فرانسيسي انقلاب

فرانسيسي انقلاب (French Revolution) فرانس ۾ سياسي ۽ سماجي تبديليءَ جو هڪ دور هو، جنهن جي شروعات 1789ع ۾ ”اسٽيٽس جنرل“ (Estates General) سان ٿي ۽ پڄاڻي 9 نومبر 1799ع تي "18 برومائر" (18 Brumaire) واري بغاوت (يا اقتدار تي قبضي) سان ٿي. هن انقلاب جا ڪيترائي خيال آزاد خيال جمهوريت جا بنيادي اصول سمجهيا وڃن ٿا ۽ ان جون قدر و قيمت اڄ به جديد فرانسيسي سياسي بحثن جو مرڪزي حصو آهن. هي انقلاب سماجي، سياسي ۽ معاشي عنصرن جي ان ميلاپ جو نتيجو هو، جن کي سنڀالڻ ۾ ان وقت جي حڪومت ناڪام ثابت ٿي هئي.
مالياتي بحران ۽ وڏي پيماني تي سماجي پريشانين جي نتيجي ۾ مئي 1789ع ۾ "اسٽيٽس جنرل" (Estates General) جو اجلاس گهرايو ويو, جيڪو 1614ع کانپوءِ پهريون اجلاس هو. "ٿرڊ اسٽيٽ" (عوامي طبقي) جي نمائندن پاڻ کي الڳ ڪري ورتو ۽ جون ۾ "نيشنل اسيمبلي" جي نالي سان نئين سر تنظيم ٺاهي. 14 جولاءِ تي پيرس ۾ باسٽيل قلعي تي حملي کان پوءِ اسيمبلي پاران ڪيترائي بنيادي ۽ انقلابي قدم کنيا ويا، جن ۾ جاگيرداري نظام جو خاتمو، فرانس ۾ ڪيٿولڪ چرچ تي رياستي ڪنٽرول ۽ ”انسان ۽ شهري جي حقن جو منشور“ جاري ڪرڻ شامل هئا.
ايندڙ ٽن سالن دوران سياسي اختيار حاصل ڪرڻ جي جدوجهد جو غلبو رهيو. جون 1791ع ۾ بادشاهه لوئي سورهين جي "وارينئ" (Varennes) ڏانهن فرار ٿيڻ جي ڪوشش بادشاهت جي ساک کي وڌيڪ نقصان پهچايو؛ ان کان علاوه اپريل 1792ع ۾ فرانسيسي انقلابي جنگين جي شروعات کان پوءِ فوجي شڪستن جي نتيجي ۾ 10 آگست 1792ع تي بغاوت ٿي. ان جي نتيجي ۾ سيپٽمبر ۾ بادشاهت جي جاءِ تي "فرانسيسي پهرين جمهوريه" قائم ٿي ۽ ان کان پوءِ جنوري 1793ع ۾ خود لوئي سورهين کي موت جي سزا ڏني وئي.
جون 1793ع ۾ هڪ ٻي بغاوت کان پوءِ آئين کي معطل ڪيو ويو، ۽ سياسي اختيار "نيشنل ڪنوينشن" کان منتقل ٿي 'ڪميٽي آف پبلڪ سيفٽي' (عوامي تحفظ واري ڪميٽي) جي حوالي ٿي ويا, جنهن تي ميڪسيميليان روبس پيئر جي اڳواڻي ۾ انتهاپسند "جيڪوبنز" جو غلبو هو. "انقلابي ٽربيونل" پاران تقريبن 16 هزار ماڻهن کي سزائون ٻڌايون ويون ۽ "دهشت جي دور" (Reign of Terror) دوران انهن کي موت جي سزا ڏني وئي؛ هي دور جولاءِ 1794ع ۾ "ٿرميڊورين ري ايڪشن" (Thermidorian Reaction) سان ختم ٿيو. ٻاهرين خطرن ۽ اندروني مخالفت سبب ڪمزور ٿيڻ کان پوءِ، نومبر 1795ع ۾ "پبلڪ سيفٽي جي ڪميٽي" جي جاءِ تي ”ڊائريڪٽري“ (Directory) قائم ڪئي وئي. ان جي غير مستحڪم حڪومت جو خاتمو 1799ع ۾ "18 برومائر" (18 Brumaire) واري بغاوت ۽ "قونصليٽ" جي قيام سان ٿيو، جنهن ۾ نيپولين بونا پارٽ "پهريون ڪانصل" بڻيو.
سبب
[سنواريو]فرانسيسي انقلاب (فرانسيسي: French Revolution) يا فرانسيسي انقلاب يا 1789ع ۾ فرانس م ايندڙ انقلاب جو دُنيا جي سياسي تاريخ تي وڏو اثر آهي. هن انقلاب دنيا جي ڪنڊ ڪڙڇ ۾ آزادي، برابريءَ ۽ ڀائيچاري جو سبق ڏنو. هن انقلاب فرانس تي صدين کان قابض آمراڻي بادشاهت، ظالم ڪليسا ۽ ملڪ جي وسيلن تي ڄورون بڻيل امير طبقي جي چيلهه چٻي ڪري ڇڏي ۽ يورپ ۽ دنيا کي عوامي انقلاب سان سڃاڻپ ڪرائي. اُن انقلاب، وراثت ۽ قبضن وارا هٿڪنڊا ڪتب آڻي اقتدار سنڀالڻ بدران روشن خيالي، شهري خدمتن ۽ فطري حقن جي حفاظت وارن تصورن هيٺ جمهوري بُنيادن تي سرڪار قائم ڪرڻ جو درس ڏنو. انقلاب جي شروعات ڏاڍ سان ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ بادشاهي ڪُٽنب ۽ امير طبقو عوام جي ڪاوڙ جو شڪار ٿيو ۽ ٽن صدين کان مُلڪ تي راڄ ڪندڙ بوربن بادشاهت جو خاتمو آيو. رستن تي نڪري آيل عام فرانسيسين ۽ مُلڪ جي روشن خيال مساوات ۽ آجپو چاهيندڙ طبقي ڏسندي ئي ڏسندي جاگيردار طبقي ۽ پادرين جي سرداريءَ جو خاتمو آڻي ڇڏيو. انقلاب جي شروعات مئي 1789ع تي فرانس جي اشرافن ، پادرين ۽ عوام جي نمائندن تي ٻڌل مشاورتي مجلس Estate Generale جي اجلاس کان شروع ٿي. جنهن ۾ بادشاهي راڄ کان بغاوت جو اعلان ڪندي انقلابين جون ۾ ”ٽينس ڪورٽ“ ۾ پنهنجو اجلاس سڏائي نئين جوڙيل عوامي پارليامينٽ ( Third Estate) جو اعلان ڪيو ۽ 14 جولاءِ تي ”باس تيلي“ جي قيد خاني (Bastille Prison) تي حملو ڪري ”انساني ۽ شهري حقن جو پڌرنامو“ منظور ڪيو. آگسٽ 1789ع ۾ مشهور ”ورسيلز“ جي محل تي عوامي حملو ٿيو ۽ 1792ع ۾ فرانس کي ”رعيتي راڄ“ قرار ڏيندي، مُلڪ جي آخري بادشاهه لوئي سورهين کي (1793ع) ۾ ”دهشت جي حڪمرانيءَ“ (Region of Terror) دوران قتل ڪيو ويو. مُختلف انقلابي ڌڙن جي هٿ ۾ اقتدار اچڻ سان مُلڪ ۾ وڏي رتو ڇاڻ ٿي ۽ ترتيبوار رابس پيئر، ’جيڪو بيائي‘ ۽ ’ڊائريڪٽري‘ جي سرشتن تحت هلندڙ حُڪومتن هڪٻئي سميت مُلڪ جي هزارين ماڻهن کي موت جي حوالي ڪيو. اِها وڳوڙي صورتحال ڏهن سالن تائين يعني 1799ع تائين هلي، نيٺ فوجي آمر نئپولين بوناپارٽ اقتدار هٿ ڪري مُلڪ ۾ ٻيهر استحڪام آندو. جديد دُنيا جي آزاد جمهوريت، سيڪيولرزم، آزاد خيالي ۽ انسان دوست حڪومتي سرشتي وارن تصورن جون پاڙون انهيءَ انقلاب ۾ کُتل آهن. هن انقلاب جي اهم سببن ۾ معاشي بدحالي، جنگين ۾ حصو وٺڻ ڪري ٿيل مالي ڏيوالو، بادشاهه ۽ مٿئين طبقي وارن جا اڍنگا خرچ، عوامي وسيلن جي ڦُرلٽ، روشن خيال تحريڪ جا اثر، سماجي، سياسي ۽ معاشي برابريءَ جي خواهش، فرانسيسي مُفڪرن جون تحريرون ۽ آمريڪي انقلاب جا اثر شامل آهن. اهو انقلاب آڻڻ ۾ عظيم فرانسيسي فلسفين روسو، والٽيئر ۽ مانٽيسڪيو جي خيالن جو تمام وڏو ڪردار آهي.[1]
مزید دیکھیے
[سنواريو]حوالا
[سنواريو]- ↑ سنڌي آنلائين ڊڪشنري آرڪائيو ڪيا ويا 2018-06-30 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. پاران سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد
- فرانسيسي انقلاب
- انقلاب
- فرانس
- جمهوريت سازي
- 1789ع جا انقلاب
- سماجي تحريڪون
- سياست ۾ 1789ع
- 1789ع جون تڪرارون
- 1790ع جون تڪرارون
- 1791ع جون تڪرارون
- 1792ع جون تڪرارون
- 1793ع جون تڪرارون
- 1794ع جون تڪرارون
- 1795ع جون تڪرارون
- 1796ع جون تڪرارون
- 1797ع جون تڪرارون
- 1798ع جون تڪرارون
- 1799ع جون تڪرارون
- فرانس جي جديد تاريخ
- ارڙهين صديءَ جا انقلاب
- فرانس ۾ جمهوريت پسندي
- ارڙهين صديءَ جون بغاوتون
- 1790ع واري ڏهاڪي ۾ فرانس