مواد ڏانھن هلو

لبلبو

ڳنڍڻن کي سنواريو
هي هڪ بهترين مضمون آهي. وڌيڪ تفصيل لاءِ ٺِڙڪ (ڪلڪ) ڪيو.
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان

لبلبو
انساني لبلبي جي ايناٽامي
تفصيل
اچار/ˈpæŋkriəs/
پريڪرسرلبلبي جون مکڙيون
عضون جو نظام هاضمي وارو سرشتو ۽ اندرين رطوبتن وارو سرشتو
شريان هيٺين لبلبي-ٻارنهن آڱرين واري شريان، اڳين مٿين لبلبي-ٻارنهن آڱرين واري شريان، پوئين مٿين لبلبي-ٻارنهن آڱرين واري شريان، تِريءَ واري شريان
نس لبلبي-ٻارنهن آڱرين واريون وريدون، لبلبي جون وريدون
تنت لبلبي جو تنتي ڄار، سيليئڪ تنتي ڳنڍيون، ويگس تنت[1]
لمف تِريءَ جون لمفي ڳنڍيون، سيليئڪ لمفي ڳنڍيون ۽ مٿيون ميسينٽيرڪ لمفي ڳنڍيون
سڃاڻپ ڪندڙ
لاطيني ٻوليpancreas
يوناني ٻوليπάγκρεας (pánkreas)
ائناٽامي جا محاورا A05.9.01.001
ائناٽامي جو بنيادي ماڊل7198
ائناٽامي جا محاورا

لبلبو (Pancreas) ڪرنگهي وارن جانورن جي هاضمي واري سرشتي ۽ اندرين رطوبتن واري سرشتي جو هڪ عضوو آهي. انسانن ۾، اهو پيٽ ۾ معدي جي پٺيان واقع هوندو آهي ۽ هڪ غدود طور ڪم ڪندو آهي. لبلبو هڪ گڏيل يا مخلوط رطوبتي غدود آهي، يعني ان جا ٻئي، اندرين رطوبتي ۽ هاضمي وارا ٻاهرين رطوبتي ڪم آهن.[2] لبلبي جو نوانوي سيڪڙو حصو ٻاهرين رطوبتي ۽ هڪ سيڪڙو حصو اندرين رطوبتي هوندو آهي.[3][4][5][6] اندرين رطوبتي غدود طور، اهو گهڻو ڪري رت ۾ کنڊ جي سطح کي ضابطي ۾ رکڻ جو ڪم ڪري ٿو ۽ هارمونن انسولين، گلوڪاگون، سوماتوسٽيٽن ۽ لبلبي جو پولي پيپٽائڊ کي خارج ڪري ٿو. هاضمي واري سرشتي جي حصي طور، اهو ٻاهرين رطوبتي غدود جي حيثيت سان ڪم ڪندي لبلبي جي نالي وسيلي ٻارنهن آڱرين واري آنڊي ۾ لبلبي جو رس خارج ڪري ٿو. هن رس ۾ بائي ڪاربونيٽ هوندو آهي، جيڪو معدي مان ٻارنهن آڱرين واري آنڊي ۾ داخل ٿيندڙ تيزاب کي بي اثر ڪري ٿو؛ ان سان گڏ هاضمي وارا اينزائم پڻ هوندا آهن، جيڪي معدي مان ٻارنهن آڱرين واري آنڊي ۾ داخل ٿيندڙ کاڌي ۾ موجود ڪاربوهائيڊريٽ، پروٽين ۽ چرٻين کي ٽوڙين ٿا.

لبلبي جي سوزش کي لبلبي جي سوزش چيو ويندو آهي؛ ان جي عام سببن ۾ ڊگهي عرصي تائين شراب جو استعمال ۽ پِتي جون پٿريون شامل آهن. رت ۾ کنڊ جي سطح کي ضابطي ۾ رکڻ ۾ پنهنجي ڪردار سبب، لبلبو ذيابيطس ۾ پڻ هڪ اهم عضوو آهي. لبلبي جو ڪينسر دائمي لبلبي جي سوزش کان پوءِ يا ٻين سببن جي ڪري پيدا ٿي سگهي ٿو، ۽ ان جي اڳڪٿي تمام خراب هوندي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ گهڻو ڪري ان جي سڃاڻپ تڏهن ٿيندي آهي جڏهن اهو جسم جي ٻين حصن تائين پکڙجي چڪو هوندو آهي.

لفظ pancreas يوناني لفظن πᾶν (pân، ”سڀ“) ۽ κρέας (kréas، ”گوشت“) مان نڪتل آهي. ذيابيطس ۾ لبلبي جي ڪردار بابت گهٽ ۾ گهٽ 1889ع کان ڄاڻ موجود آهي، جڏهن⁠تہ انسولين جي پيداوار ۾ ان جي ڪردار جي سڃاڻپ 1921ع ۾ ٿي.

بناوت

[سنواريو]
لبلبو (هتي گلابي رنگ ۾ ڏيکاريل) معدي جي پٺيان هوندو آهي، ان جو جسم ٻارنهن آڱرين واري آنڊي جي وڪڙ ڀرسان ۽ پڇ تِري کي ڇهڻ تائين پکڙيل هوندو آهي.

لبلبو هڪ عضوو آهي، جيڪو انسانن ۾ پيٽ اندر هوندو آهي ۽ معدي جي پٺيان کان تِري ڀرسان پيٽ جي مٿئين کاٻي حصي تائين پکڙيل هوندو آهي. بالغن ۾، اهو اٽڪل 12–15 centimetres (4.7–5.9 in) ڊگهو، سانچو:Wt ۽ ڏسڻ ۾ سامن مڇيءَ جهڙي رنگ جو هوندو آهي.[7]

ايناٽاميائي طور، لبلبي کي مٿي، ڳچي، جسم ۽ پڇ ۾ ورهايو ويندو آهي. لبلبو ٻارنهن آڱرين واري آنڊي جي اندرين وڪڙ کان پکڙجي ٿو، جتي ان جو مٿو ٻن رت جي رڳن، يعني مٿين ميسينٽيرڪ شريان ۽ مٿين ميسينٽيرڪ وريد، جي چوڌاري هوندو آهي. لبلبي جو سڀ کان ڊگهو حصو، يعني جسم، معدي جي پٺيان آرپار پکڙيل هوندو آهي ۽ لبلبي جو پڇ تِري جي ڀرسان ختم ٿيندو آهي.[7]

ٻه ناليون، لبلبي جي مکيه نالي ۽ ننڍي لبلبي جي واڌو نالي، لبلبي جي جسم مان گذرن ٿيون. لبلبي جي مکيه نالي پِتي جي گڏيل نالي سان ملي هڪ ننڍڙو ڦوڪڻي جهڙو حصو ٺاهي ٿي، جنهن کي واٽر جو ايمپولا (جگر-لبلبي جو ايمپولا) چيو ويندو آهي. هن ايمپولا جي چوڌاري هڪ ڏورو، اوڊي جو اسفنڪٽر، هوندو آهي. هي ايمپولا ٻارنهن آڱرين واري آنڊي جي هيٺ لهندڙ حصي ۾ کلي ٿو. پِتي جي گڏيل نالي جو لبلبي جي مکيه نالي ۾ کلڻ بوئڊن جي اسفنڪٽر جي ضابطي هيٺ هوندو آهي. لبلبي جي واڌو نالي ٻارنهن آڱرين واري آنڊي ۾ هڪ الڳ سوراخ وسيلي کلي ٿي، جيڪو لبلبي جي مکيه نالي جي سوراخ کان مٿي واقع هوندو آهي.[7]

حصا

[سنواريو]

لبلبي جو مٿو ٻارنهن آڱرين واري آنڊي جي وڪڙ اندر هوندو آهي ۽ مٿين ميسينٽيرڪ شريان ۽ وريد جي چوڌاري ويڙهيل هوندو آهي. ان جي ساڄي پاسي ٻارنهن آڱرين واري آنڊي جو هيٺ لهندڙ حصو هوندو آهي ۽ انهن جي وچ مان مٿين ۽ هيٺين لبلبي-ٻارنهن آڱرين واريون شريانون گذرن ٿيون. ان جي پٺيان هيٺين وڏي وريد ۽ پِتي جي گڏيل نالي هونديون آهن. ان جي اڳيان پيٽ جي جهليءَ واري پردي ۽ آڏي وڏي آنڊي هوندا آهن.[7] مٿي جي هيٺان هڪ ننڍڙو ڪنڊي جهڙو واڌارو نڪري ٿو، جيڪو مٿين ميسينٽيرڪ وريد ۽ ڪڏهن ڪڏهن شريان جي پٺيان واقع هوندو آهي.[7] لبلبي جي کاٻ لبلبي جي ڳچي ۽ ڪنڊي جهڙي واڌاري جي وچ وارو وڇوٽو آهي.

لبلبي جي ڳچي ٻارنهن آڱرين واري آنڊي جي وڪڙ ۾ واقع لبلبي جي مٿي کي ان جي جسم کان ڌار ڪري ٿي. ڳچي اٽڪل 2 cm (0.79 in) ويڪري هوندي آهي ۽ ان هنڌ جي اڳيان واقع هوندي آهي، جتي بابي وريد ٺهي ٿي. ڳچي گهڻو ڪري معدي جي پائلورس جي پٺيان هوندي آهي ۽ پيٽ جي جهليءَ سان ڍڪيل هوندي آهي. اڳين مٿين لبلبي-ٻارنهن آڱرين واري شريان لبلبي جي ڳچيءَ جي اڳيان گذري ٿي.[7]

لبلبي جو جسم لبلبي جو سڀ کان وڏو حصو آهي ۽ گهڻو ڪري معدي جي پٺيان واقع هوندو آهي، جيڪو پنهنجي ڊيگهه سان آهستي آهستي سنهو ٿيندو وڃي ٿو. پيٽ جي جهلي لبلبي جي جسم جي مٿان ۽ آڏو وڏو آنڊو پيٽ جي جهليءَ جي اڳيان هوندو آهي.[7] لبلبي جي پٺيان ڪيتريون ئي رت جون رڳون هونديون آهن، جن ۾ شه رڳ، تِريءَ جي وريد ۽ کاٻي بُڪي جي وريد سان گڏ مٿين ميسينٽيرڪ شريان جي شروعات پڻ شامل آهي.[7] لبلبي جي جسم جي هيٺان ننڍي آنڊي جو ڪجهه حصو، خاص طور ٻارنهن آڱرين واري آنڊي جو آخري حصو ۽ ان سان ڳنڍيل خالي آنڊو، هوندا آهن؛ ان سان گڏ ٻارنهن آڱرين واري آنڊي جو ٽنگائيندڙ رباط پڻ هوندو آهي، جيڪو انهن ٻنهي جي وچ ۾ واقع آهي. لبلبي جي اڳيان آڏو وڏو آنڊو هوندو آهي.[8]

لبلبو لبلبي جي پڇ ڏانهن ويندي سنهو ٿيندو وڃي ٿو، جيڪو تِريءَ جي ڀرسان واقع هوندو آهي.[7] اهو عام طور 1.3–3.5 cm (0.51–1.38 in) ڊگهو هوندو آهي ۽ تِري ۽ کاٻي بُڪي جي وچ واري رباط جي تهن جي وچ ۾ واقع هوندو آهي. تِريءَ جي شريان ۽ وريد لبلبي جي جسم ۽ پڇ جي پٺيان گذرن ٿيون.[7]

رت جي رسد

[سنواريو]

لبلبي کي رت جي ڀرپور رسد ملي ٿي، جنهن جون رڳون سيليئڪ شريان ۽ مٿين ميسينٽيرڪ شريان ٻنهي جي شاخن مان نڪرن ٿيون.[7] تِريءَ جي شريان، جيڪا سيليئڪ ٿڙ جي سڀ کان وڏي شاخ آهي، لبلبي جي مٿئين ڪناري سان گذري ٿي ۽ پنهنجي لبلبي وارين شاخن وسيلي لبلبي جي جسم جي کاٻي حصي ۽ پڇ کي رت پهچائي ٿي؛ انهن مان سڀ کان وڏي شاخ کي وڏي لبلبي واري شريان چيو ويندو آهي.[7] مٿين ۽ هيٺين لبلبي-ٻارنهن آڱرين واريون شريانون ٻارنهن آڱرين واري آنڊي جي ڀرسان لبلبي جي مٿي جي پوئين ۽ اڳين سطحن سان گذرن ٿيون. اهي لبلبي جي مٿي کي رت پهچائين ٿيون. اهي رڳون وچ ۾ هڪٻئي سان ملي وڃن ٿيون (سانچو:Wt).[7]

لبلبي جي جسم ۽ ڳچيءَ جو رت تِريءَ جي وريد ۾ ڇوڙ ڪري ٿو، جيڪا لبلبي جي پٺيان واقع هوندي آهي.[7] مٿي جو رت لبلبي-ٻارنهن آڱرين وارين وريدن وسيلي مٿين ميسينٽيرڪ ۽ بابي وريدن ۾ ڇوڙ ڪري ٿو، جيڪي ان جي چوڌاري پڻ هونديون آهن.[7]

لبلبي مان لمف انهن لمفي رڳن ۾ ڇوڙ ڪري ٿو، جيڪي ان جي شريانن سان گڏ هلن ٿيون، ۽ لبلبي کي لمف جي ڀرپور رسد حاصل آهي.[7] جسم ۽ پڇ جون لمفي رڳون تِريءَ جي لمفي ڳنڍين ۾ ۽ نيٺ شه رڳ جي اڳيان واقع لمفي ڳنڍين ۾ ڇوڙ ڪن ٿيون، جيڪي سيليئڪ ۽ مٿين ميسينٽيرڪ شريانن جي وچ ۾ واقع هونديون آهن. مٿي ۽ ڳچيءَ جون لمفي رڳون لبلبي-ٻارنهن آڱرين وارين، ميسينٽيرڪ ۽ جگر وارين شريانن جي چوڌاري موجود وچ وارين لمفي رڳن ۾ ۽ اتان شه رڳ جي اڳيان واقع لمفي ڳنڍين ۾ ڇوڙ ڪن ٿيون.[7]

خوردبيني ايناٽامي

[سنواريو]
هن تصوير ۾ لبلبي جو ٻيٽڙو ڏيکاريل آهي، جڏهن لبلبي جي تاندوري کي رنگي خوردبينيءَ هيٺ ڏٺو وڃي ٿو. ٻيٽڙي جي چوڌاري هاضمي واري (”ٻاهرين رطوبتي“) لبلبي جا وڌيڪ گهرا حصا ڏسي سگهجن ٿا. انهن ۾ غيرفعال هاضمي وارن اينزائمن (زائيموجنن) جا ڌنڌلا، گهرا واڱڻائي داڻا هوندا آهن.
مدافعتي تاندوريات جي استعمال سان تيار ڪيل تصوير، جنهن ۾ لبلبي جي ٻيٽڙي اندر مختلف جيوگهرڙن جي قسمن جا هنڌ ڏيکاريل آهن. الفا جيوگهرڙن مان خارج ٿيندڙ گلوڪاگون خلاف اينٽي باڊيون (ڳاڙهيون-ناسي) انهن جي ڪنارن واري بيهڪ ڏيکارين ٿيون. بيٽا جيوگهرڙن مان خارج ٿيندڙ انسولين خلاف اينٽي باڊيون (نيريون) انهن جيوگهرڙن جي وڌيڪ پکڙيل ۽ مرڪزي بيهڪ ڏيکارين ٿيون.[9]

لبلبي ۾ اندرين رطوبتي ۽ ٻاهرين رطوبتي ٻنهي ڪمن وارا تاندورا هوندا آهن. لبلبي کي خوردبينيءَ هيٺ ڏسڻ سان هيءَ ورهاست چٽي نظر ايندي آهي.[10]

لبلبي جي تاندوري جي گهڻي حصي جو ڪم هاضمي سان لاڳاپيل آهي. هن ڪم وارا جيوگهرڙا ننڍين نالين جي چوڌاري جُهڳٽا (ايسيناءِ) ٺاهين ٿا ۽ اهڙن گولڙن ۾ ترتيب ڏنل هوندا آهن، جن جون ڀتيون سنهين ريشيدار تاندورن جون ٺهيل هونديون آهن. هر ايسينس جا جيوگهرڙا غيرفعال هاضمي وارا اينزائم، جن کي زائيموجن چيو ويندو آهي، انهن ننڍين وچ ۾ داخل ٿيندڙ نالين ۾ خارج ڪن ٿا، جن جي چوڌاري اهي واقع هوندا آهن. هر ايسينس ۾، جيوگهرڙا اهرام جهڙي شڪل جا هوندا آهن ۽ وچ ۾ داخل ٿيندڙ نالين جي چوڌاري واقع هوندا آهن؛ انهن جا مرڪز بنيادي جهلي تي ٽيڪيل هوندا آهن، انهن ۾ وڏو اينڊوپلازمي ڄار هوندو آهي ۽ جيوگهرڙي جي مادي اندر زائيموجن جا ڪجهه داڻا ڏسي سگهجن ٿا. وچ ۾ داخل ٿيندڙ ناليون گولڙي اندر موجود وڏين گولڙي اندر وارين نالين ۽ نيٺ گولڙن جي وچ وارين نالين ۾ ڇوڙ ڪن ٿيون. نالين جي اندرين سطح ٿنڀي نما جيوگهرڙن جي هڪ تهه سان ڍڪيل هوندي آهي. نالين جو قطر وڌڻ سان جيوگهرڙن جون هڪ کان وڌيڪ تهون ٿي وڃن ٿيون.[10]

لبلبي اندر اندرين رطوبتي ڪم وارا تاندورا جيوگهرڙن جي جُهڳٽن جي صورت ۾ هوندا آهن، جن کي لبلبي جا ٻيٽڙا (يا لانگرهانس جا ٻيٽڙا) چيو ويندو آهي ۽ اهي سڄي لبلبي ۾ پکڙيل هوندا آهن.[9] لبلبي جي ٻيٽڙن ۾ الفا جيوگهرڙا، بيٽا جيوگهرڙا ۽ ڊيلٽا جيوگهرڙا هوندا آهن، جن مان هر هڪ الڳ هارمون خارج ڪري ٿو. انهن جيوگهرڙن جون مخصوص بيهڪون هونديون آهن؛ الفا جيوگهرڙا (گلوڪاگون خارج ڪندڙ) عام طور ٻيٽڙي جي ڪنارن جي چوڌاري واقع هوندا آهن، جڏهن⁠تہ بيٽا جيوگهرڙا (انسولين خارج ڪندڙ) وڌيڪ انگ ۾ هوندا آهن ۽ سڄي ٻيٽڙي ۾ پکڙيل هوندا آهن.[9] اينٽروڪرومافن جيوگهرڙا پڻ سڄن ٻيٽڙن ۾ پکڙيل هوندا آهن.[9] ٻيٽڙا 3,000 تائين رطوبت خارج ڪندڙ جيوگهرڙن جا ٺهيل هوندا آهن ۽ انهن ۾ رت حاصل ڪرڻ لاءِ ڪيتريون ئي ننڍيون شريانڙيون ۽ اهڙيون وريدڙيون هونديون آهن، جيڪي جيوگهرڙن مان خارج ٿيندڙ هارمونن کي جسماني رت جي گردش ۾ داخل ٿيڻ ڏين ٿيون.[9]

ڦيرڦار

[سنواريو]

لبلبي جي ماپ ۾ گهڻو فرق هوندو آهي.[7] ٻن لبلبي جي مکڙين جي جنيني واڌ ويجهه سان لاڳاپيل ڪيتريون ئي ايناٽاميائي ڦيرڦارون موجود آهن. لبلبو ٻارنهن آڱرين واري آنڊي جي ٻنهي پاسن تي موجود انهن مکڙين مان ٺهي ٿو. پيٽ واري مکڙي ڦري پٺ واري مکڙي جي ڀرسان اچي ٿي ۽ نيٺ ٻنهي جو پاڻ ۾ ميلاپ ٿي وڃي ٿو. اٽڪل 10 سيڪڙو بالغن ۾، جيڪڏهن لبلبي جي پٺ واري مکڙي جي مکيه نالي ختم نه ٿئي ته لبلبي جي واڌو نالي موجود رهي سگهي ٿي؛ هيءَ نالي ٻارنهن آڱرين واري آنڊي جي ننڍي پاپيلا ۾ کلي ٿي.[11] جيڪڏهن ٻئي مکڙيون، جن مان هر هڪ جي پنهنجي نالي هوندي آهي، پاڻ ۾ نه ملن ته لبلبي ۾ ٻه الڳ ناليون ٿي سگهن ٿيون؛ هن حالت کي ورهايل لبلبو چيو ويندو آهي. هن حالت جو جسماني ڪارڪردگيءَ تي ڪو اثر نه پوندو آهي.[12] جيڪڏهن پيٽ واري مکڙي پوريءَ طرح نه ڦري ته ڇلي نما لبلبو ٿي سگهي ٿو، جنهن ۾ لبلبو ٻارنهن آڱرين واري آنڊي جي ڪجهه يا سڄي حصي کي گهيري وٺي ٿو. هيءَ حالت ٻارنهن آڱرين واري آنڊي جي بندش سان لاڳاپيل ٿي سگهي ٿي.[13]

جين ۽ پروٽين جو اظهار

[سنواريو]

عام انساني لبلبي ۾ 10,000 پروٽين-ڪوڊ ڪندڙ جين (سڀني انساني جينن جو لڳ ڀڳ 50 سيڪڙو) اظهار ٿين ٿا.[14][15] انهن مان 100 کان گهٽ جين خاص طور لبلبي ۾ اظهار ٿين ٿا. ٿُڪ وارن غدودن وانگر، لبلبي لاءِ مخصوص گهڻا جين خارج ٿيندڙ پروٽينن لاءِ ڪوڊ ڪن ٿا. انهن سان لاڳاپيل لبلبي جا مخصوص پروٽين يا ته ٻاهرين رطوبتي جيوگهرڙن واري حصي ۾ اظهار ٿين ٿا ۽ هاضمي يا کاڌي جي جذب سان لاڳاپيل ڪم ڪن ٿا، جهڙوڪ هاضمي وارا ڪائيموٽرپسينوجن اينزائم ۽ لبلبي جي لائپيز پي اين ايل آءِ پي؛ يا وري اندرين رطوبتي لبلبي جي ٻيٽڙن جي مختلف جيوگهرڙن ۾ اظهار ٿين ٿا ۽ خارج ٿيندڙ هارمونن، جهڙوڪ انسولين، گلوڪاگون، سوماتوسٽيٽن ۽ لبلبي جو پولي پيپٽائڊ، سان لاڳاپيل ڪم ڪن ٿا.[16]

واڌ ويجهه

[سنواريو]
لبلبو اڳئين آنڊي مان نڪري ٿو، جيڪو هاضمي جي نالي جي هڪ حصي جي اڳواٽ نلي هوندو آهي؛ اهو پٺ واري ۽ پيٽ واري مکڙيءَ طور ٺهي ٿو. واڌ ويجهه دوران، پيٽ واري مکڙي ٻئي پاسي ڦري ٿي ۽ ٻئي مکڙيون پاڻ ۾ ملي وڃن ٿيون.

لبلبو واڌ ويجهه دوران ٻن لبلبي جي مکڙين مان ٺهي ٿو، جيڪي اڳئين آنڊي جي ٻارنهن آڱرين واري حصي مان نڪرن ٿيون؛ اڳيون آنڊو هڪ جنيني نلي آهي، جيڪا معدي-آنڊي واري رستي جي اڳواٽ صورت آهي.[11] اهو اندرين جنيني پرت مان نڪتل هوندو آهي.[11] لبلبي جي واڌ ويجهه پٺ واري ۽ پيٽ واري لبلبي جي مکڙي ٺهڻ سان شروع ٿئي ٿي. هر هڪ مکڙي هڪ نالي وسيلي اڳئين آنڊي سان ملي ٿي. پٺ واري لبلبي جي مکڙي وڌي ٺهيل لبلبي جي ڳچي، جسم ۽ پڇ ٺاهي ٿي، ۽ پيٽ واري لبلبي جي مکڙي مٿو ۽ ڪنڊي جهڙو واڌارو ٺاهي ٿي.[11]

حتمي لبلبو پيٽ واري مکڙي جي ڦرڻ ۽ ٻنهي مکڙين جي پاڻ ۾ ملڻ سان ٺهي ٿو.[11] واڌ ويجهه دوران، ٻارنهن آڱرين وارو آنڊو ساڄي پاسي ڦري ٿو، ۽ پيٽ واري مکڙي به ان سان گڏ ڦري، اهڙي هنڌ تي اچي ٿي جيڪو وڌيڪ پٺ وارو بڻجي وڃي ٿو. پنهنجي آخري هنڌ تي پهچڻ کان پوءِ، پيٽ واري لبلبي جي مکڙي وڏي پٺ واري مکڙي جي هيٺان اچي ٿي ۽ نيٺ ان سان ملي وڃي ٿي. هن ميلاپ واري مرحلي تي، پيٽ واري ۽ پٺ واري لبلبي جي مکڙين جون مکيه ناليون پاڻ ۾ ملي لبلبي جي مکيه نالي ٺاهين ٿيون. عام طور، پٺ واري مکڙي جي نالي ختم ٿي وڃي ٿي ۽ لبلبي جي مکيه نالي باقي رهي ٿي.[11]

جيوگهرڙائي واڌ ويجهه

[سنواريو]

لبلبي جا اڳواٽ جيوگهرڙا اهڙا اڳواٽ جيوگهرڙا آهن، جيڪي فرق پذير ٿي لبلبي جا ڪم ڪندڙ جيوگهرڙا ٺاهين ٿا، جن ۾ ٻاهرين رطوبتي مرڪزي-ايسينر جيوگهرڙا، اندرين رطوبتي ٻيٽڙن جا جيوگهرڙا ۽ نالي وارا جيوگهرڙا شامل آهن.[17] انهن اڳواٽ جيوگهرڙن جي سڃاڻپ نقل نويسي عنصرن PDX1 ۽ NKX6-1 جي گڏيل اظهار سان ٿيندي آهي.[17]

ٻاهرين رطوبتي لبلبي جا جيوگهرڙا اهڙن ماليڪيولن وسيلي فرق پذير ٿين ٿا، جيڪي فرق پذيري کي اُڀارين ٿا؛ انهن ۾ فولسٽاٽن، فائبرو بلاسٽ واڌ عنصر ۽ نوچ ريسيپٽر سرشتي جي سرگرمي شامل آهن.[17] ٻاهرين رطوبتي ايسيناءِ جي واڌ ويجهه لڳاتار ٽن مرحلن مان گذري ٿي. اهي اڳ-فرق پذير، ابتدائي فرق پذير ۽ فرق پذير مرحلا آهن، جيڪي ترتيبوار هاضمي وارن اينزائمن جي سرگرمي جي اڻ-سڃاڻپ جوڳي، گهٽ ۽ وڌ سطح سان لاڳاپيل آهن.[17]

لبلبي جا اڳواٽ جيوگهرڙا نيوروجينن-3 ۽ ISL1 جي اثر هيٺ اندرين رطوبتي ٻيٽڙن جي جيوگهرڙن ۾ فرق پذير ٿين ٿا، پر رڳو تڏهن جڏهن نوچ ريسيپٽر اشارو موجود نه هجي. پيڪس جين جي هدايت هيٺ، اندرين رطوبتي اڳواٽ جيوگهرڙا فرق پذير ٿي الفا ۽ گاما جيوگهرڙا ٺاهين ٿا. Pax-6 جي هدايت هيٺ، اندرين رطوبتي اڳواٽ جيوگهرڙا فرق پذير ٿي بيٽا ۽ ڊيلٽا جيوگهرڙا ٺاهين ٿا.[17] لبلبي جا ٻيٽڙا تڏهن ٺهن ٿا، جڏهن اندرين رطوبتي جيوگهرڙا نالين واري سرشتي مان لڏي ڪيپلرين جي چوڌاري ننڍڙا جُهڳٽا ٺاهين ٿا.[9] اهو عمل واڌ ويجهه جي ٽئين مهيني جي لڳ ڀڳ ٿئي ٿو،[11] ۽ انسولين ۽ گلوڪاگون انسان جي جنيني رت جي گردش ۾ واڌ ويجهه جي چوٿين يا پنجين مهيني تائين سڃاڻي سگهجن ٿا.[17]

ڪم

[سنواريو]

لبلبو جسم اندر رت ۾ کنڊ جي ضابطي ۽ ميٽابولزم ۾ پڻ شامل آهي، ۽ اهڙيون شيون پڻ خارج ڪري ٿو، جيڪي گڏيل طور لبلبي جو رس سڏجن ٿيون ۽ هاضمي ۾ مدد ڪن ٿيون. اهي ڪم ٻن حصن ۾ ورهايل آهن: اندرين رطوبتي ڪردار، جيڪو لبلبي جي ٻيٽڙن اندر انسولين ۽ ٻين هارمونن جي خارج ٿيڻ سان لاڳاپيل آهي، جيڪي رت ۾ کنڊ جي سطح ۽ ميٽابولزم کي ضابطي ۾ رکڻ ۾ مدد ڪن ٿا؛ ۽ ٻاهرين رطوبتي ڪردار، جيڪو لبلبي جي هاضمي وارن اينزائمن جي خارج ٿيڻ سان لاڳاپيل آهي.[10]

رت ۾ گلوڪوز جو ضابطو

[سنواريو]
لبلبو رت ۾ گلوڪوز جي سطح کي لڳاتار برقرار رکي ٿو (لهرائتي لڪير طور ڏيکاريل). جڏهن رت ۾ گلوڪوز جي سطح تمام گهڻي هوندي آهي، تڏهن لبلبو انسولين خارج ڪري ٿو. جيڪڏهن سطح تمام گهٽ هجي، ته لبلبو گلوڪاگون خارج ڪري ٿو.

لبلبي اندر موجود جيوگهرڙا رت ۾ گلوڪوز جي سطح کي برقرار رکڻ (هم-حالت) ۾ مدد ڪن ٿا. اهي ڪم ڪندڙ جيوگهرڙا لبلبي جي انهن ٻيٽڙن ۾ واقع هوندا آهن، جيڪي سڄي لبلبي ۾ موجود آهن. رت ۾ گلوڪوز جي سطح سان هيٺيان عمل ٿين ٿا:

ٻيٽڙي ۾ موجود ڊيلٽا جيوگهرڙا پڻ سوماتوسٽيٽن خارج ڪن ٿا، جيڪا انسولين ۽ گلوڪاگون جي خارج ٿيڻ کي گهٽائي ٿي.[9]

گلوڪاگون گلوڪوز جي نئين ٺهڻ ۽ جگر ۾ گلائڪوجن جي گلوڪوز ۾ ٽٽڻ کي وڌائي گلوڪوز جي سطح ۾ واڌ ڪري ٿو. اهو چرٻي ۽ ڏورن ۾ گلوڪوز جي جذب کي پڻ گهٽائي ٿو. گلوڪاگون جو خارج ٿيڻ رت ۾ گهٽ گلوڪوز يا انسولين جي سطح، ۽ ورزش دوران اُڀري ٿو.[18]

انسولين جيوگهرڙن، خاص طور ڍانچائي ڏورن، ۾ گلوڪوز جي جذب کي آسان بڻائي رت ۾ گلوڪوز جي سطح گهٽائي ٿي، ۽ ان جي استعمال کي پروٽين، چرٻين ۽ ڪاربوهائيڊريٽن جي ٺهڻ ۾ وڌائي ٿي. انسولين شروعات ۾ هڪ اڳواٽ صورت طور ٺهي ٿي، جنهن کي پري پرو انسولين چيو ويندو آهي. اها پرو انسولين ۾ تبديل ٿئي ٿي ۽ سي-پيپٽائڊ وسيلي ڪٽي انسولين ٺاهي ٿي، جيڪا پوءِ بيٽا جيوگهرڙن جي داڻن ۾ محفوظ ڪئي ويندي آهي. گلوڪوز بيٽا جيوگهرڙن ۾ داخل ٿي ٽٽي ٿو. ان جو آخري اثر جيوگهرڙي جي جهليءَ جي ڊي پولرائيزيشن پيدا ڪرڻ آهي، جيڪا انسولين جي خارج ٿيڻ کي اُڀاري ٿي.[18]

انسولين ۽ گلوڪاگون جي خارج ٿيڻ تي اثر ڪندڙ مکيه عنصر رت جي پلازما ۾ گلوڪوز جي سطح آهي.[19] رت ۾ گهٽ کنڊ گلوڪاگون جي خارج ٿيڻ کي اُڀاري ٿي، ۽ رت ۾ وڌيڪ کنڊ انسولين جي خارج ٿيڻ کي اُڀاري ٿي. ٻيا عنصر پڻ انهن هارمونن جي خارج ٿيڻ تي اثر ڪن ٿا. ڪجهه امائنو تيزاب، جيڪي پروٽين جي هاضمي جا ضمني پيداوار آهن، انسولين ۽ گلوڪاگون جي خارج ٿيڻ کي اُڀارين ٿا. سوماتوسٽيٽن انسولين ۽ گلوڪاگون ٻنهي جي روڪيندڙ طور ڪم ڪري ٿي. خودڪار تنتي سرشتو پڻ ڪردار ادا ڪري ٿو. همدرد تنتي سرشتي جي بيٽا-2 ريسيپٽرن جي سرگرمي، جيڪا همدرد تنتن مان خارج ٿيندڙ ڪيٽيڪولامينن وسيلي ٿئي ٿي، انسولين ۽ گلوڪاگون جي خارج ٿيڻ کي اُڀاري ٿي،[19][20] جڏهن⁠تہ الفا-1 ريسيپٽرن جي سرگرمي خارج ٿيڻ کي روڪي ٿي.[19] پيراسمدرد تنتي سرشتي جا M3 ريسيپٽر، ساڄي ويگس تنت جي تحريڪ سان، بيٽا جيوگهرڙن مان انسولين جي خارج ٿيڻ کي اُڀارين ٿا.[19]

هاضمو

[سنواريو]
لبلبي جو هاضمي ۾ ڪردار آهي، جيڪو هتي نمايان ڪيو ويو آهي. لبلبي جون ناليون (سائي رنگ ۾) هاضمي وارا اينزائم ٻارنهن آڱرين واري آنڊي ۾ پهچائين ٿيون. هن تصوير ۾ لبلبي جو ٻيٽڙو پڻ ڏيکاريل آهي، جيڪو اندرين رطوبتي لبلبي جو حصو آهي ۽ جنهن ۾ انسولين ۽ گلوڪاگون جي خارج ٿيڻ جا ذميوار جيوگهرڙا شامل آهن.

لبلبو هاضمي واري سرشتي ۾ حياتيائي اهم ڪردار ادا ڪري ٿو. اهو ڪم لبلبي جو رس خارج ڪري انجام ڏئي ٿو، جيڪو هاضمي وارن اينزائمن تي ٻڌل هڪ مايع آهي ۽ ٻارنهن آڱرين واري آنڊي ۾ خارج ٿئي ٿو؛ هي ننڍي آنڊي جو پهريون حصو آهي، جيڪو معدي مان کاڌو حاصل ڪري ٿو. اهي اينزائم ڪاربوهائيڊريٽن، پروٽينن ۽ لپڊن (چرٻين) کي ٽوڙڻ ۾ مدد ڪن ٿا. هي لبلبي جو ٻاهرين رطوبتي ڪردار آهي. هن ڪم جا ذميوار جيوگهرڙا مرڪزي-ايسينر جيوگهرڙا آهن، جيڪي ايسيناءِ نالي جُهڳٽن ۾ ترتيب ڏنل هوندا آهن. ايسينس جي وچ ۾ خارج ٿيندڙ رطوبتون گولڙي اندر وارين نالين ۾ گڏ ٿين ٿيون، جيڪي مکيه لبلبي جي نالي ۾ ڇوڙ ڪن ٿيون، ۽ اها سڌيءَ طرح ٻارنهن آڱرين واري آنڊي ۾ ڇوڙ ڪري ٿي. روزانو اٽڪل 1.5–3 ليٽر مايع هن نموني خارج ٿئي ٿو.[8][21]

هر ايسينس جا جيوگهرڙا هاضمي وارن اينزائمن تي ٻڌل داڻن سان ڀريل هوندا آهن. اهي غيرفعال صورت ۾ خارج ٿين ٿا، جن کي زائيموجن يا پرو اينزائم چيو ويندو آهي. جڏهن اهي ٻارنهن آڱرين واري آنڊي ۾ خارج ٿين ٿا، تڏهن ٻارنهن آڱرين واري آنڊي جي اندروني سطح ۾ موجود اينٽروڪائنيز اينزائم وسيلي سرگرم ٿين ٿا. پرو اينزائم ڪٽجن ٿا، جنهن سان اينزائمن جي سرگرميءَ جو هڪ سلسلو ٺهي ٿو.[21]

اهي اينزائم بائي ڪاربونيٽ سان ڀرپور مايع ۾ خارج ٿين ٿا. بائي ڪاربونيٽ هن مايع لاءِ الڪلي pH برقرار رکڻ ۾ مدد ڪري ٿو، اهڙي pH جنهن ۾ گهڻا اينزائم سڀ کان وڌيڪ اثرائتي نموني ڪم ڪن ٿا، ۽ پڻ معدي مان ٻارنهن آڱرين واري آنڊي ۾ داخل ٿيندڙ تيزابن کي بي اثر ڪرڻ ۾ مدد ڪري ٿو.[21] رطوبت جي خارج ٿيڻ تي سيڪريٽن، ڪوليسسٽوڪائينن ۽ VIP جهڙا هارمون، ۽ ويگس تنت مان ايسٽائل ڪولين جي تحريڪ اثر ڪن ٿا. سيڪريٽن S جيوگهرڙن مان خارج ٿئي ٿو، جيڪي ٻارنهن آڱرين واري آنڊي جي اندروني سطح جو حصو آهن، ۽ اهو معدي جي تيزاب جي تحريڪ جي جواب ۾ خارج ٿئي ٿو. VIP سان گڏ، اهو اينزائمن ۽ بائي ڪاربونيٽ جي خارج ٿيڻ کي وڌائي ٿو. ڪوليسسٽوڪائينن ٻارنهن آڱرين واري آنڊي ۽ خالي آنڊي جي اندروني سطح جي اٽو جيوگهرڙن مان خارج ٿئي ٿو، گهڻو ڪري ڊگهي زنجير وارن چرٻي تيزابن جي جواب ۾، ۽ سيڪريٽن جي اثرن کي وڌائي ٿو.[21] جيوگهرڙائي سطح تي، بائي ڪاربونيٽ مرڪزي-ايسينر ۽ نالي وارن جيوگهرڙن مان سوڊيم ۽ بائي ڪاربونيٽ گڏيل کڻندڙ وسيلي خارج ٿئي ٿو، جيڪو سسٽڪ فائبروسس ٽرانس ميمبرين ڪنڊڪٽنس ريگيوليٽر سبب پيدا ٿيندڙ جهليءَ جي ڊي پولرائيزيشن جي ڪري ڪم ڪري ٿو. سيڪريٽن ۽ VIP سسٽڪ فائبروسس ٽرانس ميمبرين ڪنڊڪٽنس ريگيوليٽر جي کولجڻ کي وڌائين ٿا، جنهن سان جهليءَ جي وڌيڪ ڊي پولرائيزيشن ۽ بائي ڪاربونيٽ جي وڌيڪ خارج ٿيڻ ٿئي ٿي.[22][23][24]

ڪيترا ئي طريقا اهو يقيني بڻائين ٿا ته لبلبي جي هاضمي واري عمل سان خود لبلبي جو تاندورو هضم نه ٿئي. انهن ۾ غيرفعال اينزائمن (زائيموجنن) جو خارج ٿيڻ، حفاظتي اينزائم ٽرپسن روڪيندڙ جو خارج ٿيڻ، جيڪو ٽرپسن کي غيرفعال ڪري ٿو، بائي ڪاربونيٽ جي خارج ٿيڻ سان pH ۾ ٿيندڙ تبديليون، جيڪي هاضمي کي رڳو تڏهن اُڀارين ٿيون جڏهن لبلبو تحريڪ هيٺ هجي، ۽ جيوگهرڙن اندر گهٽ ڪيلشيم، جيڪو ٽرپسن کي غيرفعال ڪري ٿو، شامل آهن.[21]

واڌو ڪم

[سنواريو]

لبلبو رڳن تي اثر ڪندڙ آنڊي وارو پيپٽائڊ ۽ لبلبي جو پولي پيپٽائڊ پڻ خارج ڪري ٿو. لبلبي جا اينٽروڪرومافن جيوگهرڙا موٽيلن، سيروٽونن ۽ سبسٽنس P هارمون خارج ڪن ٿا.[9] اهو ڏيکاريو ويو آهي تہ لبلبي جو تاندورو آنڊي ۾ تابڪاري سيزيم (Cs-137) کي گڏ ڪرڻ ۽ خارج ڪرڻ وارو هڪ مضبوط هنڌ آهي.[25][26]

طبّي اهميت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لبلبي جون بيماريون

سوزش

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لبلبي جي سوزش

لبلبي جي سوزش کي لبلبي جي سوزش چيو ويندو آهي. لبلبي جي سوزش گهڻو ڪري بار بار ٿيندڙ پِتي جي پٿرين يا ڊگهي عرصي واري شراب جي استعمال سان لاڳاپيل هوندي آهي؛ ٻين عام سببن ۾ ڌڪ لڳڻ سان نقصان، ERCP کان پوءِ ٿيندڙ نقصان، ڪجهه دوائون، ممپس جهڙيون وچڙندڙ بيماريون، ۽ رت ۾ ٽرائگلسرائڊن جي تمام گهڻي سطح شامل آهن. اوچتي لبلبي جي سوزش عام طور پيٽ جي وچ ۾ شديد سور پيدا ڪري ٿي، جيڪو گهڻو ڪري پٺيءَ ڏانهن پکڙجي ٿو، ۽ ان سان الٽي اچڻ يا الٽي ٿيڻ لاڳاپيل ٿي سگهي ٿو. سخت لبلبي جي سوزش لبلبي مان رت وهڻ يا ان ۾ سوراخ ٿيڻ جو سبب بڻجي سگهي ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ شاڪ يا جسماني سوزشي جوابي سنڊروم، پاسن تي نيراڻ يا دنڀي جي چوڌاري واري علائقي تي نيراڻ ٿي سگهي ٿي. اهڙيون سخت پيچيدگيون گهڻو ڪري انتهائي نگهداشت واري شعبي ۾ سنڀاليون وينديون آهن.[27]

لبلبي جي سوزش ۾، ٻاهرين رطوبتي لبلبي جا اينزائم لبلبي جي بناوت ۽ تاندوري کي نقصان پهچائين ٿا. انهن مان ڪجهه اينزائمن، جهڙوڪ ايمائليز ۽ لائپيز، جو رت ۾ ملڻ، علامتن ۽ طبي تصويرڪاري جهڙوڪ الٽراسائونڊ يا CT اسڪين جي نتيجن سان گڏ، گهڻو ڪري ان ڳالهه جي نشاندهي لاءِ استعمال ٿيندو آهي تہ ڪنهن ماڻهو کي لبلبي جي سوزش آهي. لبلبي جي سوزش گهڻو ڪري طبي طريقي سان سور جي آرام، شاڪ کي روڪڻ يا سنڀالڻ لاءِ نگراني، ۽ سڃاتل بنيادي سببن جي علاج سان سنڀالي ويندي آهي. ان ۾ پِتي جي پٿرين کي ڪڍڻ، رت ۾ ٽرائگلسرائڊ يا گلوڪوز جي سطح گهٽائڻ، خودمدافعتي لبلبي جي سوزش لاءِ ڪارٽيڪوسٽيرائيڊن جو استعمال، ۽ اهڙين دوائن کي بند ڪرڻ شامل ٿي سگهي ٿو جيڪي ان کي اُڀارين ٿيون.[27]

دائمي لبلبي جي سوزش وقت سان گڏ لبلبي جي سوزش جي واڌ ويجهه ڏانهن اشارو ڪري ٿي. ان جا ڪيترائي سبب ساڳيا آهن؛ سڀ کان عام سبب ڊگهي عرصي وارو شراب جو استعمال آهي، جڏهن⁠تہ ٻين سببن ۾ بار بار ٿيندڙ اوچتيون قسطون ۽ سسٽڪ فائبروسس شامل آهن. پيٽ جو سور، جيڪو خاص طور اڳيان جهڪي ويهڻ يا شراب پيئڻ سان گهٽجي وڃي، سڀ کان عام علامت آهي. جڏهن لبلبي جو هاضمي وارو ڪم سخت متاثر ٿئي، تڏهن چرٻي جي هاضمي ۾ مسئلا ۽ اسٽيٽروريا پيدا ٿي سگهن ٿا؛ جڏهن اندرين رطوبتي ڪم متاثر ٿئي، تڏهن ذيابيطس ٿي سگهي ٿي. دائمي لبلبي جي سوزش جي جاچ اوچتي لبلبي جي سوزش وانگر ڪئي ويندي آهي. سور ۽ الٽيءَ جي احساس جي سنڀال، ۽ ڪنهن به سڃاتل سبب جي علاج (جنهن ۾ شراب ڇڏڻ شامل ٿي سگهي ٿو) کان سواءِ، لبلبي جي هاضمي واري ڪردار سبب، اينزائم مٽاسٽا جي ضرورت پئجي سگهي ٿي ته جيئن غذائي جذب جي کوٽ کان بچي سگهجي.[27]

ڪينسر

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لبلبي جو ڪينسر
لبلبي جو ڪينسر، جيڪو هتي ڏيکاريل آهي، گهڻو ڪري لبلبي جي مٿي ۾ ايڊينوڪارسينوما طور ٿيندو آهي. ڇاڪاڻ⁠تہ علامتون، جهڙوڪ چمڙي جو پيلو ٿيڻ، سور يا خارش، بيماريءَ جي دير واري مرحلي تائين ظاهر نه ٿينديون آهن، تنهنڪري اهو گهڻو ڪري دير واري مرحلي ۾ ظاهر ٿيندو آهي ۽ علاج جا اختيار محدود هوندا آهن.
لبلبي جي مختلف نئين واڌارن جا لاڳاپيل شرح، جن ۾ لبلبي جا ڪينسر ڳاڙهي/گلابي رنگ ۾ ڏيکاريل آهن.[28]

لبلبي جا ڪينسر، خاص طور سڀ کان عام قسم، يعني لبلبي جو ايڊينوڪارسينوما، علاج ڪرڻ لاءِ اڃا به تمام ڏکيا آهن، ۽ گهڻو ڪري رڳو اهڙي مرحلي تي سڃاتا وڃن ٿا، جڏهن سرجري لاءِ تمام دير ٿي چڪي هوندي آهي؛ سرجري ئي واحد شفا ڏيندڙ علاج آهي. لبلبي جو ڪينسر 40 سالن کان گهٽ عمر وارن ماڻهن ۾ ناياب آهي ۽ تشخيص جي وچين عمر 71 سال آهي.[29] خطري وارن عنصرن ۾ دائمي لبلبي جي سوزش، وڏي عمر، سگريٽ نوشي، ٿولهه، ذيابيطس، ۽ ڪجهه ناياب جينياتي حالتون، جن ۾ گهڻن اندرين رطوبتي نون واڌارن جو قسم 1، موروثي غير پوليپوسس وڏو آنڊي جو ڪينسر ۽ ڊسپلاسٽڪ نيوس سنڊروم وغيره شامل آهن.[27][30] لڳ ڀڳ 25 سيڪڙو ڪيس تمباڪو نوشي سان منسوب آهن،[31] جڏهن⁠تہ 5–10 سيڪڙو ڪيس وراثتي جينن سان لاڳاپيل آهن.[29]

لبلبي جو ايڊينوڪارسينوما لبلبي جي ڪينسر جو سڀ کان عام روپ آهي ۽ اهو ڪينسر لبلبي جي ٻاهرين رطوبتي هاضمي واري حصي مان پيدا ٿئي ٿو. گهڻا ڪيس لبلبي جي مٿي ۾ ٿين ٿا.[27] علامتون ڪينسر جي دير واري مرحلي ۾ ظاهر ٿيڻ لڳن ٿيون، جڏهن اهو پيٽ جو سور، وزن گهٽجڻ، يا چمڙي جي پيلو ٿيڻ (يرقان) جو سبب بڻجي ٿو. يرقان تڏهن ٿئي ٿو جڏهن ڪينسر پِت جي وهڪري کي روڪي ڇڏي ٿو. ٻيون گهٽ عام علامتون الٽي اچڻ، الٽي ٿيڻ، لبلبي جي سوزش، ذيابيطس، يا بار بار ٿيندڙ وريدي ٿرومبوسس شامل آهن.[27] لبلبي جو ڪينسر عام طور طبي تصويرڪاري وسيلي، الٽراسائونڊ يا ڪنٽراسٽ سان CT اسڪين جي صورت ۾، سڃاتو ويندو آهي. جيڪڏهن رسولِي کي سرجري سان ڪڍڻ تي غور ڪيو وڃي ته اينڊوسڪوپڪ الٽراسائونڊ استعمال ٿي سگهي ٿو، ۽ غير يقيني تشخيص جي تصديق لاءِ ERCP يا الٽراسائونڊ جي رهنمائي هيٺ بايوپسي استعمال ٿي سگهي ٿي.[27]

علامتن جي دير سان پيدا ٿيڻ سبب، گهڻا ڪينسر اڳتي وڌيل مرحلي ۾ ظاهر ٿين ٿا.[27] رڳو 10 کان 15 سيڪڙو رسوليون سرجري وسيلي ڪڍڻ لاءِ مناسب هونديون آهن.[27] بمطابق

2018


، جڏهن ڪيموٿراپي ڏني وڃي ٿي، تڏهن FOLFIRINOX نالي علاج، جنهن ۾ فلورويوراسل، ايرينوٽيڪن، اوڪسالپلاٽن ۽ ليوڪوورين شامل آهن، روايتي جيمسائيٽابين علاجن جي ڀيٽ ۾ بقا کي وڌائڻ ڏيکاريو آهي.[27] گهڻي ڀاڱي، علاج تڪليف گهٽائيندڙ هوندو آهي ۽ پيدا ٿيندڙ علامتن جي سنڀال تي ڌيان ڏيندو آهي. ان ۾ خارش جي سنڀال، ڪوليڊوڪو جيجونو اسٽومي، يا پِت جي نيڪال کي آسان ڪرڻ لاءِ ERCP وسيلي اسٽينٽ وجهڻ، ۽ سور تي ضابطو آڻڻ لاءِ دوائون شامل ٿي سگهن ٿيون.[27] آمريڪا ۾، لبلبي جو ڪينسر ڪينسر سبب موت جو چوٿون سڀ کان عام سبب آهي.[32] هي بيماري ترقي يافته دنيا ۾ وڌيڪ ٿئي ٿي، جتي 2012ع ۾ نون ڪيسن جو 68 سيڪڙو هو.[33] لبلبي جي ايڊينوڪارسينوما جا نتيجا عام طور خراب هوندا آهن؛ تشخيص کان پوءِ گهٽ ۾ گهٽ هڪ سال ۽ پنج سال تائين زنده رهندڙن جو سراسري سيڪڙو ترتيبوار 25 سيڪڙو ۽ 5 سيڪڙو هوندو آهي.[33][34] مقامي بيماريءَ ۾، جتي ڪينسر ننڍو (< 2 cm) هجي، پنجن سالن تائين زنده رهندڙن جو انگ لڳ ڀڳ 20 سيڪڙو هوندو آهي.[35]

لبلبي جي ڪينسر جا ڪيترائي قسم آهن، جيڪي اندرين رطوبتي ۽ ٻاهرين رطوبتي ٻنهي تاندورن سان لاڳاپيل آهن. لبلبي جي اندرين رطوبتي رسولين جا ڪيترائي قسم سڀ غير عام يا ناياب آهن، ۽ انهن جا نتيجا مختلف هوندا آهن. بهرحال، انهن ڪينسرن جي وقوع ۾ تيزيءَ سان واڌ ٿي آهي؛ اهو صاف ناهي تہ اها واڌ ڪيتري حد تائين انهن رسولين جي وڌيل سڃاڻپ، خاص طور طبي تصويرڪاري وسيلي، کي ظاهر ڪري ٿي، جيڪي تمام آهستي وڌنديون آهن. انسولينوما، جيڪي گهڻو ڪري خيرخواهه هونديون آهن، ۽ گيسٽرينوما سڀ کان عام قسم آهن.[36] نيورو اينڊوڪرائين ڪينسر وارن ماڻهن ۾ پنجن سالن کان پوءِ زنده رهندڙن جو انگ گهڻو بهتر، 65 سيڪڙو، هوندو آهي، پر قسم جي حساب سان گهڻو فرق ٿيندو آهي.[33]

سخت ڪوڙو پاپلري رسولِي لبلبي جي گهٽ درجي واري بدخيم رسولِي آهي، جنهن جي بناوت پاپلري هوندي آهي ۽ اها عام طور نوجوان عورتن کي متاثر ڪري ٿي.[37]

ذيابيطس ميليٽس

[سنواريو]

قسم 1 ذيابيطس

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو قسم 1 ذيابيطس ميليٽس

قسم 1 ذيابيطس ميليٽس هڪ دائمي خودمدافعتي بيماري آهي، جنهن ۾ مدافعتي سرشتو لبلبي جي انسولين خارج ڪندڙ بيٽا جيوگهرڙن تي حملو ڪري ٿو.[38] رت ۾ کنڊ جي سطح کي مناسب حدن اندر رکڻ لاءِ انسولين ضروري آهي، ۽ ان جي کوٽ رت ۾ وڌيڪ کنڊ جو سبب بڻجي سگهي ٿي. علاج نه ٿيل دائمي حالت طور، ان مان تيز ٿيندڙ رڳن جي بيماري، ذيابيطسي ريٽينوپٿي، گردن جي بيماري ۽ تنتي بيماري جهڙيون پيچيدگيون پيدا ٿي سگهن ٿيون.[38] ان کان سواءِ، جيڪڏهن جيوگهرڙن اندر گلوڪوز جي استعمال لاءِ ڪافي انسولين موجود نه هجي، ته طبي هنگامي حالت ذيابيطسي ڪيٽو ايسڊوسس پيدا ٿي سگهي ٿي، جيڪا گهڻو ڪري قسم 1 ذيابيطس واري ماڻهوءَ ۾ پهرين علامت طور ظاهر ٿي سگهي ٿي.[39] قسم 1 ذيابيطس ڪنهن به عمر ۾ پيدا ٿي سگهي ٿي، پر گهڻو ڪري 40 سالن کان اڳ سڃاتي ويندي آهي.[38] قسم 1 ذيابيطس سان رهندڙ ماڻهن لاءِ انسولين جا ٽڪا بقا لاءِ انتهائي ضروري آهن.[38] قسم 1 ذيابيطس جي علاج لاءِ هڪ تجرباتي طريقيڪار لبلبي جي پيوندڪاري يا جدا ڪيل ٻيٽڙي جيوگهرڙن جي پيوندڪاري آهي، جنهن سان ماڻهوءَ کي ڪم ڪندڙ بيٽا جيوگهرڙا مهيا ڪيا وڃن ٿا.[38]

قسم 2 ذيابيطس

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو قسم 2 ذيابيطس ميليٽس

قسم 2 ذيابيطس ميليٽس ذيابيطس جو سڀ کان عام روپ آهي.[38] هن قسم جي ذيابيطس ۾ رت ۾ وڌيڪ کنڊ جا سبب عام طور انسولين مزاحمت ۽ انسولين جي خراب خارج ٿيڻ جو گڏيل نتيجو هوندا آهن، جن ۾ بيماري جي واڌ ويجهه ۾ جينياتي ۽ ماحولياتي ٻئي عنصر ڪردار ادا ڪن ٿا.[40] وقت سان گڏ، لبلبي جا بيٽا جيوگهرڙا ”ٿڪجي“ ۽ گهٽ ڪم ڪندڙ ٿي سگهن ٿا.[38] قسم 2 ذيابيطس جي سنڀال ۾ طرز زندگي جا قدم، ضرورت هجي ته دوائون، ۽ ممڪن طور انسولين شامل آهن.[41]

لبلبي سان لاڳاپيل طور، ڪيتريون ئي دوائون بيٽا جيوگهرڙن مان انسولين جي خارج ٿيڻ کي وڌائين ٿيون، خاص طور سلفونائل يوريا، جيڪي سڌيءَ طرح بيٽا جيوگهرڙن تي ڪم ڪن ٿيون؛ انڪريٽنز، جيڪي گلوڪاگون جهڙو پيپٽائڊ 1 هارمونن جي عمل کي ورجائين ٿا، کاڌي کان پوءِ بيٽا جيوگهرڙن مان انسولين جي خارج ٿيڻ کي وڌائين ٿا، ۽ ٽٽڻ جي خلاف وڌيڪ مزاحم هوندا آهن؛ ۽ DPP-4 روڪيندڙ، جيڪي انڪريٽنز جي ٽٽڻ کي سست ڪن ٿا.[41]

ڪڍڻ

[سنواريو]

ڪنهن ماڻهو لاءِ لبلبي کان سواءِ جيئڻ ممڪن آهي، بشرطيڪه اهو ماڻهو رت ۾ گلوڪوز جي ڪنسنٽريشن جي صحيح ضابطي لاءِ انسولين ۽ هاضمي ۾ مدد لاءِ لبلبي جي اينزائمن جا واڌارا وٺي.[42]

تاريخ

[سنواريو]

لبلبي جي پهرين سڃاڻپ هيروفيلس (335–280 ق م) ڪئي، جيڪو هڪ يوناني ايناٽامي دان ۽ جراح هو.[43] ڪجهه سؤ سالن کان پوءِ، ايفيسس جو روفس، جيڪو ٻيو يوناني ايناٽامي دان هو، لبلبي کي ان جو نالو ڏنو. لفظي بڻ بنياد جي لحاظ کان، اصطلاح "pancreas"، جيڪو يوناني πάγκρεας جو جديد لاطيني روپ آهي،[44] [πᾶν ("سڀ"، "سڄو") ۽ κρέας ("گوشت")]،[45] اصل ۾ سوئٽ بريڊ جي معنيٰ رکي ٿو،[46] جيتوڻيڪ لفظي معنيٰ "سڄو گوشت" آهي، غالباً ان جي گوشت جهڙي بناوٽ سبب. 1889ع ۾ ئي آسڪر منڪووسڪي دريافت ڪيو تہ ڪتي مان لبلبو ڪڍڻ سان اهو ذيابيطس جو شڪار ٿي ويو.[47] پوءِ 1921ع ۾ فريڊرڪ بينٽنگ ۽ چارلس بيسٽ لبلبي جي ٻيٽڙن مان انسولين کي الڳ ڪيو.[47]

لبلبي جي تاندوري کي ڏسڻ جو طريقو پڻ تبديل ٿي چڪو آهي. اڳ ۾، ان کي سادن رنگڻ وارن طريقن، جهڙوڪ H&E رنگ، وسيلي ڏٺو ويندو هو. هاڻي، مدافعتي تاندوريات استعمال ڪري جيوگهرڙن جي قسمن کي وڌيڪ آسانيءَ سان ڌار سڃاڻي سگهجي ٿو. هن ۾ ڪجهه جيوگهرڙن جي قسمن جي پيداوارن خلاف نظر ايندڙ اينٽي باڊيون شامل هونديون آهن، ۽ اهو الفا ۽ بيٽا جيوگهرڙن جهڙن جيوگهرڙن جي قسمن کي وڌيڪ آسانيءَ سان سڃاڻڻ ۾ مدد ڪري ٿو.[9]

ٻيا جانور

[سنواريو]

لبلبي جو تاندورو سڀني ڪرنگهي وارن جانورن ۾ موجود هوندو آهي، پر ان جي صحيح شڪل ۽ ترتيب ۾ تمام گهڻو فرق هوندو آهي. ٽن تائين الڳ لبلبا ٿي سگهن ٿا، جن مان ٻه لبلبي جي مکڙي مان نڪرن ٿا، ۽ ٻيو پٺ واري پاسي کان. گهڻين جنسن ۾، جن ۾ انسان پڻ شامل آهن، اهي بالغ حالت ۾ پاڻ ۾ ”ملي“ وڃن ٿا، پر ان جا ڪيترائي استثنا آهن. جڏهن هڪڙو ئي لبلبو موجود هجي، تڏهن به ٻه يا ٽي لبلبي جون ناليون باقي رهي سگهن ٿيون، جن مان هر هڪ الڳ الڳ ٻارنهن آڱرين واري آنڊي، يا اڳئين آنڊي جي برابر حصي، ۾ ڇوڙ ڪري ٿي. مثال طور، پکين ۾ عام طور اهڙيون ٽي ناليون هونديون آهن.[48]

ٽيليئسٽ مڇين ۽ ڪجهه ٻين جنسن، جهڙوڪ خرگوشن، ۾ ڪو الڳ لبلبو موجود نه هوندو آهي؛ ان بدران لبلبي جو تاندورو ميسينٽري ۾ ۽ ڪڏهن ڪڏهن ڀرپاسي وارن ٻين عضون، جهڙوڪ جگر يا تِري، اندر به پکڙيل هوندو آهي. ڪجهه ٽيليئسٽ جنسن ۾، اندرين رطوبتي تاندورو پاڻ ۾ ملي پيٽ جي کوٽ اندر هڪ الڳ غدود ٺاهي ٿو. ٻي صورت ۾، اهو ٻاهرين رطوبتي حصن ۾ پکڙيل هوندو آهي. بهرحال، سڀ کان ابتدائي ترتيب ليمپرين ۽ ڦڦڙن وارين مڇين ۾ نظر اچي ٿي، جن ۾ لبلبي جو تاندورو آنڊي جي ڀت اندر ڪيترن الڳ ڳوڙهن جي صورت ۾ ملي ٿو، ۽ ٻاهرين رطوبتي حصا آنڊي جي ٻين غدودي بناوتن کان ٿورو ئي مختلف هوندا آهن.[48]

کاڌن ۾ استعمال

[سنواريو]

وڇڙي (ris de veau)، گهيٽي (ris d'agneau) ۽، گهٽ عام طور، ڳئون ۽ سور جو لبلبو کاڌي واري نالي سوئٽ بريڊ هيٺ خوراڪ طور استعمال ڪيو ويندو آهي.[49][50]

واڌو تصويرون

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]

سانچو:Anatomy-terms

  1. ↑ Nosek, Thomas M. "Section 6/6ch2/s6ch2_30". Essentials of Human Physiology. اصل نسخو مان 2016-03-24 تي محفوظ ڪيل.
  2. ↑ Gyr, K.; Beglinger, C.; Stalder, G. A. (1985-09-21). "[Interaction of the endo- and exocrine pancreas]". Schweizerische Medizinische Wochenschrift 115 (38): 1299–1306. ISSN 0036-7672. PMID 2865807.
  3. ↑ "Pancreas Gland - Endocrine System". Innerbody (انگريزي ۾). 2021-06-12 تي حاصل ڪيل.
  4. ↑ Beger's 2018, pp. 124.
  5. ↑ Alonso-Magdalena, Paloma; Tudurí, Eva; Marroquí, Laura; Quesada, Ivan; Sargis, Robert M.; Nadal, Angel (2019). "Toxic Effects of Common Environmental Pollutants in Pancreatic β-Cells and the Onset of Diabetes Mellitus". Encyclopedia of Endocrine Diseases. ص. 764–775. doi:10.1016/B978-0-12-801238-3.64325-8. ISBN 978-0-12-812200-6.
  6. ↑ Henderson, J R; Daniel, P M; Fraser, P A (February 1981). "The pancreas as a single organ: the influence of the endocrine upon the exocrine part of the gland.". Gut 22 (2): 158–167. doi:10.1136/gut.22.2.158. PMID 6111521.
  7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Gray's 2016, pp. 1179–1189.
  8. 1 2 Gray's 2008, pp. 1183–1190.
  9. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Wheater's Histology 2013, pp. 332–333.
  10. 1 2 3 Wheater's Histology 2013, pp. 287–291.
  11. 1 2 3 4 5 6 7 Sadley, TW (2019). Langman's medical embryology (14th ڇاپو). Philadelphia: Wolters Kluwer. ص. 244–245. ISBN 978-1-4963-8390-7.
  12. ↑ سانچو:EMedicine
  13. ↑ Noh, TH; Lee, SE; Park, JM (February 2012). "Laparoscopic treatment of annular pancreas in adults: report of a case.". Korean Journal of Hepato-biliary-pancreatic Surgery 16 (1): 43–5. doi:10.14701/kjhbps.2012.16.1.43. PMID 26388905.
  14. ↑ "The human proteome in pancreas – The Human Protein Atlas". www.proteinatlas.org. 2017-09-25 تي حاصل ڪيل.
  15. ↑ "Proteomics. Tissue-based map of the human proteome". Science 347 (6220). January 2015. doi:10.1126/science.1260419. PMID 25613900.
  16. ↑ "The human pancreas proteome defined by transcriptomics and antibody-based profiling". PLOS ONE 9 (12). 2014-12-29. doi:10.1371/journal.pone.0115421. PMID 25546435. Bibcode: 2014PLoSO...9k5421D.
  17. 1 2 3 4 5 6 Carlson BM (2019). Human Embryology and Developmental Biology. St. Louis: Elsevier. ص. 318–57. ISBN 978-0-323-52375-2.
  18. 1 2 Harrison's 2015, pp. 2853–4.
  19. 1 2 3 4 Barrett, Kim E. (2019). "Regulation of Insulin Secretion; Glucagon". Ganong's review of medical physiology. Barman, Susan M.,, Brooks, Heddwen L., Yuan, Jason X.-J. (26th ڇاپو). New York. ص. 433–437. ISBN 978-1-260-12240-4. OCLC 1076268769.{{cite book}}: CS1 maint: location missing publisher (ڳنڍڻو)
  20. ↑ Hall, John E (2016). Guyton and Hall textbook of medical physiology (13th ڇاپو). Philadelphia: Elsevier. ص. 990–994. ISBN 978-1-4557-7016-8.
  21. 1 2 3 4 5 6 7 8 Harrison's 2015, pp. 2086–2102.
  22. ↑ Harrison's 2015, pp. 2090.
  23. ↑ Beger's 2018, pp. 16, 57.
  24. ↑ Pandol, Stephen J (2011). "The Exocrine Pancreas". Colloquium Series on Integrated Systems Physiology: From Molecule to Function 3 (2): 1–64. doi:10.4199/C00026ED1V01Y201102ISP014. سانچو:NCBIBook. PMID 21634067.
  25. ↑ Bandazhevsky Y.I. (2003). "Chronic Cs-137 incorporation in children's organs.". Swiss Med. Wkly. 133 (35–36): 488–90. doi:10.4414/smw.2003.10226. PMID 14652805.
  26. ↑ Venturi, Sebastiano (January 2021). "Cesium in Biology, Pancreatic Cancer, and Controversy in High and Low Radiation Exposure Damage—Scientific, Environmental, Geopolitical, and Economic Aspects" (en ۾). International Journal of Environmental Research and Public Health 18 (17): 8934. doi:10.3390/ijerph18178934. PMID 34501532.
  27. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Davidson's 2018, p. 837-844.
  28. ↑ Wang, Y; Miller, FH; Chen, ZE; Merrick, L; Mortele, KJ; Hoff, FL (2011). "Diffusion-weighted MR imaging of solid and cystic lesions of the pancreas.". Radiographics 31 (3): E47-64. doi:10.1148/rg.313105174. PMID 21721197.
    Diagram by Mikael Häggström, M.D.
  29. 1 2 "Pancreatic adenocarcinoma". The New England Journal of Medicine 371 (11): 1039–49. September 2014. doi:10.1056/NEJMra1404198. PMID 25207767.
  30. ↑ "Pancreatic Cancer Treatment (PDQ®) Patient Version". National Cancer Institute. 2014-04-17. 8 June 2014 تي حاصل ڪيل.
  31. ↑ "Recent progress in pancreatic cancer". CA: A Cancer Journal for Clinicians 63 (5): 318–48. September 2013. doi:10.3322/caac.21190. PMID 23856911.
  32. ↑ "Analysis of mortality rates for pancreatic cancer across the world". HPB 10 (1): 58–62. 2008. doi:10.1080/13651820701883148. PMID 18695761.
  33. 1 2 3 "Chapter 5.7". World Cancer Report 2014. World Health Organization. 2014. ISBN 978-92-832-0429-9.
  34. ↑ "American Cancer Society: Cancer Facts & Figures 2010: see page 4 for incidence estimates, and page 19 for survival percentages" (PDF). اصل نسخو (PDF) مان 2015-01-14 تي محفوظ ڪيل.
  35. ↑ "Pancreatic Cancer Treatment (PDQ®) Health Professional Version". NCI. 2014-02-21. 8 June 2014 تي حاصل ڪيل.
  36. ↑ "Neuroendocrine pancreatic tumors: guidelines for management and update". Current Treatment Options in Oncology 13 (1): 24–34. March 2012. doi:10.1007/s11864-011-0172-2. PMID 22198808.
  37. ↑ "Solid pseudopapillary neoplasm of the pancreas: a single institution experience of 14 cases". HPB 8 (2): 148–50. 2006. doi:10.1080/13651820510035721. PMID 18333264.
  38. 1 2 3 4 5 6 7 Barrett, Kim E.; Barman, Susan M.; Brooks, Heddwen L.; Yuan, Jason X.-J.; Ganong, William F. (2019). "Hypoglycaemia & Diabetes Mellitus in Humans". Ganong's review of medical physiology (26th ڇاپو). New York: McGraw-Hill Education. ص. 440–441. ISBN 978-1-260-12240-4. OCLC 1076268769.
  39. ↑ Davidson's 2018, p. 735.
  40. ↑ Davidson's 2018, p. 730-732.
  41. 1 2 Davidson's 2018, p. 745-751.
  42. ↑ "The management of acute and chronic pancreatitis". Gastroenterology & Hepatology 6 (2 Suppl 3): 1–16. February 2010. PMID 20567557.
  43. ↑ Howard JM, Hess W (2012). History of the Pancreas: Mysteries of a Hidden Organ (انگريزي ۾). Springer Science & Business Media. ص. 24. ISBN 978-1-4615-0555-6.
  44. ↑ O'Brien T (2015). A2Z Book of word Origins. Rupa Publications. ص. 86. ISBN 978-81-291-1809-7.
  45. ↑ Harper, Douglas. "Pancreas". Online Etymology Dictionary. 2007-04-04 تي حاصل ڪيل.
  46. ↑ Green TM (2008). The Greek and Latin Roots of English. Rowman & Littlefield. ص. 176. ISBN 978-0-7425-4780-3.
  47. 1 2 Karamanou, M.; Protogerou, A.; Tsoucalas, G.; Androutsos, G.; Poulakou-Rebelakou, E. (10 January 2016). "Milestones in the history of diabetes mellitus: The main contributors.". World Journal of Diabetes 7 (1): 1–7. doi:10.4239/wjd.v7.i1.1. PMID 26788261.
  48. 1 2 Romer AS, Parsons TS (1977). The Vertebrate Body. Philadelphia, PA: Holt-Saunders International. ص. 357–59. ISBN 978-0-03-910284-5.
  49. ↑ کاڌي بابت آڪسفورڊ ساٿي؛ آڪسفورڊ انگريزي لغت
  50. ↑ Spaull S, Bruce-Gardyne L (2003). Leiths Techniques Bible (1 ڇاپو). Bloomsbury. ص. 451. ISBN 0-7475-6046-3.

ڪتابيات

[سنواريو]
  • Barrett, Kim E. (2019). Ganong's review of medical physiology. Barman, Susan M.,, Brooks, Heddwen L., Yuan, Jason X.-J. (26th ڇاپو). New York. ISBN 978-1-260-12240-4. OCLC 1076268769.{{cite book}}: CS1 maint: location missing publisher (ڳنڍڻو)
  • Beger HG, مرتب (2018). The pancreas: an integrated textbook of basic science, medicine, and surgery (third ڇاپو). Hoboken, NJ. ISBN 978-1-119-18841-4. OCLC 1065547789.{{cite book}}: CS1 maint: location missing publisher (ڳنڍڻو)
  • Kasper D, Fauci A, Hauser S, Longo D, Jameson J, Loscalzo J (2015). Harrison's Principles of Internal Medicine (19 ڇاپو). McGraw-Hill Professional. ISBN 978-0-07-180215-4.
  • Ralston SH, Penman ID, Strachan MW, Hobson RP, مرتب (2018). Davidson's principles and practice of medicine (23rd ڇاپو). Elsevier. ISBN 978-0-7020-7028-0.
  • Standring, Susan; Borley, Neil R.; ۽ ٻيا, مرتب (2008). Gray's anatomy: the anatomical basis of clinical practice (40th ڇاپو). London: Churchill Livingstone. ISBN 978-0-8089-2371-8.
  • Standring, Susan, مرتب (2016). Gray's anatomy: the anatomical basis of clinical practice (41st ڇاپو). Philadelphia. ISBN 978-0-7020-5230-9. OCLC 920806541.{{cite book}}: CS1 maint: location missing publisher (ڳنڍڻو)
  • Young, Barbara; O'Dowd, Geraldine; Woodford, Phillip (2013). Wheater's functional histology: a text and colour atlas (6th ڇاپو). Philadelphia: Elsevier. ISBN 978-0-7020-4747-3.

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]

سانچو:واڌو هاضمي وارا غدود

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=لبلبو&oldid=392084" تان ورتل