مواد ڏانھن هلو

قديم روم

ڳنڍڻن کي سنواريو
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
قديم روم ۾ جوڙيل ڪولوزيئم

جديد تاريخ نويسيءَ ۾، قديم روم (Ancient Rome) مان مراد اها رومي تهذيب آهي جيڪا اٺين صدي قبل مسيح ۾ اٽليءَ جي شهر روم جي بنياد پوڻ کان وٺي پنجين صدي عيسويءَ ۾ مقدس رومي سلطنت (مغربي رومي سلطنت) جي زوال تائين قائم رهي. ان ۾ رومي بادشاهت (753-509 ق.م)، رومي جمهوريه (509-27 ق.م) ۽ رومي سلطنت (27 ق.م - 476ع) شامل آهن (جيستائين مغربي سلطنت جو زوال نه آيو).[1]

قديم روم جي شروعات اطالوي جزيري نما ۾ ٽائبر دريا جي ڪناري هڪ اطالوي وسنديءَ طور ٿي، جنهن جي تاريخي شروعات روايتي طور تي 753 قبل مسيح ۾ مڃي وڃي ٿي. اها وسندي وڌي ويجهي روم شهر ۽ رياست بڻجي وئي ۽ معاهدن توڙي فوجي طاقت جي ميلاپ ذريعي پنهنجي پاڙيسرين تي غلبو حاصل ڪيو. آخرڪار ان سڄي اطالوي جزيري نما تي ڪنٽرول حاصل ڪري ورتو؛ ان دوران ان ڏکڻ اٽلي واري علائقي "ميگنا گريشيا" (Magna Graecia) جي يوناني ثقافت ۽ اتر-وچ اٽلي جي "ايٽروسڪن" (Etruscan) ثقافت کي پاڻ ۾ ضم ڪيو ۽ پوءِ بحيره روم واري خطي توڙي يورپ جي ڪجهه حصن ۾ هڪ غالب طاقت بڻجي اڀريو. پنهنجي عروج واري دور ۾، ان جو ڪنٽرول اتر آفريڪا جي ساحل، آئيبريا جزيري نما ۽ بلقان جزيري نما، ڏکڻ ۽ اولهه يورپ جي اڪثر حصن ۽ وچ اوڀر جي وڏي حصي (جنهن ۾ اناطوليا، سر زمين شام، مصر، ميسوپوٽيميا ۽ عرب جزيري نما جا ڪجهه حصا ۽ ڪريميا شامل هئا) تي قائم هو. اها سلطنت قديم دنيا جي وڏين سلطنتن مان هڪ هئي؛ 117ع ۾ ان جو پکيڙ اٽڪل 5 ملين چورس ڪلوميٽر (1.9 ملين چورس ميل) هو ۽ ان جي آبادي جو اندازو 50 کان 90 ملين جي وچ ۾ لڳايو وڃي ٿو، جيڪا ان وقت دنيا جي ڪل آبادي جو تقريباً 20 سيڪڙو هئي. رومي رياست جو ارتقا چونڊيل بادشاهت کان ٿيندي هڪ روايتي جمهوريه (classical republic) ۽ پوءِ سلطنت واري دور ۾ وڌندڙ آمرانه فوجي آمريت تائين پهتو.

قديم روم کي اڪثر ڪري قديم يونان سان گڏ ”ڪلاسيڪل قديم دور“ (classical antiquity) ۾ شامل ڪيو ويندو آهي، ۽ انهن جي هڪجهڙين ثقافتن ۽ سماجن کي "گريڪو-رومن" (Greco-Roman) دنيا طور سڃاتو وڃي ٿو. قديم رومي تهذيب جديد ٻولي، مذهب، سماج، ٽيڪنالاجي، قانون، سياست، حڪومت، جنگي نظام، فن، ادب، فنِ تعمير ۽ انجنيئرنگ جي شعبن ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. روم پنهنجي فوج کي پيشه ورانه بنيادن تي منظم ۽ وسيع ڪيو ۽ حڪومت جو هڪ نظام قائم ڪيو جنهن کي "ريس پبلڪا" (res publica) سڏيو ويندو هو؛ اهو نظام ئي آمريڪا ۽ فرانس جهڙين جديد جمهوريتن لاءِ الهام جو ذريعو بڻيو. ان ٽيڪنالاجي ۽ فنِ تعمير جي ميدان، جهڙوڪ پوري سلطنت ۾ پاڻي پهچائڻ وارن رستن (aqueducts) ۽ شاهراهن جي تعمير، ان سان گڏوگڏ عظيم الشان يادگارن ۽ سهولتن جي تعمير ۾ شاندار ڪارناما سرانجام ڏنا.

تاريخ

[سنواريو]

روم جي چوڌاري آباديءَ جا آثار قديمه جا ثبوت 1000 ق.م ڌاري سامهون اچڻ شروع ٿين ٿا. وڏي پيماني تي تنظيم صرف 800 ق.م ڌاري نظر اچي ٿي، ايسڪوئلين ٽڪريءَ جي قبرستان ۾ پهرين قبرون، پيلاٽائن ٽڪريءَ جي تري ۾ مٽي ۽ ڪاٺ جي ڀت سان گڏ 8 صدي قبل مسيح جي وچ ۾ مليون. 650 ق.م ڌاري، رومن ڪيپيٽولين ۽ پيلاٽائن ٽڪرين جي وچ ۾ وادي کي پاڻي ڏيڻ شروع ڪيو، جتي اڄ "رومن فورم" واقع آهي. ڇهين صدي قبل مسيح تائين، رومن ڪيپيٽولين تي جپيٽر آپٽيمس ميڪسيمس جو مندر ٺاهي رهيا هئا ۽ ڪيپيٽولين ۽ ايونٽائن ٽڪرين جي وچ ۾ واقع فورم بواريم تائين وڌائي رهيا هئا.

رومن وٽ پاڻ ۾ هڪ بنيادي افسانو هو، جيڪو پنهنجي شهر کي رومولس ۽ ريمس سان منسوب ڪري رهيو هو، جيڪي مريخ جي اولاد ۽ افسانوي شهر البا لونگا جي هڪ شهزادي هئا. پٽ، جن کي موت جي سزا ٻڌائي وئي هئي، هڪ بگھڙ بچايو ۽ البان بادشاهه کي بحال ڪرڻ لاءِ واپس آيا ۽ هڪ شهر ڳولي لڌو. هڪ تڪرار کان پوءِ، رومولس ريمس کي قتل ڪري ڇڏيو ۽ شهر جو واحد باني بڻجي ويو. پيليٽائن ٽڪريءَ تي سندس شروعاتي آباديءَ جو علائقو بعد ۾ "اسڪوائر روم" (روما ڪواڊراٽا) جي نالي سان مشهور ٿيو. ڪهاڻي گهٽ ۾ گهٽ ٽئين صدي قبل مسيح جي آهي ۽ بعد ۾ رومن قديم آثارن جي ماهر مارڪس ٽيرينٽيئس وارو شهر جو بنياد 753 قبل مسيح ۾ رکيو. هڪ ٻي ڏند ڪٿا، جيڪا يوناني مؤرخ ڊائيونيس آف هيليڪارناسس پاران رڪارڊ ڪئي وئي آهي، چوي ٿي ته شهزادي اينياس ٽروجن جي هڪ گروهه جي اڳواڻي ڪئي ته جيئن ٽروجن جنگ کان پوءِ هڪ نئون ٽراءِ ڳولي سگهجي. اهي ٽائبر نديءَ جي ڪناري تي لهي ويا ۽ انهن سان گڏ سفر ڪندڙ هڪ عورت، روما، انهن جي جهازن کي باهه ڏئي ڇڏي ته جيئن انهن کي ٻيهر وڃڻ کان روڪي سگهجي. انهن آباديءَ جو نالو سندس نالي تي رکيو. رومي شاعر ورجل هن ڏند ڪٿا کي پنهنجي ڪلاسيڪل رزميه نظم "اينيڊ" ۾ بيان ڪيو.

معاشرو

[سنواريو]

ثقافت

[سنواريو]

ٽيڪنالاجي

[سنواريو]

ورثو

[سنواريو]

قديم روم مغربي تهذيب جو بنياد يا سرچشمو آهي. مغربي تهذيب جون رسمون، مذهب، قانون، ٽيڪنالاجي، تعميراتي فن، سياسي نظام، فوجي نظام، ادب، ٻوليون، رسم الخط، حڪومتي نظام ۽ ٻيا ڪيترائي پهلو رومي دور جي ترقيءَ مان ورثي ۾ مليا آهن. رومي ثقافت جي نئين سر دريافت مغربي تهذيب ۾ نئين روح ڦوڪيو ۽ ”نشاۃِ ثانيه“ (Renaissance) توڙي ”روشن خياليءَ واري دور“ (Age of Enlightenment) ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.

قديم يونان، اھڙيءَ ريت يونان جي غلامي ۽ جمھوريت جي دور جي تاريخي رڪارڊ ۾ آھن ھومر جي دور جي طبقاتي ڍانچي کاب وڏو الڳ ھو. ساحلي علائقن ۾ ھر طرف تجارتي شھر ڦٽي پيا ھئا. ھي سڀ شھر پھريون پھريون زمين جي مالڪن جي ننڍن ننڍن حڪمران طبقن جي اثر ھيٺ ھئا جن سياسي حقن تي قبضو قائم ڪيو. اسين سمجھي سگھون ٿا ته زمين جا مالڪ ئي شھرن جي مرڪزي قلم لکندڙن تي حقيقي قابض رھيا ھوندا. جئين جئين تجارت ارتقا ڪئي ھوندي زمين جا اگھ آسمان تي چڙھي ويا ھوندا ۽ زمين جي مالڪن پنھنجي پيداواري حيثيت سان منديءَ تي قابو ڪرڻ جي قابل رھيا ھوندا. پڪ سان انھن پنھنجي مٿانھين حيثيت کي چؤڌاري رھڻ وارين غريب شھرين جي وچ اوڌر ڏيڻ جي لاءِ استعمال ڪيو ھوندو ۽ گھڻن کي قرض جي بار ھيٺئون دٻيو ويو ھوندو. (ھونئن ھي مسئلو اڃان تحقيق جوڳو آھي، انڪري ڳوٺاڻا ماڻھو پنھنجي زمينن کي گروي رکندا ھئا يا ته پنھنجو پاڻ کي).

جئين جئين تجارت جو ارتقا ٿيو، تاجر ۽ دستڪار طبقه اھميت پڪڙيندا ويا، ۽ ان سان گڏوگڏ غريب ھارين جي سياسي حقن جي لاءِ جدوجھد به مٿي چڙھي. جڏھن ھڪ دفعو طبقاتي معاشرن پنھنجا پير ڄمايا، ته انھن آباديءَ جي وڏي حصي ۾ ويڙھ ۽ جنگ ذريعي پير ڦھلائڻ شروع ڪري ڇڏيا. ھر ڪوئي ان تاڪ ۾ ھو تي وڌيڪ پيداوار جو ڪوئي حصو جھپٽي سگھي. يونان ۽ روم جون سڀ شھري رياستون انھيءَ ئي ھڪ اصول ھيٺ قائم ھيون. جملي شھري رياست (يوناني زبان ۾ پوليس) (polis) ھر ٻي شھري رياست خلاف گڏ ھئي، پر پاڻ انتشار جو شڪار. ھڪ پاسي ته طبقاتي لڪيرن انھن ۾ پھاڙ وجھي ڇڏيا ۽ ٻئي پاسي شھري ۽ غلام ھئڻ جي.

پھريون پھر ته غريب شھرين کي (جن کي روم ۾ پلي بيئڻ چيو ويندو ھو) ھر قسم جي سياسي حقن کان محروم رکيو ويو ھو. انھن جي جدوجھد سياسي ھئي،مطلب ته رياست جي فيصله سازيءَ ۾ اظھاررائي جي حصول جي. فوجي بقا به ھڪ لازمي امر ھو، جنھن سبب رياست رعايا جي فوج سان گڏ تعاون جي محتاج ھئي. دولتمند زمين جي مالڪن جي طبقي کي غريب شھرين جي ضرورت ھئي ته ھُو انھن خاطر وڙھن. انھيءَ سبب مٿين طبقي جي ھڪ نمائندي سولون 594ع قبل مسيح ۾ ايٿينز ۾ (اسان جي بھترين ڄاڻ مطابق) زمين کي پلي بيئنز (ھيٺين طبقي) ۾ واقعتاً ورھايو ويو.

ايٿينز ۾ جيڪي ان وقت جو سڀ کان وڏو تجارتي مرڪز ھو، جنھن ۾ وڏي پيماني تي تاجر ۽ دستڪار جمع ٿي چڪا ھئا، آخرڪار ننڍي طبقي جق ماڻھو پورن جمھوري حقن حاصل ڪرڻ جي قابل ٿي ويا. غريب ماڻھن جي عام خدمت ڪرڻ جو معاوضو ڏنو ويندو ھو، ۽ لڳ ڀڳ 5000 شھري اسيمبليءَ ۾ پاليسين تي باقاعدگيءَ سان بحث ڪندا ھئا.

جمھوريت جي لاءِ ڪئي ويندڙ جدوجھد ڪيترن ئي مرحلن کان ٿي ڪري گذري ھئي. پھريون پھريون ته ھڪ شھر کان ٻئي شھر ۾ قائم ڪجهه سيري حڪومتن کي آمرن پٽي اڇلايو. انھن ماڻھن ۾ اسان کي بعد ۾ اچڻ وارن انھن مطلق العنان بادشاھن سان حيرت ڀري مشابھت ملندي آھي، جن جاگيردار اشرافيه ۽ اڀرندڙ تاجر سرمائيدار طبقي جي وچ ۾ توازن قائم ڪيو. سڀني مطلق العنان حڪمرانن وانگر انھن سياسي طاقتن تي قابض ٿيڻ جي لاءِ طبقاتي ڪشمڪش ۾ دير پيدا ڪرڻ جو گڻ استعمال ڪيو. جھڙيءَ ريت انگلستان جي ٽيوڊر بادشاھن سان ٿيو ھو. جنھن سياسي استحڪام جو ذمو انھن ورتو ھو، ان سبب دولتمند طبقي کي وڌيڪ طاقتور ھئڻ جو موقعو مليو. پر ھي دولمند جيڪو انھن بادشاھن جو مضبوط ترين سھارو ھئا، انھن جا ئي دشمن ٿي ويا. ڇو ته اُھي ھن بي مھار شطرمرغ سياسي طاقت جي ذريعي قابضيت جو دور ختم ٿي ويو.

پر ايٿيني جمھوريت (شھرين جي لاءِ جمھوريت) جي بنياد غير شھري طبقي يعني غلامن جي استحصال تي قائم ھئي جيڪا ھر طرح جي سياسي حقن کان محروم ھئا. ايٿيني جمھوريت حقيقت ۾ حڪمران طبقي جي مفادن کي استحصال ٿيل غلام طبقي جي مقابلي ۾ طاقت ڏيڻ ۽ جنگ جي حالت ۾ حڪمران طبقي جي مفادن جي دفاع ڪرڻ جو ھڪ ميڪنزم ھو. پوليس ھڪ اھڙو ادارو ھو جنھن کي لڳاتار جنگي صورتحال کان نبرڻ لاءِ ٺاھيو ويو ھو. شھر جي طاقت انھن آزاد ھارين تي مشتمل ھئي، جيڪي پاڻ کي مسلح ڪرڻ جي قابل ھئا (ھوپ ليٽس). ايٿينز ۾ جڏھن غريب شھرين پنھنجي شھر خاطر ايرانين سان وڙھي ڪري سلاميس جي جنگ کٽي ورتي ته ان کان پوءِ جمھوريت جي ڪاميابي لازمي ٿي وئي. بيشڪ اُھي ماڻھو ايترا غريب ھئا جو پاڻ کي مسلح نه ڪري سگھندا ھئا،پر انھن ايٿيني بحريه جي لاءِ کِھوي مھيا ڪيا. اھڙيءَ ريت توسيع پسندي ۽ غلام پڪڙڻ جي لاءِ غريب ۽ امير شھرين جي وچ ۾ ھڪ غير مقرر مفاداتي اتحد قائم ٿي ويو. جيستائين شھرين جو تعلق آھي ته بعد ۾ ايندڙ رومن غلاماڻي سماج جي مقابلي ۾ يوناني غلاماڻي پيداوار جي خاصيت نسبتاً ”جمھوري“ ھئي. ايستائين جو غريب کان غريب شھري به زمين يا ڪم واري جاءِ ۾ پنھنجي مدد لاءِ ھڪ اڌ غلام رکي سگھندو ھو. جنھن کي ھُو ”غلام گروھن“ ۾ ڪم ڪرائڻ جي لاءِ ڪرائي تي به ڏئي سگھندو ھو. ائين غريب شھرين مان وڌيڪ پيداوار نچوڙي ويندي ھئي، ڇو ته امير ماڻھن وٽ محنت جي پھنچ الڳ سان موجود ھئي. يونان جون اُھي رياستون جٿي جمھوريت نه ھلي سگھي ھُو سمنڊ کان ڪجهه پري اندريان علائقا ھئا، جٿي زمين تي مشتمل جئداد، تجارتي دولت کان قدرتي طور تي وڌيڪ اھم ھئي. ڇوته محنت ان قابل ٿي چڪي ھئي ته ان مان واڌو پيداوار ڦٻائي وڃي. انھيءَ سبب تي غلام داريءَ جو وجود برقراقر ھو. ھيءَ واڌو پيداوار، حڪمران طبقي طرفان ڦٻائي ويندي ھئي جيڪو پيداوار جي ذريعن جو مالڪ ھو.

جيڪڏھن ان صورتحال کي ڏٺو وڃي ته ان ۾ غلام پاڻ پيداوار جو ذريعو ھئا. رياست حڪمران طبقي جي رياست ھئي. سماج جو سڄي جو سڄو ڍانچو ئي غلاماڻي محنت جي بلبوتي تي بيٺل ھو. فنونِ لطيفه، ثقافت ۽ فلسفي جا سڀ معجزا رڳو ان جي ئي بلبوتي تي ممڪن ٿيا ته ھڪ طبقي محنت ڪندي پنھنجو استحصال ڪرايو جنھن جي ڪري مالڪن کي ڪم کان فرصت نصيب ٿي. غلاماڻي سماج جي حرڪت پاڻ ان جي اندر موجود ھئي. ان جي ڪاميابيءَ جو دارومدار وڌ کان وڌ غلامن جي حصول تي ھو. جيترا وڌيڪ غلام اوتي ئي وڌيڪ بي اجرت محنت.

جٿي جٿي پيداوار جي بنيادي بيھڪ غلامن تي ھئي. اتي محنت ڪرڻ کي ھڪ غلاماڻي ۽ ڪمينو ڪم سمجھڻ شروع ڪيو ويو. (ڪمي، ڪمين، ڪمينو سڀ لفظ ڪم ڪرڻ واري کي ذليل ظاھر ڪندا آھن. مترجم) جنھن جو نتيجو ھي نڪتو ته آزاد ماڻھوءَ لاءِ محنت ڪرڻ شرمناڪ ڳالھ بڻجي وئي انڪري ھن طريقي جي پيداوار کان جان ڇڏائڻ لازمي ٿي ويو. جڏھن ته ٻئي پاسي غلامي وڌيڪ ترقي يافته پيداوار جي راه ۾ ھڪ رنڊڪ ھئي جيڪا فوري طور تي ان جي خاتمي جو مطالبو ڪري رھي ھئي. ان تضاد غلاميءَ تي ڀاڙيندڙ سڄيءَ جي سڄيءَ پيداوار ۽ آباديءَ کي ھڪ پنھنجي نشي ۾ جڪڙي رکيو ھو. گھڻين ئي صورتن ۾ ھن ڳالھ جو ھڪ ھي حل سامھون آيو ته ختم ٿيندڙ معاشرن کي ٻين طاقتورن زبردستيءَ ھيٺئون ڪري ڇڏيو. (جئين يونان کي مقدونيه وارن، ۽ بعد ۾ روم وارن). جيستائين قبضو ڪندڙ اھي رھيا جنھن جي پنھنجي بنياد غلاماڻي سماج تي ھئي اُن وقت تائين تبديليءَ جو مطلب مرڪز جي تبديليءَ کان سواءِ ڪجهه نه ھو. ۽ مٿين سطح تي ھي عمل ان وقت تائين دھرايو ويندو رھيو جيستائين آخرڪار انھن ماڻھن (رومن) قبضو نه ڪيو. جنھن غلاميءَ کي پيداوار جي ھڪ ٻئي بنتر سان تبديل نه ڪري ڇڏيو. (اينگلز جي اينٽي ڊيورنگ جي لاءِ تعارفي لکڻي). ان تشريح جي وڌيڪ تفھيم خاطر اسان کي روم جا حالات ڏسڻا پوندا. جٿي غلام داري آخري دمن تي ھئي ۽ مغربي يورپي سماج آخرڪار ھن بند گھٽيءَ مان نڪرڻ جي ھڪ راھ ڳولھي ڪڍي ھئي. جنھن ۾ ھُو ٽڪر ھڻي رھيو ھو.

تاريخ نويسي

[سنواريو]

بنيادي ۽ ثانوي ذريعا

[سنواريو]

رومي تاريخ جا ٻه سڀ کان ڊگھا قديم بيان (ليوي ۽ هيليڪارناسس جي ڊائنيسيس جون تاريخون) جمهوريه جي قيام کان 500 سال پوءِ ۽ هينيبل جي شڪست کان 200 سال پوءِ لکيا ويا هئا. جيتوڻيڪ قديم رومي تاريخ تي ڪيترائي ڪم (تصنيفون) موجود رهيا آهن، پر انهن مان گھڻا ضايع ٿي چڪا آهن. ان نقصان جي نتيجي ۾ رومي تاريخ ۾ ڪجهه خال (خالي جايون) پيدا ٿي پيا، جن کي غير مستند ڪتابن، جهڙوڪ ”هسٽوريا آگسٽا“ ذريعي ڀريو ويو آهي. سيزر گال (Gaul) ۾ پنهنجي فوجي مهمات ۽ گهرو ويڙهه دوران پنهنجا بيان لکيا، جنهن جو هڪ مقصد پنهنجي همعصرن کي متاثر ڪرڻ پڻ هو.

شهنشاهت واري دور ۾، مشهور ماڻهن ۽ شروعاتي شهنشاهن جي سوانح عمرين کي وڏي مقبوليت ملي؛ ان جون مثالن ۾ سوئيٽونيس (Suetonius) جو ”دي ٽويلو سيزرز“ (The Twelve Caesars) ۽ پلٽارڪ (Plutarch) جو ”پيرلل لائوز“ (Parallel Lives) شامل آهن. شهنشاهت واري دور جا ٻيا اهم ڪم ليوي (Livy) ۽ ٽيسيٽس (Tacitus) جا هئا.

  • پوليبئس (Polybius) – دي هسٽريز (The Histories)
  • سالسٽ (Sallust) – بيلم ڪيٽيلينائي (Bellum Catilinae) ۽ بيلم جوگرٿينم (Bellum Jugurthinum)
  • جوليس سيزر (Julius Caesar) – ڊي بيلو گاليڪو (De Bello Gallico) ۽ ڊي بيلو سيوِلي (De Bello Civili)
  • ليوي (Livy) – اب اربي ڪونڊيٽا (Ab urbe condita)
  • هيليڪارناسس جو ڊائنيسيس (Dionysius of Halicarnassus) – رومن اينٽيڪوئيٽيز (Roman Antiquities)
  • پليني دي ايلڊر (Pliny the Elder) – نيچرلِس هسٽوريا (Naturalis Historia)
  • جوزفس (Josephus) – دي جيوش وار (The Jewish War)
  • سوئيٽونيس (Suetonius) – دي ٽويلو سيزرز (De Vita Caesarum)
  • ٽيسيٽس (Tacitus) – اينالز (Annales) ۽ هسٽريز (Histories)
  • پلٽارڪ (Plutarch) – پيرلل لائوز (Parallel Lives) (مشهور رومي ۽ يوناني ماڻهن جي سوانح عمرين جو سلسلو)
  • ڪيسيئس ڊيو (Cassius Dio) – هسٽوريا رومانا (Historia Romana)
  • هيروڊين (Herodian) – مارڪس اوريليس کان وٺي رومي سلطنت جي تاريخ
  • اميانوس مارسيلينس (Ammianus Marcellinus) – ريس گيسٽي (Res Gestae)

اطالوي نشاۃِ ثانيه (Renaissance) دوران قديم روم جي مطالعي ۽ ان کي مثالي بڻائڻ ۾ دلچسپي وڌي وئي. ايڊورڊ گبن (Edward Gibbon) جي ڪتاب ”دي هسٽري آف دي ڊڪلائن اينڊ فال آف دي رومن ايمپائر“ (The History of the Decline and Fall of the Roman Empire) انگريزي ڳالهائيندڙ دنيا ۾ رومي تاريخ جي جديد مطالعي جي شروعات ڪئي. بارٿولڊ جارج نيبور (Barthold Georg Niebuhr) قديم رومي تاريخ جي تحقيقي مطالعي جو باني هو ۽ هن ”دي رومن هسٽري“ (The Roman History) لکيو، جنهن ۾ پهرين پيونڪ جنگ (First Punic War) تائين جي دور جو احوال بيان ڪيو ويو آهي. نپولين واري دور ۾، وڪٽر ڊروئي (Victor Duruy) جي ”رومنن جي تاريخ“ (History of Romans) ان وقت مقبول ”سيزر واري دور“ (Caesarean period) کي نمايان ڪيو. ٿيوڊور مومسن (Theodor Mommsen) جا ڪم - جهڙوڪ ”روم جي تاريخ“، ”رومن آئيني قانون“ ۽ ”ڪارپس انسڪرپشنم لاٽينرم“ (Corpus Inscriptionum Latinarum) - تاريخ نويسيءَ ۾ اهم سنگِ ميل ثابت ٿيا.

  • ايڊورڊ گبن (Edward Gibbon) – ”رومن سلطنت جي زوال ۽ تباهيءَ جي تاريخ“
  • جان بيگنل بيري (John Bagnall Bury) – ”بعد واري رومن سلطنت جي تاريخ“
  • مائيڪل گرانٽ (Michael Grant) – ”رومن دنيا“
  • باربرا ليويڪ (Barbara Levick) – ”ڪلاڊيئس“
  • بارٿولڊ جارج نيبور (Barthold Georg Niebuhr)
  • مائيڪل روسٽووٽسيف (Michael Rostovtzeff).
  • هاورڊ هيز اسڪلرڊ (Howard Hayes Scullard) – ”رومن دنيا جي تاريخ“
  • رونالڊ سائيم (Ronald Syme) – ”رومن انقلاب“.
  • ايڊرين گولڊس ورٿي (Adrian Goldsworthy) – ”سيزر: هڪ عظيم شخصيت جي زندگي ۽ روم جو زوال“
  • ميري بيئرڊ (Mary Beard) – ”ايس پي ڪيو آر (SPQR): قديم روم جي تاريخ“.

وڌيڪ ڏسو

[سنواريو]

حوالا ۽ نوٽس

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ Chris Scarre, The Penguin Historical Atlas of Ancient Rome (London: پینگوئن (ادارہ), 1995).

نوٽس

[سنواريو]

ڪتابيات

[سنواريو]
  • "قديم روم جو فن" - مازنود - پيرس - 1973. ISBN 978-2-85088-004-9.
  • ڪرسٽوفي بيڊ: "عاليشان ايمپائر"

چيمپ ويلون - سيسل - 2005. ISBN 978-2-87673-415-9.

  • [The Plebeian Experience: A Discontinuous History of Political Freedom]. پيئوٽ ۽ ريويجز. پيرس. 2007. ISBN 978-2-228-90260-1.
  • جارج ڊوميزيل: "مٿ ۽ ايپيڪ I، II ۽ III" - گليمارڊ - پيرس - ISBN 978-2-07-073656-0. (1995
  • هينري-آريني مارو: "آثار قديم ۾ تعليم جي تاريخ". ايڊيشن-2 - پيرس ISBN 978-2-02-006015-8. (1948
  • رابرٽ برڊ: "سينيٽ آف دي رومن ريپبلڪ" - 1995 - ISBN 978-0-89875-393-6. (انگريزي)
  • اينڊريو لينٽوٽ: "رومن جمهوريه جو آئين" آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس. ISBN 978-0-19-926108-6. )

(1999)

  • ليلي راس ٽيلر: "رومن ووٽنگ اسيمبليون: هينيبل واري جنگ کان وٺي سيزر جي آمريت تائين" يونيورسٽي آف مشيگن پريس، 1966 ISBN 978-0-472-08125-7.

وڌيڪ مطالعو

[سنواريو]
  • رومي سوسائٽي
  • گيسٽن بوزير: رومن مذهب آگسٽس کان انتونين تائين" - 1909 (آن لائن). مارٽن برائو. تجربو
  • "رومن پبلڪ قانون" پيرس - 1871-1892 (آن لائن) (انگريزي)
  • "قديم روم"، انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا، 2008.
  • "رومن گرم دور - تقريباً 250 ق.م کان 400 عيسوي تائين"
  • قديم روم جو فن روم جو نقشو (بيگوٽ) Il Plastico (ماڊل/نمونو)
  • قديم روم ۾ عورتن جو ڪردار
  • قديم روم جو کاڌو/طعام

ٻاهرين ڳنڍڻا

[سنواريو]

تي مذهب بابت مواد.

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=قديم_روم&oldid=409004" تان ورتل