مواد ڏانھن هلو

ليپ سيڪنڊ

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
31 ڊسمبر 2016 تي ليپ سيڪنڊ دوران time.gov تان ورتل UTC گهڙيءَ جو اسڪرين شاٽ

ليپ سيڪنڊ (ڪڏهن ڪڏهن ان کي انٽرڪلري سيڪنڊ پڻ چيو ويندو آهي)[1] هم آهنگ عالمي وقت (UTC) ۾ ڪيل هڪ سيڪنڊ جي ترتيب آهي. هي ترتيب ان ڪري ڪئي ويندي آهي ته جيئن بين الاقوامي ايٽمي وقت (TAI)، جيڪو ايٽمي گهڙين ذريعي نهايت درستي سان ماپيو ويندو آهي، ۽ شمسي وقت (UT1) جي وچ ۾ فرق کي ختم ڪري سگهجي. شمسي وقت ۾ تبديلي زمين جي گردش ۾ بي قاعدگين ۽ ان جي رفتار ۾ اچڻ واري تدريجي سستي جي ڪري ٿيندي آهي.

UTC وقت جو معيار، جيڪو سڄي دنيا ۾ شهري وقت (Civil Time) جي حوالي طور استعمال ٿئي ٿو، سو ايٽمي وقت (TAI) تي ٻڌل هوندو آهي. جيڪڏهن ان کي وقت بوقت شمسي وقت (UT1) سان هم آهنگ نه ڪيو وڃي ته هي شمسي وقت کان اڳتي نڪري ويندو. ليپ سيڪنڊ جي شروعات 1972ع ۾ ڪئي وئي. تڏهن کان وٺي هاڻي تائين 27 ليپ سيڪنڊن جو واڌارو ڪيو ويو آهي، جنهن ۾ تازو واڌارو 31 ڊسمبر 2016ع تي ٿيو.[2] هاڻي تائين سڀئي ليپ سيڪنڊ "مثبت" (Positive) رهيا آهن، يعني هڪ سيڪنڊ وڌايو ويو آهي؛ جيتوڻيڪ نظرياتي طور "منفي" ليپ سيڪنڊ (هڪ سيڪنڊ گهٽ ڪرڻ) به ممڪن آهي، پر اڃا تائين اهڙو موقعو ناهي آيو.

ڇاڪاڻ ته زمين جي گردش جي رفتار آبهوا ۽ ارضياتي واقعن جي ڪري تبديل ٿيندي رهي ٿي،[3] ان ڪري ليپ سيڪنڊن جو وقفو مقرر ناهي هوندو. ليپ سيڪنڊ شامل ڪرڻ جو فيصلو انٽرنيشنل ارٿ روٽيشن اينڊ ريفرنس سسٽمز سروس (IERS) پاران تقريباً ڇهه مهينا اڳ ڪيو ويندو آهي، ته جيئن UTC ۽ UT1 جي وچ ۾ فرق 0.9 سيڪنڊن کان وڌيڪ نه ٿئي.[4]

هي مشق جديد ڊجيٽل سسٽمن لاءِ ڪافي ڏکيائون پيدا ڪندي آهي، ڇاڪاڻ ته سڀئي ڪمپيوٽر سسٽم ليپ سيڪنڊ کي هڪجهڙي طريقي سان قبول نه ڪندا آهن، جنهن جي ڪري نيٽ ورڪنگ ۽ سيٽلائيٽ سسٽمن ۾ غلطيون اچي سگهن ٿيون.[5]

تاريخ

[سنواريو]
UT1 ۽ UTC جي وچ ۾ فرق ڏيکاريندڙ گراف. گراف ۾ ايندڙ وقفا ليپ سيڪنڊن کي ظاهر ڪن ٿا.

تقريباً 140ع ۾، اسڪندريه جي ماهر فلڪيات بطليموس (Ptolemy) شمسي ڏينهن کي 60 جي نظام (sexagesimal) تحت ورهايو هو.[6] مسلمان عالمن، جن ۾ 1000ع ڌاري البيروني به شامل هو، سراسري شمسي ڏينهن کي 24 ڪلاڪن ۾ ورهايو ۽ هر ڪلاڪ کي منٽن، سيڪنڊن، ٽين، چوٿين ۽ پنجين حصن ۾ ورهايو، اهڙي طرح جديد سيڪنڊ جي تعريف 1⁄86,400 حصي طور سامهون آئي.[7]

1967ع ۾ سيڪنڊ جي تعريف بدلائي ايٽمي سطح تي ڪئي وئي، جنهن کي ايس آءِ سيڪنڊ (SI second) چيو وڃي ٿو. هي سيزيم 133 ايٽم جي تابڪاري جي بنياد تي مقرر ڪيو ويو.[8]

ضرورت جو سبب

[سنواريو]
ايس آءِ ڏينهن کان ڏينهن جي ڊگهائيءَ ۾ انحراف.

زمين جي گردش جي رفتار غير منظم طريقي سان تبديل ٿيندي رهي ٿي، ان ڪري ليپ سيڪنڊن جو اعلان اڳواٽ نٿو ڪري سگهجي. زمين جي رفتار گهٽ ٿيڻ جو وڏو سبب سمنڊن ۾ ايندڙ لهرن جي رگڙ (tidal friction) آهي، جنهن سان ڏينهن جي ڊگهائي 2.3 ملي سيڪنڊ في صديءَ جي رفتار سان وڌي رهي آهي.[9] ٻين سببن ۾ زلزلا (جهڙوڪ 2004ع وارو هندي سمنڊ جو زلزلو) ۽ گليشيئرن جو رجڻ شامل آهن، جيڪي زمين جي گردش جي رفتار تي اثرانداز ٿين ٿا.

طريقو

[سنواريو]
هينئر تائين اعلان ڪيل ليپ سيڪنڊ[10]
سال30 جون31 ڊسمبر
1972 +1+1
1973 0+1
1974 0+1
1975 0+1
1976 0+1
1977 0+1
1978 0+1
1979 0+1
1980 00
1981 +10
1982 +10
1983 +10
1984 00
1985 +10
1986 00
1987 0+1
1988 00
1989 0+1
1990 0+1
1991 00
1992 +10
1993 +10
1994 +10
1995 0+1
1996 00
1997 +10
1998 0+1
1999 00
2000 00
2001 00
2002 00

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ "leap second". Merriam-Webster OnLine.
  2. ↑ Martin, Cassie (19 January 2024). "50 years ago, timekeepers deployed the newly invented leap second". Science News.
  3. ↑ "IERS science background". IERS. 2013. Retrieved 6 August 2016.
  4. ↑ Gambis, Daniel (5 January 2015). "Bulletin C 49". IERS. Retrieved 5 January 2015.
  5. ↑ Finkleman, David; Allen, Steve; Seago, John; Seaman, Rob; Seidelmann, P. Kenneth (2011). "The Future of Time: UTC and the Leap Second". American Scientist 99 (4): 312–319. doi:10.1511/2011.91.312. https://www.americanscientist.org/article/the-future-of-time-utc-and-the-leap-second.
  6. ↑ Ptolemy; G. J. Toomer (1998). Ptolemy's Alemagest. Toomer, G. J.. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. pp. 6–7, 23, 211–216. ISBN 978-0-691-00260-6.
  7. ↑ al-Biruni (1879). The chronology of ancient nations: an English version of the Arabic text of the Athâr-ul-Bâkiya of Albîrûnî, or "Vestiges of the Past". Sachau, C. Edward. Oriental Translation Fund of Great Britain & Ireland. pp. 141–149, 158, 408, 410. https://books.google.com/books?id=pFIEAAAAIAAJ.
  8. ↑ "Leap Seconds". Time Service Department, United States Naval Observatory. Retrieved 19 November 2022.
  9. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named SM1995
  10. ↑ "TAI−UTC (1972-01-01 – 2024-06-28)". 4 July 2023. Retrieved 4 July 2023.
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=ليپ_سيڪنڊ&oldid=365136" تان ورتل