قطبي دائرو
.jpg)
قطبي دائرو (Polar Circle) جاگرافيائي اصطلاح آهي، جيڪي هڪ مشروط خيالي دائري واري لڪير لاءِ استعمال ٿيندي آهي، جيڪا يا ته آرڪٽڪ يا انٽارڪٽڪ جي دائرن ڏانهن اشارو ڪري ٿي. هي ٻئي ويڪرائي ڦاڪ جا دائرا (متوازي لڪيرون) آهن. ڌرتي تي، آرڪٽڪ دائرو هن وقت لڳ ڀڳ 14.5 ميٽر/ سال جي رفتار سان اتر طرف سرڪي رهيو آهي ۽ هاڻي ان جي اوسط ويڪرائي ڦاڪ ڌرتيءَ تي، آرڪٽڪ سرڪل هن وقت اتر طرف لڳ ڀڳ 14.5 ميٽر/سال جي رفتار سان وڌي رهيو آهي ۽ هاڻي "50.9'33°66 اتر جي سراسري ويڪرائي ڦاڪ تي آهي، يعني فلڪياتي پيمائش کي نظر ۾ رکڻ کانسواءِ، انٽارڪٽڪ سرڪل هن وقت ڏکڻ طرف لڳ ڀڳ 14.5 ميٽر/سال جي رفتار سان وڌي رهيو آهي ۽ هاڻي "50.9'33°66 ڏکڻ جي سراسري ويڪرائي ڦاڪ تي آهي.[1] قطبي دائرا اڪثر ڪري ڌرتيءَ جي قطبي علائقن جي برابر سمجهيا ويندا آهن. ان جي موروثي موسمي آبهوا جي ڪري، آرڪٽڪ سرڪل جو وڏو حصو، جنهن جو گهڻو حصو سمنڊ آهي، گهٽ آباد آهي جڏهن ته اهو سڄي انٽارڪٽيڪا تي لاڳو ٿئي ٿو جيڪو بنيادي طور تي زمين ۽ برف سان ڍڪيل زمين آهي.
جيڪڏهن ڌرتيءَ جو وايو منڊل (atmosphere) نه هجي ها، ته ٻنهي قطبي دائرا (قوس) ۾ سال ۾ گهٽ ۾ گهٽ هڪ ڏينهن اهڙو ضرور هجي ها، جڏهن سج جو مرڪز لاڳيتو افق کان مٿي رهي ۽ گهٽ ۾ گهٽ هڪ ڏينهن اهڙو به هجي ها، جڏهن اهو هميشه افق کان هيٺ رهي؛ يعني قطبي ڏينهن ۽ قطبي رات، جيئن ته دائرن جي اندر وڌيڪ عرصي تائين ٿيندو آهي. لاڳاپيل قطبن (اتر ۽ ڏکڻ) تائين، يعني قطبن جي ويجها، جن کي جاگرافيائي طور سخت سرد علائقا چيو ويندو آهي، اها مدت اڌ سال تائين پکڙيل هوندي آهي. ان جي بدران، روشني جو انتشار ۽ سج جي روشني، هڪ نقطي واري ذريعي (point source) جي بدران هڪ وسيع جسم واري ذريعي (extended body source) جي صورت ۾ پهچڻ جو مطلب اهو آهي ته هر دائري جي بلڪل اندر ڌرتيء جي سطح تي مڪمل قطبي رات نٿي ٿئي، يعني اهڙا 24 ڪلاڪ جن ۾ سج نه اڀري. انهن ئي ٻن سببن جي ڪري، هر دائري کان ٿورو ٻاهر به قطبي ڏينهن جو تجربو ٿئي ٿو، يعني اهڙو ڏينهن جن ۾ سج مڪمل طور لهندو نه هجي.
قطبي دائرن جي ويڪرائي ڦاڪ 90 درجا (+ يا -) آهي، جيڪا ترتيبوار اتر ۽ ڏکڻ قطبن ڏانهن اشارو ڪري ٿو. منفي محوري جهڪاءُ، يعني ڌرتي جي روزاني گردش واري محور جو دائرة البروج، جيڪو ڌرتيء جي مدار جي سطح آهي، جي نسبت سان جهڪاءُ. زمين جو هي بنيادي، اوسط جهڪاءُ ٿورو گهڻو تبديل ٿيندو رهي ٿو، جنهن عمل کي نوئٽيشن چيو ويندو آهي. تنهن ڪري، مٿي ڄاڻايل ويڪرائي ڦاڪون ڪيترن سالن تائين مشاهدو ڪيل جهڪاءَ جي قدرن جي اوسط مان ڳڻيون وينديون آهن. محوري جهڪاءُ ۾ ڊگهي مدت واريون تبديليون پڻ ٿينديون آهن، جيئن حوالا ڏنل مضمون ۾ بيان ڪيو ويو آهي، جهڪاءَ ۾ 1 قوسي سيڪنڊ (″) جي فرق جو مطلب زمين جي سطح تي قطبي دائرن جي جڳهه ۾ لڳ ڀڳ 31 ميٽر اتر يا ڏکڻ طرف تبديلي آهي.
حوالا
[سنواريو]- ↑ Obliquity of the ecliptic آرڪائيو ڪيا ويا 2017-06-12 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.