فوبيا
| فوبيا (خوف جو عارضو) | |
|---|---|
 | |
| ڪورڙين جو خوف (arachnophobia) عام فوبيا مان هڪ آهي. | |
| مھارت | نفسياتي علاج، طبي نفسيات |
| آثار | ڪنهن شيءِ يا صورتحال کان شديد خوف[1] |
| خرابي | خودڪشي، ٻين نفسياتي بيمارين جو وڌيڪ خطرو[1] |
| معمول واري اٿل | تيزيءَ سان[1] |
| مدو | ڇهن مهينن کان وڌيڪ[1] |
| پرفارمنس | خاص فوبيا، سماجي پريشاني جو عارضو، ايگورافوبيا[1][2] |
| ڪارڻ | جينياتي ۽ ماحولياتي عوامل[3] |
| علاج | اڪسپوزر ٿراپي، نفسياتي مشورو، دوائون[4][5][2] |
فوبيا (Phobia) هڪ نفسياتي عارضو آهي جنهن کي 'پريشانيءَ جي خرابي' (anxiety disorder) چيو ويندو آهي. ان ۾ ڪنهن خاص شيءِ يا صورتحال بابت غير منطقي، غير حقيقي ۽ حد کان وڌيڪ مستقل خوف شامل هوندو آهي.[1] جيڪي ماڻهو هن عارضي ۾ مبتلا هوندا آهن، اهي ان خاص شيءِ يا صورتحال کان بچڻ لاءِ وڏي ڪوشش ڪندا آهن، جيڪا ڪوشش ان شيءِ جي اصل خطري کان ڪافي وڌيڪ هوندي آهي.[1] جيڪڏهن اهي ان صورتحال کان بچي نه سگهن ته کين سخت ذهني دٻاءُ محسوس ٿيندو آهي.
درجه بندي (Classification)
[سنواريو]اڪثر فوبيا کي ٽن وڏن قسمن ۾ ورهايو ويو آهي:
- خاص فوبيا (Specific phobias): ڪنهن مخصوص شيءِ جهڙوڪ جانور (ڪورڙي، نانگ)، ماحول (اوچائي)، يا طبي صورتحال (رت، انجيڪشن) جو خوف.[1]
- ايگورافوبيا (Agoraphobia): گهر کان ٻاهر نڪرڻ يا اهڙي جاءِ تي وڃڻ جو خوف جتان نڪرڻ مشڪل هجي.
- سماجي پريشاني جو عارضو (Social anxiety disorder): سماجي حالتن ۾ ٻين جي طرفان تنقيد يا جج ٿيڻ جو خوف.[1]
ڪارڻ (Causes)
[سنواريو]فوبيا جي پويان ڪيترائي سبب ٿي سگهن ٿا:
* ماحولياتي اثر: ننڍپڻ جو ڪو ناخوشگوار واقعو، جهڙوڪ ڪنهن جانور جو چڪ پائڻ يا ڪنهن اوچي جاءِ تان ڪرندي بچڻ. * جينياتي اثر: فوبيا خاندانن ۾ به هلي سگهي ٿو. تحقيق موجب، سماجي پريشاني ۽ ايگورافوبيا ۾ جينياتي عنصر تقريبن 50 سيڪڙو ڪردار ادا ڪن ٿا.[6]
ڪلاسيڪي ڪنڊيشننگ (Classical conditioning)
[سنواريو]هن نظريي موجب، جڏهن ڪو غير نقصانڪار محرڪ ڪنهن خوفناڪ واقعي سان جڙي وڃي ته فوبيا جنم وٺي ٿو. مثال طور، جيڪڏهن ڪو ٻار اوچي بالڪوني تان ڪرندي بچي (تڪليف ڏيندڙ واقعو)، ته ان جو دماغ 'اوچائي' کي 'خطرناڪ' قرار ڏئي ڇڏيندو، جنهن سان اوچائيءَ جو خوف (acrophobia) پيدا ٿيندو.[7]
علاج (Treatment)
[سنواريو]- اڪسپوزر ٿراپي (Exposure therapy): هي خاص فوبيا لاءِ سڀ کان وڌيڪ اثرائتو علاج آهي. ان ۾ مريض کي آهستي آهستي ان شيءِ يا صورتحال جي سامهون آندو ويندو آهي جنهن کان هو ڊڄي ٿو، جيستائين ان جو خوف ختم نه ٿي وڃي.[2]
- مشورو (Counseling): سماجي فوبيا ۽ ايگورافوبيا لاءِ نفسياتي ماهرن سان ڳالهه ٻولهه مفيد رهندي آهي.
- دوائون: ڪجهه حالتن ۾ ڊپريشن ختم ڪندڙ دوائون (Antidepressants) يا بيٽا بلاڪرز استعمال ڪيا ويندا آهن.[4]
حوالا
[سنواريو]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 حوالي جي چڪ: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs namedDSM5 - 1 2 3 حوالي جي چڪ: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs namedHam2009 - ↑ (en ۾) Straight A's in Psychiatric and Mental Health Nursing. 2006. p. 172.
- 1 2 حوالي جي چڪ: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs namedNIH2016 - ↑ حوالي جي چڪ: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs namedPer2007 - ↑ حوالي جي چڪ: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named:1 - ↑ حوالي جي چڪ: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs namedProQuest Health and Medical Complete