قمري ڪئلينڊر
قمري ڪئلينڊر (Lunar calendar) هڪ اهڙو ڪئلينڊر آهي جنهن جا مهينا چنڊ جي شڪلين يا گردش جي مرحلن (synodic months) جو رڪارڊ رکندا آهن. هي شمسي ڪئلينڊر جي ابتڙ هوندو آهي، جنهن جو ساليانو چڪر شمسي سال تي ٻڌل هوندو آهي (جيڪو ٻارنهن قمري مهينن کان تقريباً 11 کان 12 ڏينهن وڌيڪ هوندو آهي). هن جو موازنو شمسي قمري ڪئلينڊر سان به ڪري سگهجي ٿو، جيڪي قمري مهينا ته ڳڻيندا آهن پر شمسي سال سان مطابقت پيدا ڪرڻ لاءِ هر ڪجهه سالن بعد هڪ ٽيرنهون ليپ مهينو شامل ڪندا آهن. دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ خالص قمري ڪئلينڊر اسلامي ڪئلينڊر آهي.[lower-alpha 1]
ڇاڪاڻ ته چنڊ جو هر چڪر تقريباً 291⁄2 ڏينهن جو هوندو آهي،[1] ان ڪري قمري ڪئلينڊر جا مهينا عام طور تي 29 ۽ 30 ڏينهن جي وچ ۾ تبديل ٿيندا رهندا آهن. 12 قمري مهينن جو هڪ سال تقريباً 354 ڏينهن، 8 ڪلاڪ، 48 منٽ ۽ 34 سيڪنڊن جو ٿيندو آهي، جيڪو شمسي سال کان 11 کان 12 ڏينهن ننڍو آهي. خالص قمري ڪئلينڊرن ۾، جيڪي واڌو مهينا (intercalation) شامل نه ڪندا آهن، قمري مهينا تقريباً 33 کان 34 سالن جي چڪر ۾ شمسي سال جي سڀني موسمن مان گذري واپس پنهنجي جاءِ تي ايندا آهن.
تاريخ
[سنواريو]ماهرن جو خيال آهي ته قديم دور جا شڪاري پٿر جي آخري دور ۾ به چنڊ جي گردش جو مشاهدو ڪندا هئا.[2] سيموئيل ايل ميسي مطابق، وقت ماپڻ جي اوزار طور چنڊ جو استعمال 28,000 کان 30,000 سال اڳ شروع ٿيو هو.[3]
قمري مهيني جي شروعات
[سنواريو]مختلف قمري ڪئلينڊرن ۾ مهيني جي پهرين ڏينهن جو تعين مختلف طريقن سان ٿئي ٿو. ڪجهه ڪئلينڊر چنڊ جي پهرين پوي اڀرڻ يا هلال جي مشاهدي تي ٻڌل هوندا آهن، جهڙوڪ اڪثر اسلامي ملڪن ۾ رائج هجري ڪئلينڊر. ان جي برعڪس، ڪجهه ڪئلينڊرن (جهڙوڪ عبري ڪئلينڊر ۽ چيني ڪئلينڊر) ۾ مهينو فلڪياتي "نئين چنڊ" (New Moon) واري ڏينهن کان شروع ٿيندو آهي. ڪجهه هندو ڪئلينڊرن ۾ هر مهينو پورڻماسي (پوري چنڊ) جي ايندڙ ڏينهن کان شروع ٿئي ٿو.
قمري مهيني جي ڊگهائي
[سنواريو]چنڊ جي هر چڪر جي ڊگهائي سراسري قيمت کان ٿوري مختلف ٿي سگهي ٿي. ان کان سواءِ، مشاهدي تي موسم جا اثر به پون ٿا. سني اسلام ۾ مهيني جي شروعات هلال (پهرين جي چنڊ) جي مادي مشاهدي سان ٿيندي آهي.[4] غير يقيني صورتحال کي گهٽ ڪرڻ لاءِ ڪجهه حسابي طريقا به وضع ڪيا ويا آهن، جن مان هڪ مشهور طريقو جدولِي اسلامي ڪئلينڊر آهي، جيڪو 8ھين صدي عيسويءَ ۾ مسلمان ماهرين فلڪيات پاران تيار ڪيو ويو هو.[5]
قمري ڪئلينڊرن جي فهرست
[سنواريو]- اسلامي هجري ڪئلينڊر
- جاوا جو ڪئلينڊر (1633ع جي سڌارن کان پوءِ)
شمسي قمري ڪئلينڊر
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو Lunisolar calendar
اڪثر ڪئلينڊر جن کي عام طور "قمري" چيو ويندو آهي، اهي اصل ۾ شمسي قمري ڪئلينڊر هوندا آهن. انهن جا مهينا ته چنڊ تي ٻڌل هوندا آهن، پر اهي شمسي سال سان مطابقت لاءِ واڌو مهينا استعمال ڪندا آهن. موجوده دور جي اهڙن ڪئلينڊرن ۾ چيني، ڪوريائي، ويٽنامي، هندو، عبري ۽ ٿائي قمري ڪئلينڊر شامل آهن.
پڻ ڏسو
[سنواريو]حوالا
[سنواريو]- ↑ P. Kenneth Seidelmann, ed (1992). Explanatory Supplement to the Astronomical Almanac. p. 577.
- ↑ Gurshtein, Alex (2005-01-01). "Did the Pre-Indo-Europeans Influence the Formation of the Western Zodiac?". Journal of Indo-European Studies 33: 106.
- ↑ Macey, Samuel L. (1994). Encyclopedia of Time. Taylor & Francis. pp. 75. ISBN 9780815306153.
- ↑ Ustazah Eka Budhi Setiani. "Crescent Moon Sighting and Its Significance for Ramadan". Muslim Pro.
- ↑ van Gent, R. H. (October 2023). "The Arithmetical or Tabular Islamic Calendar". Utrecht University.
سانچو:Calendars سانچو:Time measurement and standards سانچو:The Moon
- ↑ ايران ۾ شمسي هجري ڪئلينڊر استعمال ٿئي ٿو، جيڪو مڪمل طور تي شمسي آهي.
<ref> آهن، پر لاڳاپيل ٽيگ <references group="lower-alpha"/> نہ مليو