مواد ڏانھن هلو

لنگر

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
سک لنگر ۾ برادريءَ جو کاڌو جاري

سک ڌرم ۾ لنگر (ਲੰਗਰ، اچار: pa، ”باورچی خانو“[1]) گردواري جي برادريءَ واري رڌڻي کي چيو وڃي ٿو، جيڪو سڀني کي بغير قيمت جي کاڌو ڏئي ٿو—مذهب، ذات، جنس، معاشي حيثيت يا نسل کان بغير۔ ماڻهو فرش تي گڏ ويهي کائين ٿا، ۽ اهو رڌڻو سک برادريءَ جا رضاڪار سنڀالين ٿا، جيڪي سيوَا (”بي لوث خدمت“) ڪندا آهن۔[2] لانگر ۾ پيش ڪيل کاڌو هميشه ليڪٽو-سبزي خوراڪ هوندو آهي۔[3]

نالي جو اصل

[سنواريو]

لنگر هڪ فارسي لفظ آهي، جيڪو پوءِ پنجابي ٻولي ۽ ان جي لغت جو حصو بڻيو۔[4][5][6]

ابتدا

[سنواريو]
سک مصوري، جنهن ۾ هيٺئين ساڄي پاسي لنگر ڏيکاريل آهي، لڳ ڀڳ 19هين صدي

خيرت ۽ پڪي خوراڪ يا اڻپڪي راشن جي فراهميءَ جو تصور، تپسوي ماڻهن ۽ گهمندڙ يوگين کي ڏيڻ، اوڀرئين ثقافتن ۾ لڳ ڀڳ 2000 ورهين کان ڄاتل آهي۔ تنهن هوندي به، دهلي سلطنت (۽ پوءِ مغل سلطنت) جي ڪيترن بادشاهن ۽ حڪمرانن جي اداري سهڪار جي باوجود، ان کي هڪ پائيدار برادريءَ واري اداري رڌڻي جي صورت ۾ مڪمل طور قائم نه ڪري سگهيو؛ اهو گهڻو ڪري رضاڪارن جي هلندڙ مفت کاڌي جي خدمتن جي صورت ۾ جاري رهيو۔ جمون جي پهاڙي علائقن ۾ صوفي مبلغن جي سماجي خدمت جو هڪ اهم پاسو برادريءَ جا رڌڻا منظم ڪرڻ هو، جيڪي مقامي طور ”لنگر“ سڏبا هئا۔ ضرورت مند ماڻهن کي کاڌو ڏيڻ سان گڏ، انهن جو مقصد معاشري ۾ شموليت وڌائڻ ۽ الڳائپ ۽ اڇوت کي گهٽائڻ هو—اهي ٻئي ڀارت جي برصغير ۾ وڏي پيماني تي رائج هئا۔ هي رواج گهڻو ڪري چندن ۽ عطين وسيلي هلندو هو، جنهن سان شرڪت ڪندڙ ماڻهو پنهنجي سماجي سڃاڻپ جي ڀيدن کي پري رکي گڏ ويهي کائيندا هئا، ۽ ان کي مقدس ذميواري سمجھيو ويندو هو۔ روايت جو آغاز 12–13هين صدي ۾ شيخ فريد سان لاڳاپيل ڄاڻايو وڃي ٿو۔[7] سک گروئن پاران شروع ڪيل برادريءَ وارو رڌڻو سڀني مذهبن ۽ پسمنظرن وارن لاءِ کليل ۽ قبول ڪندڙ هو، ۽ اها روايت اڄ تائين جاري آهي۔ پيش ڪيل کاڌي جي نوعيت ۽ پچائڻ جا طريقا پڻ اهڙا هئا، جن لانگر کي مختلف مذهبن ۽ ذاتين وٽ قابلِ قبول بڻايو۔ ڪيترن ليکڪن، جهڙوڪ گورندر سنگھ مان ۽ اَروِند-پال سنگھ منڊير، ان ڳالهه ڏانهن اشارو ڪيو آهي ته پندرهين صديءَ ۾ مسافرن، تپسوي ماڻهن ۽ گهمندڙ يوگين کي پڪو کاڌو (يا راشن) ڏيڻ جا رواج موجود هئا، ۽ اهڙي مفت خوراڪ جي ورڇ هندو ناٿ يوگين ۽ مسلمان صوفي بزرگن جهڙن مذهبي گروهن ۾ به رائج هئي۔[8][9][10] پر ڪنهن هڪ مخصوص برادريءَ پاران اهڙا باقاعده اداري رڌاڻا، جيڪي ڊگهي عرصي تائين لڳاتار مفت پڪو کاڌو فراهم ڪن، ان بابت واضح ثبوت موجود نه آهن۔ اهڙي رضاڪارانه خيراتي کاڌ خوراڪ جي جڙون هندستاني روايت ۾ تمام پراڻيون آهن؛ مثال طور: گپتا سلطنت جي دور ۾ هندو مندرن سان گڏ رڌڻو ۽ خيراتي گهر (almshouse) لڳل هوندو هو، جنهن کي ڌرم-شالا يا ڌرم-ستر سڏبو هو، جتي مسافرن ۽ غريبن کي کارايو ويندو هو—يا اهي جيڪي به چندو ڇڏي ويندا هئا۔[11][12] اهي برادريءَ جا رڌاڻا ۽ آرام گهر ڪتبن ۽ لکتن جي شاهدين ۾ ملن ٿا، ۽ ڪڏهن انهن کي سَترم (مثال طور اَنّسيا سَترم)، چولٽري يا ڇٿرم به سڏيو ويو آهي۔[13][14] درحقيقت، سک مورخ ڪپور سنگھ لنگر کي هند-آريائي اداري طور حوالو ڏئي ٿو۔[15] چيني ٻڌ مت جو ياتري يجنگ (7هين صدي عيسوي) اهڙن خانقاهن بابت لکيو جن وٽ رضاڪارن جي هلندڙ رڌاڻا هئا۔[16][17] لانگر جو ادارو پنجاب علائقي جي 13هين صديءَ جي صوفي بزرگ فريدالدين گنج شڪر سان پڻ لاڳاپيل بيان ڪيو ويو آهي۔[18][19] هي تصور وڌيڪ ڦهليو ۽ Jawahir al-Faridi ۾ پڻ دستاويز ٿيو، جيڪو 1623ع ۾ مرتب ٿيو۔[20] لنگر جو اهو تصور—جيڪو سڀني ماڻهن لاءِ، مذهب، ذات، رنگ، عقيدي، عمر، جنس يا سماجي حيثيت کان بغير، برابر طور قائم رکڻ لاءِ ٺهرايو ويو—سک ڌرم ۾ برابري جو علامتي ۽ نئون خيراتي نظام هو، جنهن کي باني گرو نانڪ لڳ ڀڳ 1500ع ۾ پنجاب جي اتر ڀارت ۾ متعارف ڪرايو۔[10] سک ڌرم جو ٻيو گرو، گرو اَنگد، سک روايت ۾ لانگر جي اداري کي سڀني گردوارن جي احاطن ۾ منظم ڪرڻ لاءِ ياد ڪيو وڃي ٿو، جتي ويجهو پري کان ايندڙ زائرن کي سادي ۽ برابر ويهڪ سان مفت کاڌو ملي سگهندو هو۔[10][21] هن رضاڪارن (سيوادارن) لاءِ قاعدا ۽ تربيت جو طريقو پڻ مقرر ڪيو، ۽ زور ڏنو ته ان کي آرام ۽ پناهه جي جاءِ سمجھي هلائجي، ۽ سڀني مهمانن سان هميشه نرمي ۽ مهمان نوازي ڪئي وڃي۔[10] ٽيون گرو، گرو اَمر داس، هو جنهن لانگر کي هڪ نمايان اداري جي حيثيت ڏني، ۽ ماڻهن کي—ذات ۽ طبقي کان بغير—گڏ ويهي کائڻ جي ترغيب ڏني۔[22] هن لانگر جي عمل کي وڌايو ۽ جيڪي به وٽس ايندا هئا، انهن لاءِ ضروري ڪيو ته هو پهرين لانگر ۾ شريڪ ٿين، پوءِ ئي ساڻس ڳالهائي سگهن۔[23]

موجوده عمل

[سنواريو]
سونهري مندر ۾ لانگر لاءِ روزاني کاڌي جي تياري ۾ مدد ڪندڙ رضاڪار

سڄي دنيا ۾ گردوارن ۾ لانگر لڳندا آهن، جن مان گهڻا بي گهر ماڻهن کي پڻ متوجه ڪن ٿا۔ رضاڪار ڪنهن به امتياز کان بغير ماڻهن کي کارائين ٿا، ساڳئي وقت اهي سک عقيدتمند به گڏ ويهي کائين ٿا جيڪي عبادت لاءِ گڏ ٿين ٿا۔[24][25][26] لڳ ڀڳ سڀ گردوارا لانگر هلائين ٿا، جتي مقامي برادريون—ڪڏهن سئوَن يا هزارن مهمانن سميت—سادي ليڪٽو-سبزي خوراڪ گڏجي کائين ٿيون۔[27] ڪينيڊا جي گردوارن ۾ ڏٺو ويو آهي ته لانگر پڙهندڙ شاگردن لاءِ به سهارو بڻجي ٿو، جڏهن سيمسٽر جي پڇاڙيءَ ۾ سندن وسيلا گهٽجي وڃن؛ اهي کاڌو گهٽ روايتي اسٽائرو فوم ڪنٽينرن ۾ وجهي ڪيمپس ڏانهن واپس وٺي وڃن ٿا ته جيئن پڙهائي جاري رکي سگهن۔[28]

گيلري

[سنواريو]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

نوٽس ۽ حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ Pashaura Singh, Louis E. Fenech, 2014, The Oxford Handbook of Sikh Studiesسانچو:Fix/category[مئل ڳنڍڻو]
  2. ↑ Mark McWilliams (2014). Food & Material Culture: Proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cookery 2013. Oxford Symposium. p. 265. ISBN 978-1-909248-40-3. https://books.google.com/books?id=yj8QDgAAQBAJ.
  3. ↑ William Owen Cole and Piara Singh Sambhi (1995), The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices, Sussex Academic Press, ISBN 978-1898723134, page 148
  4. ↑ Kathleen Seidel, Serving Love, Serving the Guest: A Sufi Cookbook, September 2000. Accessed 15 January 2010.
  5. ↑ Satish C. Bhatnagar (November 2012), My Hindu Faith and Periscope, Volume 1, Trafford, ص. 245, ISBN 9781466960978
  6. ↑ Steingass, Francis Joseph (1992), A Comprehensive Persian-English Dictionary, Asian Educational Services, ص. 1130, ISBN 9788120606708
  7. ↑ Mohammed, Jigar (2023-12-01). "A Panoramic Reconstruction of Sufism in the Jammu Hills". in Singh, Surinder (en ۾). Sufism in Punjab: Mystics, Literature and Shrines. Taylor & Francis. ISBN 978-1-003-83414-4. https://books.google.com/books?id=A13bEAAAQBAJ&dq=langar+sufi&pg=PT136.
  8. ↑ Mann, Gurinder Singh (2001-05-03) (en ۾). The Making of Sikh Scripture. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-802987-8. https://books.google.com/books?id=PC4d-5xrysIC&q=langar+nath+yogis&pg=PA140.
  9. ↑ Singh, Pashaura; Fenech, Louis E. (March 2014) (en ۾). The Oxford Handbook of Sikh Studies. OUP Oxford. ISBN 978-0-19-969930-8. https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ&q=langar-type+nath+yogis&pg=PA319.
  10. 1 2 3 4 Arvind-Pal Singh Mandair (2013). Sikhism: A Guide for the Perplexed. Bloomsbury Publishing. ISBN 978-1-4411-1708-3. https://books.google.com/books?id=BEP0Ty-GuVEC.
  11. ↑ Manabendu Banerjee (1989). Historical and Social Interpretations of the Gupta Inscriptions. Sanskrit Pustak Bhandar. pp. 83–84. https://books.google.com/books?id=U_YyAAAAIAAJ.
  12. ↑ Vasudeva Upadhyay (1964). The Socio-religious Condition of North India, 700-1200 A. D.: Based on Archaeological Sources. Munshi Manoharlal. p. 306. https://books.google.com/books?id=zIgBAAAAMAAJ.
  13. ↑ [a] Prabhavati C. Reddy (2014). Hindu Pilgrimage: Shifting Patterns of Worldview of Srisailam in South India. Routledge. p. 99. ISBN 978-1-317-80631-8. https://books.google.com/books?id=TkUsAwAAQBAJ.; [b] Sanctuaries of times past The Hindu (June 27, 2010)
  14. ↑ Singh, A.K. (2002). "A Śaiva Monastic Complex of the Kalacuris at Chunari in Central India". South Asian Studies (Taylor & Francis) 18 (1): 47–52. doi:10.1080/02666030.2002.9628606.
  15. ↑ Siṅgha, Prakāsha (1994) (en ۾). Community Kitchen of the Sikhs. Singh Bros.. ISBN 978-81-7205-099-3. https://books.google.com/books?id=q4XXAAAAMAAJ&q=Langar+Aryan+institution.
  16. ↑ William M. Johnston (2013). Encyclopedia of Monasticism. Routledge. pp. 953–954. ISBN 978-1-136-78716-4. https://books.google.com/books?id=iepJAgAAQBAJ.
  17. ↑ Nancy Auer Falk; Rita M. Gross (1980). Unspoken worlds: women's religious lives in non-western cultures. Harper & Row. pp. 210–211. ISBN 978-0-06-063492-6. https://archive.org/details/unspokenworldswo00falkrich.
  18. ↑ Epilogue, Vol 4, Issue 1, ص. 45
  19. ↑ R. Nivas (1967), Transactions, Volume 4, The word langar, and this institution has been borrowed, so to speak, from the Sufis. The khanqas of the Chisti and other Sufi saints had a langar open to the poor and the rich, though the Hindus mostly kept away from them. To make the Brahmin sit with the pariah and do away with untouch- ability, and to make the Hindus and Muslims eat from the same kitchen and destroy all social, Indian Institute of Advanced Study, ص. 190
  20. ↑ Barbara D. Metcalf (1984). Moral Conduct and Authority: The Place of Adab in South Asian Islam. University of California Press. pp. 336–339. ISBN 978-0-520-04660-3. https://books.google.com/books?id=Y5-vzVq8hdkC.
  21. ↑ Pashaura Singh; Louis E. Fenech (2014). The Oxford Handbook of Sikh Studies. Oxford University Press. p. 319. ISBN 978-0-19-969930-8. https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ.
  22. ↑ Eleanor Nesbitt (28 April 2016). Sikhism: A Very Short Introduction. OUP Oxford. ISBN 978-0-19-106277-3. https://books.google.com/books?id=zD8SDAAAQBAJ.
  23. ↑ Singh, Prithi Pal (2006). "3 Guru Amar Das". The History of Sikh Gurus. New Delhi: Lotus Press. p. 38. ISBN 81-8382-075-1. https://books.google.com/books?id=EhGkVkhUuqoC&pg=PA38.
  24. ↑ "Why homeless Britons are turning to the Sikh community for food". BBC News. 22 February 2015. 2 April 2018 تي حاصل ڪيل.
  25. ↑ Paterson, Kirsteen (July 14, 2016). "Scotland: Sikh charity feeds those most in need". The National. September 30, 2019 تي حاصل ڪيل.
  26. ↑ Shamsher Kainth (March 8, 2017). "Sikh volunteers take hot food to homeless in Melbourne". SBS Punjabi. September 30, 2019 تي حاصل ڪيل.
  27. ↑ Harold Coward; Raymond Brady Williams; John R. Hinnells (2000). The South Asian Religious Diaspora in Britain, Canada, and the United States. SUNY Press. pp. 196–198. ISBN 978-0-7914-4509-9. https://books.google.com/books?id=Zsj7MfYXSZ4C.
  28. ↑ Michel Desjardins; Ellen Desjardins (August 26, 2009). "Food that Builds Community: The Sikh Langar in Canada – Cuizine". Érudit (انگريزي ۾). November 4, 2025 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: multiple names: authors list (ڳنڍڻو)

ٻاهرين ڳنڍڻيون

[سنواريو]
  • Desjardins, Michel; Desjardins, Ellen (2009). "فوڊ ديٽ بلڊز ڪميونٽي: دي سِک لنگر اِن ڪينيڊا". ڪوئيزين: دي جرنل آف ڪينيڊين فوڊ ڪلچرز (ڪنسورشيم ايروديت) 1 (2). doi:10.7202/037851ar. 
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=لنگر&oldid=356797" تان ورتل