فن تعمير

فنِ تعمير
فنِ تعمير
فن
	Architecture
	يوناني آرڪيٽيڪچر جو هڪ اعليٰ مثال: پارٿينون
اشتقاق	لاطيني: Architectura (آرڪيٽيڪچرا); قديم يوناني: Arkhitéktōn (آرخيٽيڪٽون)
زمرو	فنون لطيفه
ذيلي شعبا	شهري رٿابندي، لينڊ اسڪيپ آرڪيٽيڪچر، انٽيريئر ڊيزائين

فنِ تعمير (Architecture) عمارتن ۽ ٻين اڏاوتن کي رٿڻ، ڊيزائين ڪرڻ ۽ تعمير ڪرڻ جو فن ۽ طريقو آهي. هي تعميراتي مهارتن کان مختلف آهي، ڇاڪاڻ ته ان ۾ نه صرف اڏاوت، پر ثقافتي، جمالياتي ۽ فني پهلوئن کي به نظر ۾ رکيو ويندو آهي. تاريخي تهذيبون اڪثر پنهنجي بچيل تعميراتي شاهڪارن مان ئي سڃاتيون وينديون آهن.

بنيادي اصول ۽ نظريا

فنِ تعمير تي لکيل قديم ترين ڪتاب پهرين صدي ق.م جو رومي آرڪيٽيڪٽ ويٽرويس جو آهي. هن موجب هڪ سٺي عمارت ۾ ٽي خاصيتون هجڻ گهرجن:

Firmitas (مضبوطي): عمارت جو پائيدار هجڻ.
Utilitas (افاديت): عمارت جو مقصد پورو ڪرڻ.
Venustas (خوبصورتي): عمارت جو ڏسڻ ۾ وڻندڙ هجڻ.

19هين صدي ۾ لوئس سوليوان جو مشهور جملو "Form follows function" (شڪل مقصد جي تابع آهي) جديد آرڪيٽيڪچر جو بنياد بڻيو.

تاريخي سفر

قديم دور: شروعات ۾ مقامي (Vernacular) آرڪيٽيڪچر هو. قديم شهري دور ۾ مذهبي مندرن ۽ حڪمرانن جي محلن تي ڌيان ڏنو ويندو هو.
ايشيائي اثر: هندستاني ۽ چيني طرزِ تعمير سڄي ايشيا تي اثر وڌو، خاص ڪري ٻڌمت جي تعميرات مقامي رنگ اختيار ڪيا.
وچولو دور ۽ ريناسنس: يورپ ۾ رومانيسڪ (Romanesque) ۽ گوٿڪ (Gothic) انداز جا ڪيٿيڊرل مشهور ٿيا. ريناسنس (ٻيهر سجاڳي) جي دور ۾ ڪلاسيڪل انداز کي ٻيهر زنده ڪيو ويو.

جديد ۽ معاصر آرڪيٽيڪچر

جديد آرڪيٽيڪچر (Modern Architecture): پهرين عالمي جنگ کانپوءِ شروع ٿيو. ان ۾ سادي جيو ميٽرڪ شڪلين ۽ جديد مادي (اسٽيل، ڪنڪريٽ) جو استعمال وڌيو ته جيئن وچولي ۽ پورهيت طبقي جي ضرورتن کي پورو ڪري سگهجي.
پوسٽ ماڊرن ۽ همعصر دور: جڏهن آرڪيٽيڪٽس ماڊرنزم مان بيزار ٿيا، ته انهن تاريخي حوالن ۽ وڌيڪ آرائشي انداز کي اختيار ڪيو.
پائيدار آرڪيٽيڪچر (Sustainable Architecture): 20هين صديءَ جي آخر ۾ ماحولياتي بچاءُ لاءِ پائيدار تعميرات جو تصور متعارف ٿيو.

وسعت

اڄڪلهه فنِ تعمير جو شعبو تمام گهڻو وسيع ٿي چڪو آهي، جنهن ۾ شهرن جي رٿابندي کان وٺي جهازن جي ڊيزائين (Naval architecture) ۽ گهرن جي اندروني سجاوٽ (Interior decoration) تائين سڀ ڪجهه شامل آهي.

وڌيڪ ڏسو

حوالا