr ۾). Masques du Monde... L'univers du Masque Dans les Collections du Musée International du Carnaval et du Masque de Binche. Tournai, Belgium: La Renaissance du Livre. ISBN 2-8046-0413-6.
↑ Lommel, Andreas (1981). Masks: Their Meaning and Function. London: Ferndale Editions. p. Introduction, after Himmelheber Afrikanische Masken. ISBN 0-905746-11-2.

↑ فرانس جي هڪ غار (Trois-Frères) مان 15,000 سال پراڻيون تصويرون مليون آهن جن ۾ ماسڪ جهڙيون شڪليون آهن.

حوالي جي چڪ: "note" نالي جي حوالن جي لاءِ ٽيگ <ref> آهن، پر لاڳاپيل ٽيگ <references group="note"/> نہ مليو

[1] "mask". Oxford English Dictionary. Retrieved January 25, 2026.

[2] "mask (n.)". Online Etymology Dictionary. Douglas Harper. n.d. Retrieved 16 January 2021.

[3] Kupferblum, Markus (2007). "Menschen, masken, Charaktere: the Arbeit mit Masken am Theater". in Kreissl, Eva. Die Macht der Maske. Weitra, Austria: Bibliothek der Provinz Verlag für Literatur, Kunst und Musikalien. pp. 165, 193n. ISBN 978-3852528205.

[4] Pernet, Henry (1992). Ritual Masks: Deceptions and Revelations. Columbia: University of South Carolina Press. ISBN 9780872497931. https://archive.org/details/ritualmasksdecep0000pern.

[5] Dall, William Healey (2010) [1884], "On masks, labrets, and certain aboriginal customs, with an inquiry into the bearing of their geographical distribution", Bureau of American Ethnology, Annual Report, vol. 3, Washington D.C.: U.S. Government Printing Office, pp. 73–151

[7] Amos, Jonathan (2 December 2003). "Neanderthal 'face' found in Loire". BBC News (British Broadcasting Corporation). http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3256228.stm.

[8] Forbes, Jamie Ellin (Spring 2010). "The resurrection of the beauty of Spring: Jeanette Korab at Carnevale de Venezia". Fine Art Magazine. p. 21.

[MasquesduMonde-9] Revelard, Michel; Kostadonova, Guergana (2000) (fr ۾). Masques du Monde... L'univers du Masque Dans les Collections du Musée International du Carnaval et du Masque de Binche. Tournai, Belgium: La Renaissance du Livre. ISBN 2-8046-0413-6.

[10] Lommel, Andreas (1981). Masks: Their Meaning and Function. London: Ferndale Editions. p. Introduction, after Himmelheber Afrikanische Masken. ISBN 0-905746-11-2.

[6] فرانس جي هڪ غار (Trois-Frères) مان 15,000 سال پراڻيون تصويرون مليون آهن جن ۾ ماسڪ جهڙيون شڪليون آهن.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[note 1]

[6]

[7]

[8]

[9]