لاطيني الفابيٽ
| لاتيني الفابيٽ | |
|---|---|
 | |
| قسم | |
| ٻوليون | لاتيني |
زمانو | ت. 700 BC – موجوده |
مادري نظام | |
Child systems | ڪيتريون ئي لاتيني الفابيٽس |
Sister systems | |
| لکت پاسو | کاٻي کان ساڄو |
| آئي ايس او 15924 | Latn, 215چار اکرن وارا آئي ايس او 15924 رسم الخط |
يونيڪوڊ عرفيت | Latin |
| ڏسو لاتيني رسم الخط يونائي ڪوڊ ۾ | |
لاتيني الفابيٽ (Latin alphabet) انهن اکرن تي مشتمل آهي جيڪي اصل ۾ قديم روم جي رهاڪن لاتيني ٻولي لکڻ لاءِ استعمال ڪيا هئا. هي اڄ جي دور ۾ دنيا جو سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ لکت جو نظام آهي، جيڪو 3,000 کان وڌيڪ ٻولين لاء استعمال ٿئي ٿو، جيڪو عالمي آبادي جو اٽڪل 70٪ آهي.[1][2]
ارتقا
[سنواريو]لاتيني الفابيٽ قديم اٽالڪ رسم الخط مان نڪتي آهي، جيڪا پاڻ يوناني الفابيٽ مان نڪتل هئي. يوناني لکت جو بنياد وري فونيقي الفابيٽ تي هو، جنهن جو اصل سرچشمو قديم مصري تصويري لکت (Egyptian hieroglyphs) آهي.[3]
نشانين ۽ مختصر لفظن جو استعمال
[سنواريو]لاتيني لکت ۾ لفظن کي مختصر ڪرڻ (abbreviations) جو رواج تمام عام هو، خاص طور تي جڏهن اکر پٿرن تي اڪريا ويندا هئا ته جيئن جاءِ بچائي سگهجي. قرون وسطيٰ (Middle Ages) ۾ اهڙا سوين نشان استعمال ٿيندا هئا.[4]
تاريخ
[سنواريو]بنياد
[سنواريو]عام طور تي اهو مڃيو وڃي ٿو ته رومين لاتيني الفابيٽ اٽرسڪن (Etruscan) تهذيب کان حاصل ڪئي هئي.[5]
قديم لاتيني الفابيٽ
[سنواريو]شروعاتي دور ۾ لاتيني الفابيٽ ۾ 21 اکر شامل هئا. اکر 'C' گاما جي هڪ صورت هئي پر ان کي 'g' ۽ 'k' ٻنهي آوازن لاءِ استعمال ڪيو ويندو هو.
| اکر | A | B | C | D | E | F | G | H | I | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | V | X |
|---|
ڪلاسيڪل لاتيني الفابيٽ
[سنواريو]پهرين صدي قبل مسيح ۾ جڏهن رومين يونان فتح ڪيو، ته هنن يوناني ٻوليءَ جا لفظ لکڻ لاءِ 'Y' ۽ 'Z' اکر پڻ شامل ڪيا. اهڙي طرح ڪلاسيڪل دور ۾ لاتيني الفابيٽ 23 اکرن تي مشتمل ٿي وئي:
| اکر | A | B | C | D | E | F | G | H | I | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | V | X | Y | Z |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| نالو | á | bé | cé | dé | é | ef | gé | há | í | ká | el | em | en | ó | pé | qv́ | er | es | té | v́ | ix | í graeca | zéta |
وچون دور ۽ بعد جون تبديليون
[سنواريو]وچين دور تائين 'W' جو اکر الفابيٽ ۾ شامل نه هو. 'W' اصل ۾ ٻن 'V' اکرن جو مجموعو (ligature) هو. ريناسنس (Renaissance) کان پوءِ 'I' ۽ 'J' کي الڳ ڪيو ويو، ۽ 'U' کي 'V' کان جدا ڪري حرف علت طور استعمال ڪرڻ جو رواج پيو.
جديد جرمن ٻولي ۾ اڄ به هر اسم (Noun) جو پهريون اکر وڏو (Capital) لکيو ويندو آهي، جيڪو هڪ قديم لاتيني لکت جي روايت جو حصو آهي.[6]
پڻ ڏسو
[سنواريو]- لاتيني لکت جو ڦهلاءُ
- ڪيليگرافي
- پينين (Pinyin)
- ٽائپوگرافي
حوالا
[سنواريو]- ↑ Jeff Desjardins (8 November 2025). "Mapped: Writing Systems of the World". Visual Capitalist. https://www.visualcapitalist.com/mapped-writing-systems-of-the-world/
- ↑ Milestone Localization (4 February 2025). "Latin Alphabet: Languages That Use It & Variations". Milestone Localization. https://www.milestoneloc.com/latin-alphabet-usage-and-variations/
- ↑ Transnationalism in Ancient and Medieval Societies. McFarland & Company. 2012. p. 23. ISBN 978-0-7864-6803-4.
- ↑ Cappelli, Adriano (1990). Dizionario di Abbreviature Latine ed Italiane. Milano: Editore Ulrico Hoepli. ISBN 88-203-1100-3.
- ↑ "Etruscan alphabet | Etruscan Writing, Ancient Scripts & Language | Britannica". www.britannica.com (in انگريزي). Retrieved 2025-03-21.
- ↑ Crystal, David (4 August 2003). The Cambridge Encyclopedia of the English Language. Cambridge University Press. ISBN 9780521530330. https://books.google.com/books?id=Kh_RZhvHk0YC&q=%22as+is+done+systematically+in+modern+German%22.
وڌيڪ پڙهڻ لاءِ
[سنواريو]- Jensen, Hans (1970). Sign Symbol and Script. London: George Allen and Unwin Ltd.. ISBN 0-04-400021-9.