مادي جي حالت
مادي جون حالتون (states of matter) فزڪس ۾، مادي جي حالت يا مادي جو مرحلو (phase) انهن مختلف شڪلين کي چيو ويندو آهي جن ۾ مادو موجود ٿي سگهي ٿو. روزمره جي زندگي ۾ مادي جون چار حالتون مشاهدي ۾ اچن ٿيون: ٿوس (Solid)، ٽيپي يا مائع (Liquid)، گئس (Gas)، ۽ پلازما (Plasma).
مادي جي انهن مختلف حالتن جي سڃاڻپ انهن جي ذڙن (ايٽمن، ماليڪيولن ۽ آئنز) جي ترتيب ۽ انهن جي گڏيل رويي مان ڪئي ويندي آهي:
- نھرو (Solid): هن حالت ۾ ذڙا هڪ ٻئي سان مضبوطي سان جڙيل ۽ مقرر جڳهن تي هوندا آهن، جنهن ڪري مادي جي هڪ خاص شڪل ۽ مقدار (volume) هوندو آهي.
- پاڻياٺ/ٽمندڙ (Liquid): هن حالت ۾ ذڙا هڪ ٻئي جي ويجهو ته هوندا آهن پر اهي چرپر ڪري سگهن ٿا. ان ڪري مادي جو مقدار ته مقرر رهي ٿو پر اها پنهنجي ٿانوَ مطابق شڪل تبديل ڪري سگهي ٿي.
- گئس (Gas): هن حالت ۾ ذڙا هڪ ٻئي کان پري هوندا آهن ۽ آزادي سان حرڪت ڪندا آهن، جنهن ڪري گئس پنهنجي برتن جي سموري شڪل ۽ مقدار کي ڀري ڇڏيندي آهي.
- پلازما (Plasma): هي گئس وانگر هوندي آهي پر ان ۾ چارج ٿيل ذڙا (آئنز ۽ آزاد اليڪٽران) هوندا آهن جيڪي برقي ۽ مقناطيسي ميدانن تي اثر انداز ٿيندا آهن.
ٻيون حالتون
[سنواريو]مادي جي انهن روايتي حالتن کان علاوه ٻيون به ڪيتريون ئي حالتون موجود آهن. ڪجهه حالتون ٻن درجن جي وچ ۾ هونديون آهن، جهڙوڪ ليڪوڊ ڪرسٽل جن ۾ ٿوس ۽ ٽيپي ٻنهي جون خاصيتون هونديون آهن. مقناطيسي حالتون ائٽمن جي جڳهه بدران انهن جي اندروني مقناطيسي لهرن (spins) جي ترتيب تي منحصر هونديون آهن، جهڙوڪ فيرومگنيٽزم (ferromagnetism).
ڪجهه حالتون صرف انتهائي سخت حالتن ۾ پيدا ٿينديون آهن، جهڙوڪ:
- بوز-آئنسٽائن ڪنڊنسيٽ (Bose–Einstein condensate): جيڪا انتهائي ٿڌ ۾ پيدا ٿئي ٿي.
- نيوٽران-ڊيجنريٽ مادو: جيڪو انتهائي گهٽاڻ (density) ۾ هوندو آهي.
- ڪوارڪ-گلون پلازما: جيڪو انتهائي وڏي توانائي تي پيدا ٿئي ٿو.
مرحلو ۽ حالت ۾ فرق
[سنواريو]اصطلاح 'مرحلو' (phase) ڪڏهن ڪڏهن مادي جي حالت جي متبادل طور استعمال ٿيندو آهي، پر هڪ ئي مادي جي حالت ۾ مختلف مرحلا ٿي سگهن ٿا. مثال طور، برف پاڻيءَ جي ٿوس حالت آهي، پر مختلف دٻاءُ ۽ گرمي پد تي برف جا ڪيترائي مرحلا (crystal structures) ٿي سگهن ٿا.