عوامي لائبريري
| عوامي لائبريري | |
|---|---|
عوامي لائبريري، معادي، مصر اندروني منظر، مرڪزي لائبريري، ٽيمپيري، فنلينڊ قومي لائبريري جو دروازو، تهران، ايران |
.jpg)
سانچو:LibraryandInformation-TopicSidebar
عوامي لائبريري اهڙي لائبريري کي چيو وڃي ٿو، جيڪا گهڻو ڪري اوڌر ڏيندڙ لائبريري هوندي آهي ۽ جيڪا عام ماڻهن لاءِ کليل هوندي آهي. ان جي مالي مدد عام طور تي عوامي ذريعن، جهڙوڪ ٽيڪسن، وسيلي ڪئي ويندي آهي. ان کي لائبريرين ۽ لائبريري جي نيم پيشاور عملي طرفان هلائيو ويندو آهي، جيڪي گهڻو ڪري سول سروس جا ملازم هوندا آهن.
عوامي لائبريرين جون پنج بنيادي خاصيتون هي آهن:
- اهي عام طور ٽيڪسن وسيلي هلايون وڃن ٿيون (اڪثر مقامي سطح تي، پر حڪومت جي ڪنهن به سطح طرفان مدد ملي سگهي ٿي)؛
- انهن کي عوامي مفاد لاءِ هڪ بورڊ وسيلي هلائيو ويندو آهي؛
- اهي سڀني لاءِ کليل هونديون آهن ۽ هر شهري کي انهن جي ذخيرن تائين رسائي حاصل هوندي آهي؛
- انهن جو استعمال مڪمل طور رضاڪاراڻو هوندو آهي؛
- اهي لائبريري ۽ معلوماتي خدمتون بنا معاوضي فراهم ڪن ٿيون.[1]
عوامي لائبريريون دنيا جي ڪيترن ئي ملڪن ۾ موجود آهن ۽ پڙهيل لکيل ۽ باشعور سماج لاءِ ضروري سمجهيون وڃن ٿيون. عوامي لائبريريون تحقيقي لائبريري، اسڪولي لائبريري، علمي لائبريري ۽ ٻين خاص لائبريري کان مختلف هونديون آهن. انهن جو مقصد ڪنهن خاص اداري بدران عام ماڻهن جي معلوماتي ضرورتن کي پورو ڪرڻ هوندو آهي. عوامي لائبريريون ٻارن ۾ ابتدائي پڙهائي جي حوصلا افزائي لاءِ مفت اسٽوري ٽائيم جهڙيون خدمتون پڻ ڏين ٿيون. اهي شاگردن ۽ پيشاور ماڻهن لاءِ خاموش مطالعي جا هنڌ فراهم ڪن ٿيون ۽ ڪتاب ڪلبن جي ذريعي ادب سان دلچسپي وڌائين ٿيون. عام طور تي اهي صارفين کي مقرر مدي لاءِ ڪتاب ۽ ٻيو مواد ادھار وٺڻ جي اجازت ڏين ٿيون. انهن وٽ غير گردش ڪندڙ حوالو مجموعا پڻ هوندا آهن ۽ ڪمپيوٽر ۽ انٽرنيٽ جي سهولت پڻ مهيا ڪئي ويندي آهي.
جائزو
[سنواريو]صدين دوران ڇپائي مشين، هلندڙ حرف، ڪاغذ، مس، اشاعت ۽ ورڇ ۾ ٿيندڙ واڌارن، گڏوگڏ وڌندڙ معلوماتي وچولي طبقي، واپاري سرگرمين، نون خيالن، آبادي ۾ اضافي ۽ خواندگي جي واڌ سبب عوامي لائبريري پنهنجي موجوده شڪل اختيار ڪئي.
ڪتابن تائين عوامي رسائي ڪا نئين ڳالهه نه آهي. قديم روم ۾ طومار سڪل ڪمرن ۾ رکيا ويندا هئا ته جيئن ماڻهو پڙهي سگهن، ۽ رومي سلطنت اندر لائبريريون قائم ڪرڻ جون ڪوششون پڻ ڪيون ويون. رومي سلطنت ۾ پهرين صدي قبل مسيح تائين عوامي لائبريريون موجود هيون.
انيهين صدي جي وچ ڌاري ٽيڪسن وسيلي هلندڙ ۽ رياست جي نگراني هيٺ عوامي لائبريريون قائم ڪرڻ جي تحريڪ زور ورتو. ميٿيو بيٽلس لکي ٿو:
اهي ئي سال هئا جڏهن طبقاتي تڪرار ۽ معاشي ڏڪڻي دوران برطانيا ۾ عوامي لائبريري جي تحريڪ زور ورتو، ڇاڪاڻ ته ملڪ جي اڳواڻ طبقي محسوس ڪيو ته عام ماڻهن جي زندگي ۾ ثقافتي ۽ فڪري روشني جي کوٽ آهي.[2]
گهڻيون عوامي لائبريريون شروعات ۾ عطيو طور يا وصيت وسيلي پارش، گرجاگهرن، اسڪولن يا شهرن کي مليون. اهي سماجي ۽ اداري لائبريريون اڄ جي ڪيترين علمي ۽ عوامي لائبريرين جو بنياد بڻيون.[3]
اٺارهين صدي ۾ گردش ڪندڙ لائبريري جو قيام ڪتاب وڪڻندڙن ۽ ناشرن طرفان ٿيو، جنهن سان نفعو ڪمائڻ سان گڏ سماجي مرڪز به قائم ٿيا. اهي لائبريريون مقرر فيس تي ڪتاب ادھار ڏينديون هيون ۽ خاص طور تي ناول جي مقبوليت وڌڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.[4]
پهريون اهڙو گردش ڪندڙ لائبريري 1725ع ۾ ايڊنبرا، اسڪاٽلينڊ ۾ ايلن ريمزي طرفان قائم ڪئي وئي.
تاريخ
[سنواريو]شروعاتي تاريخ
[سنواريو]
پهريون لائبريريون دراصل قديم لکيتن جا آرڪائيو هئا، جيڪي ميخي رسم الخط ۾ لکيل مٽيءَ جي تختين تي مشتمل هئا ۽ سومر جي مندرن ۾ مليا آهن، جن مان ڪجهه 2600 ق م تائين پراڻا آهن.[5][6]
هاخامنشي سلطنت (550–330 ق م) جي دور ۾ فارس ۾ اهم لائبريريون موجود هيون، جيڪي انتظامي رڪارڊ محفوظ ڪرڻ ۽ سائنسي ۽ فلسفيانه ڪتاب گڏ ڪرڻ لاءِ ڪم اينديون هيون.[7]
يورپ ۾ پهرين ڪميونٽي هلندڙ عوامي لائبريري طور مالاتيستيانا لائبريري، سيسينا، اٽلي ۾ سڃاتي وڃي ٿي، جيڪا 1447ع ۾ قائم ٿي ۽ عام ماڻهن لاءِ کليل هئي.[8]
انگريزي ڳالهائيندڙ دنيا ۾ سڀ کان پراڻي کليل عوامي لائبريري طور چيٿم لائبريري (1653ع) کي مڃيو وڃي ٿو.[9]
پالا فوكسيانا لائبريري، جيڪا 1646ع ۾ پويبلا شهر، ميڪسيڪو ۾ قائم ٿي، آمريڪا جي پهرين عوامي لائبريري سمجهي وڃي ٿي ۽ يونيسڪو جي Memory of the World فهرست ۾ شامل آهي.[10]
حوالا
[سنواريو]- ↑ Rubin, Richard E. Foundations of Library and Information Science (3rd ed). 2010. Neal-Schuman Publishers: New York.
- ↑ Matthew Battles. Library: An Unquiet History. New York: Norton, 2004, p. 135.
- ↑ Bill Katz. Dahl's History Of The Book, No. 2. Metuchen, N.J.: Scarecrow Press, 1995, p. 238.
- ↑ James Raven. "Libraries for sociability: the advance of subscription library." The Cambridge History Of Libraries In Britain And Ireland. New York: Cambridge University Press, 2006, pp. 251–253.
- ↑ Krasner-Khait, Barbara (2010). "Survivor: The History of the Library". History Magazine. Retrieved 5 March 2012.
- ↑ Maclay, Kathleen (6 May 2003). "Clay cuneiform tablets from ancient Mesopotamia to be placed online". University of California, Berkeley. Retrieved 5 March 2012.
- ↑ Rajabi, Parviz. 1381. The lost Milleniums, Vol 3, Toos Publication, ISBN 964-315-573-0.
- ↑ "Memory of the World Register: The Malatesta Novello Library" (PDF). UNESCO. Retrieved 22 March 2014.
- ↑ "Welcome to Chetham's Library". Retrieved 18 November 2009.
- ↑ "Biblioteca Palafoxiana" (PDF). UNESCO. Retrieved 27 April 2012.