مواد ڏانھن هلو

عصبي جسمانيات

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان


نيورو فزيولاجي يا عصبي جسميات جسميات ۽ عصبي سائنس جي هڪ شاخ آهي، جيڪا عصبي نظام جي عملن ۽ انهن جي ميڪانيزمن سان واسطو رکي ٿي. نيورو فزيولاجي جو اصطلاح يوناني لفظ νεῦρον (”عصب“) ۽ فزيولاجي مان نڪتل آهي (جيڪو پاڻ يوناني لفظ φύσις، معنيٰ ”فطرت“، ۽ -λογία، معنيٰ ”علم“، مان نڪتل آهي). نيورو فزيولاجي جا ڪيترين عصبي ۽ نفسياتي بيمارين جي روڪٿام، تشخيص ۽ علاج ۾ استعمال آهن. نيورو فزيولاجيڪل ٽيڪنيڪون ڪلينيڪي نيورو فزيولاجي جي ماهرن پاران عصبي بيمارين ۾ مبتلا مريضن جي تشخيص ۽ نگراني لاءِ پڻ استعمال ڪيون وڃن ٿيون.

هي شعبو عصبي نظام جي عمل جي سڀني سطحن تي پکڙيل آهي، ماليڪيولن ۽ جيوگهرڙن کان وٺي نظامن ۽ مڪمل جاندارن تائين. مطالعي جي شعبن ۾ شامل آهن:

تجرباتي نيورو فزيولاجي جا ماهر عصبي عمل جي مطالعي لاءِ ڪيتريون ئي ٽيڪنيڪون استعمال ڪن ٿا. اليڪٽرو فزيولاجيڪل ٽيڪنيڪون، جهڙوڪ اليڪٽرو اينسيفالوگرافي (EEG)، واحد جيوگهرڙي رڪارڊنگ ۽ جيوگهرڙي کان ٻاهر رڪارڊنگ وسيلي مقامي ميداني امڪانن جي رڪارڊنگ، خاص طور عام آهن. سيمي ڪنڊڪٽر چِپن تي گهڻ-اليڪٽروڊ صفون وڏي پيماني تي ان ويٽرو جيوگهرڙي کان ٻاهر رڪارڊنگ[1][2][3] ۽ ان ويٽرو جيوگهرڙي جي اندر رڪارڊنگ[4] ڪري سگهن ٿيون. مقناطيسي دماغ نگاري ڪڏهن ڪڏهن EEG جي جاءِ تي استعمال ڪئي ويندي آهي. مدافعتي بافت ڪيميا، جيوگهرڙي رنگڪاري، ان سيتو هائبرڊائيزيشن، ڪيلشيم تصويرڪاري ۽ ترسيلي اليڪٽران خوردبيني عصبي نظام ۾ خلوي سرگرمي جي مطالعي لاءِ استعمال ٿين ٿا. جيني انجنيئرنگ جون ٽيڪنيڪون عصبي عملن تي مخصوص جينن جي اثر جي مطالعي لاءِ استعمال ڪري سگهجن ٿيون. دواسازي طريقا عصبي جيوگهرڙن ۽ گليا ۾ مخصوص ريڪپٽرن جي عمل جي جاچ لاءِ استعمال ٿين ٿا. روشني جينيات ۽ ڪيميائي جينيات عصبي جيوگهرڙن کي مخصوص نموني فعال ڪري سندن عملن جي مطالعي جي اجازت ڏين ٿيون. فعلي مقناطيسي گونج تصويرڪاري ۽ پوزيٽرون اخراجي ٽوموگرافي دماغ ۾ استقلابي تبديلين جي ماپ لاءِ استعمال ڪري سگهجن ٿيون. آخر ۾، رويي جو تجزيو جسميات ۽ رويي جي وچ ۾ لاڳاپن کي سمجهڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. جديد نيورو فزيولاجيڪل تجربن ۾ اڪثر ڪيترين ٽيڪنيڪن کي گڏيل طور استعمال ڪيو ويندو آهي ته جيئن تحقيق هيٺ شعبن جي وڌيڪ مڪمل سمجهه حاصل ڪري سگهجي.

تاريخ

[سنواريو]

قديم دور

[سنواريو]
بريسٽيڊ ايڊيشن (1930ع): کاٻي پاسي اصل ايڊون سمٿ پيپائرس جي تصوير ۽ ساڄي پاسي هائروگلفي لکت جي نقل. هي پليٽ XIII (ڪالم 13، ڪيس 38–41) آهي.

نيورو فزيولاجي جو مطالعو گهٽ ۾ گهٽ 4000 ق.م. کان ٿيندو پيو اچي. ق.م. جي شروعاتي دور ۾ گهڻا اڀياس مختلف قدرتي سڪون ڏيندڙ شين، جهڙوڪ شراب ۽ آفيم جي ٻوٽن، بابت ڪيا ويندا هئا.[حوالو گهربل] 1700 ق.م. ۾ ايڊون سمٿ جراحي پيپائرس لکيو ويو. هي پيپائرس اهو سمجهڻ لاءِ انتهائي اهم هو ته قديم مصري عصبي نظام کي ڪيئن سمجهندا هئا. هن پيپائرس ۾ جسم جي مختلف حصن، خاص طور مٿي، تي لڳل زخمن بابت مختلف ڪيسن جو مطالعو ڪيو ويو آهي. ان ۾ پيش ڪيل علم قديم مصر ۾ طب ڏانهن عقلي ۽ سائنسي طريقيڪار کي ظاهر ڪري ٿو.[5]:58 لڳ ڀڳ 460 ق.م. کان بقراط مرگهي جو مطالعو ڪرڻ شروع ڪيو ۽ اهو نظريو پيش ڪيو ته ان جي شروعات دماغ ۾ ٿئي ٿي. بقراط اهو به نظريو پيش ڪيو ته دماغ حِس ۾ شامل آهي ۽ ذهانت جو سرچشمو پڻ دماغ آهي. بقراط، ۽ گهڻن قديم يونانين، جو خيال هو ته آرام ۽ دٻاءُ کان پاڪ ماحول عصبي خرابين جي علاج ۾ انتهائي اهم آهي، ۽ اهو ته ”صحتمند ميڊيٽرينين غذا ۽ روزاني وچولي جسماني سرگرمي بيماري کان بچائي سگهي ٿي“.[6] 280 ق.م. ۾ ايراسسٽراٽس اهو نظريو پيش ڪيو ته دماغ ۾ دهليزي عملڪاري جون الڳ ورهاستون موجود آهن، ۽ مشاهدي مان اهو نتيجو پڻ ڪڍيو ته حِس جو مرڪز دماغ ۾ آهي.[7]

177ع ۾ گيلن اهو نظريو پيش ڪيو ته انساني سوچ دماغ ۾ پيدا ٿئي ٿي، جڏهن ته ارسطو جو نظريو هو ته اها دل ۾ پيدا ٿئي ٿي.[8] بصري تقاطع، جيڪو بصري نظام لاءِ انتهائي اهم آهي، لڳ ڀڳ 100ع ۾ مارينس دريافت ڪيو.[9]

وچيون دور

[سنواريو]

ابوبڪر الرازي (864ع يا 865ع–925ع يا 935ع)، جيڪو پنهنجي لاطيني نالي رازيس سان پڻ مشهور آهي، هڪ فارسي طبيب، فلسفي ۽ ڪيمياگر هو. هن المنصور لاءِ 26 ڀاڱن تي مشتمل هڪ ڪتاب (ڪتاب المنصوري) لکيو، جنهن ۾ جسماني بناوتن، جهڙوڪ عصبن، عضلن ۽ اکين توڙي دل جهڙن عضون، جو بيان شامل هو.[10][11][12] لڳ ڀڳ 1180ع ۾ جيرارڊ آف ڪريمونا ان جو لاطيني ٻوليءَ ۾ ترجمو ڪيو.[13]

ت. 1000، آئبيريا ۾ رهندڙ ابوالقاسم الزهراوي عصبي خرابين جي مختلف جراحي علاجن بابت لکڻ شروع ڪيو. هن پنهنجي ٽيهه جلدن تي مشتمل طبي انسائيڪلوپيڊيا ڪتاب التصريف جي مسودي ۾، جيڪو 1000ع ۾ مڪمل ٿيو، لڏپلاڻ ڪندڙ مٿي جي سور (مائيگرين) جهڙي عصبي بيماري جي علاج لاءِ هڪ جراحي طريقيڪار، خاص طور مائيگرين لاءِ ڪنپٽيءَ جي شريان کي ٻڌڻ، جو بيان ڏنو.[14][15] الزهراوي فالج جي بنيادي سبب کي دريافت ڪندڙ پهريون شخص هو.[16]

فارس ۾ ابن سينا کوپڙيءَ جي ڀڃڻ ۽ ان جي جراحي علاجن بابت تفصيلي ڄاڻ پيش ڪئي.[17] 1216ع ۾ مونڊينو دي لوتسي يورپ ۾ ايناٽامي جو پهريون درسي ڪتاب لکيو، جنهن ۾ دماغ جو بيان پڻ شامل هو.[18]:64 1402ع ۾ سينٽ ميري آف بيٿلهم اسپتال (جيڪا بعد ۾ برطانيا ۾ بيڊلم جي نالي سان مشهور ٿي) پهرين اسپتال هئي، جيڪا خاص طور ذهني بيمارين ۾ مبتلا ماڻهن لاءِ استعمال ڪئي وئي.[19]

16هين صدي

[سنواريو]

1504ع ۾ ليونارڊو دا ونچي انساني بطيني نظام جو ميڻ مان ٺهيل قالب تيار ڪري انساني جسم جو پنهنجو مطالعو جاري رکيو. 1536ع ۾ نيڪولو ماسا مختلف بيمارين، جهڙوڪ سفلس، جي عصبي نظام تي اثرن جو بيان ڪيو. هن اهو پڻ مشاهدو ڪيو ته بطيني خال دماغي نخاعي رطوبت سان ڀريل هئا.[20] 1542ع ۾ ژان فرنيل نالي هڪ فرانسيسي طبيب پهريون ڀيرو فزيولاجي جو اصطلاح استعمال ڪيو، جيئن دماغ جي حوالي سان جسماني عملن جي وضاحت ڪري سگهجي.[21]

ويساليئس پنهنجي تصنيف کي ستن ڪتابن ۾ ترتيب ڏنو. ويساليئس جو ڊي هيوماني ڪارپورس فيبريڪا، ڪتاب 7: دماغ، پليٽ 609 تي شڪل، وڌيڪ تضاد سان.

1543ع ۾ اينڊرياس ويساليئس ڊي هيوماني ڪارپورس فيبريڪا لکيو، جنهن ايناٽامي جي مطالعي ۾ انقلاب آڻي ڇڏيو. هن مجموعي جي ستين ڪتاب ۾ دماغ ۽ ان جي پردن، اک، حسي عضون ۽ عضون جي عصبن جي بناوت ۽ عملن جو بيان ڏنو ويو. هن ڪتاب ۾ ويساليئس پينيئل غدود ۽ ان بابت پنهنجي تصور ڪيل عمل جو بيان ڪيو، ۽ مخطط جسم جي شڪل پڻ ٺاهي، جيڪو قاعدي گينگليا ۽ اندروني ڪيپسول تي مشتمل آهي. ڪتاب جي پڄاڻي دماغ جي صحيح طريقي سان چيرڦاڙ ڪرڻ بابت هڪ باب سان ٿي.[22]

1549ع ۾ جيسن پراٽينسس ڊي سيريبرائي موربس شايع ڪيو. هي ڪتاب عصبي بيمارين لاءِ وقف هو ۽ ان ۾ علامتن سان گڏ گيلن ۽ ٻين يوناني، رومي ۽ عربي مصنفن جي خيالن تي بحث ڪيو ويو. ان ۾ مختلف حصن جي ايناٽامي ۽ مخصوص عملن جو پڻ جائزو ورتو ويو.[23] 1550ع ۾ اينڊرياس ويساليئس دماغي پاڻي، يعني دماغ ۾ رطوبت ڀرجڻ، جي هڪ ڪيس تي ڪم ڪيو. ساڳئي سال بارٽولوميو ايوستاڪي بصري عصب جو مطالعو ڪيو، جنهن ۾ هن خاص طور دماغ اندر ان جي شروعاتي هنڌ تي ڌيان ڏنو. 1564ع ۾ جوليو چيزارے ارانزيو هيپوڪيمپس دريافت ڪيو،[24] ۽ ان جي شڪل سامونڊي گهوڙي جهڙي هئڻ سبب ان کي اهو نالو ڏنو.[25]

17هين صدي

[سنواريو]

1621ع ۾ رابرٽ برٽن دي ايناٽامي آف ميلنڪولي شايع ڪيو، جنهن ۾ ڪنهن شخص جي زندگيءَ جي اهم ماڻهن کي وڃائڻ کي ڊپريشن جو سبب بڻجندڙ عنصر قرار ڏنو ويو.[26] 1649ع ۾ ريني ڊيڪارٽ پينيئل غدود جو مطالعو ڪيو. هن غلطيءَ سان ان کي دماغ جو ”روح“ سمجهيو ۽ اهو يقين رکيو ته سوچون اتي پيدا ٿين ٿيون. 1658ع ۾ يوهان ياڪوب ويپفر هڪ اهڙي مريض جو مطالعو ڪيو، جنهن بابت هن جو خيال هو ته ٽٽل رت جي نالي سبب اپوپليڪسي، يا فالج، ٿيو هو. يورپي اسٽروڪ ڪانفرنس 2005ع کان هر سال فالج جي تحقيق لاءِ ويپفر انعام ڏئي رهي آهي.[27] 1664ع ۾ ٿامس ولس پنهنجي ڪتاب دماغ جي ايناٽامي شايع ڪيو. هن دماغ کي وڌيڪ چٽي نموني بيان ڪندي ولس جو دائرو پيش ڪيو، جيڪو رت جي نالين جو هڪ دائرو آهي ۽ دماغ کي شرياني رت جي فراهمي ممڪن بڻائي ٿو. هن مرگهي، اپوپليڪسي ۽ فالج جو پڻ بيان ڪيو.[28]

18هين صدي

[سنواريو]

1749ع ۾ ڊيوڊ هارٽلي آبزرويشنز آن مين شايع ڪيو، جنهن ۾ جسماني جوڙجڪ (نيورالاجي)، فرض (اخلاقي نفسيات) ۽ اميدن (روحانيت) تي ڌيان ڏنو ويو ۽ اهو بيان ڪيو ويو ته اهي هڪٻئي سان ڪيئن ڳنڍيل آهن.[29] هي متن انگريزي اصطلاح نفسيات استعمال ڪندڙ پهريون متن پڻ هو. 1752ع ۾ سوسائٽي آف فرينڊز فلاڊيلفيا، پينسلوانيا ۾ هڪ پناهه گاهه قائم ڪيو. ان پناهه گاهه جو مقصد ذهني بيمارين ۾ مبتلا ماڻهن کي نه رڳو طبي علاج فراهم ڪرڻ، پر سندن سارسنڀال لاءِ نگهبان ۽ آرامده رهائشي حالتون پڻ مهيا ڪرڻ هو.[حوالو گهربل] 1755ع ۾ ژان-بپتست لوروا ذهني بيمارين ۾ مبتلا ماڻهن لاءِ برقي تشنجي علاج استعمال ڪرڻ شروع ڪيو، جيڪو مخصوص ڪيسن ۾ اڄ به استعمال ٿيندڙ علاج آهي. 1760ع ۾ آرن-چارلس اهو مطالعو ڪيو ته ننڍي دماغ ۾ مختلف زخم حرڪتي عملن کي ڪيئن متاثر ڪري سگهن ٿا.[30] 1776ع ۾ ونچينزو مالاڪارن [it]

ننڍي دماغ جو گهرو مطالعو ڪيو ۽ رڳو ان جي عمل ۽ ظاهري بناوت تي ٻڌل هڪ ڪتاب شايع ڪيو.[حوالو گهربل]

1784ع ۾ فيليڪس وِڪ ڊازير وچ دماغ ۾ ڪاري رنگ جي هڪ بناوت دريافت ڪئي.[31] 1791ع ۾ سيموئل ٿامس فون زومرنگ هن بناوت ڏانهن اشارو ڪندي ان کي سبسٽينشيا نائگرا سڏيو.[32] ساڳئي سال لوئيجي گالواني چيرڦاڙ ڪيل ڏيڏرن جي عصبن ۾ بجليءَ جي ڪردار جو بيان ڪيو.[33]

19هين صدي

[سنواريو]

1808ع ۾ فرانز جوزف گال فرينالاجي جو مطالعو ڪيو ۽ ان بابت پنهنجو ڪم شايع ڪيو. فرينالاجي هڪ غلط سائنس هئي، جنهن ۾ مٿي جي شڪل کي ڏسي شخصيت ۽ دماغي عمل جي مختلف پهلوئن جو تعين ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي ويندي هئي.[34]:10–11 1811ع ۾ جوليئن ژان سيزار ليگالوا جانورن جي چيرڦاڙ ۽ زخمن ذريعي ساهه کڻڻ جي عمل جو مطالعو ڪيو ۽ ميڊيولا اوبلانگاٽا ۾ ساهه کڻڻ جو مرڪز دريافت ڪيو.[35] ساڳئي سال چارلس بيل ان ڪم کي مڪمل ڪيو، جيڪو بعد ۾ بيل–ماجينڊي قانون جي نالي سان مشهور ٿيو ۽ جنهن ۾ نخاعي حرام مغز جي پٺين ۽ اڳين پاڙن جي عملي فرقن جو مقابلو ڪيو ويو. هو حرڪتي ۽ حسي عصبن جي وچ ۾ فرق ڪندڙ پهريون شخص هو ۽ هن ”عضلاتي حس“ جو تصور پيش ڪيو.[36] 1822ع ۾ ڪارل فريڊرش برڊاخ پاسيري ۽ وچين جينيڪيوليٽ جسمن جي وچ ۾ فرق ڪيو ۽ سنگوليٽ گائرس کي نالو ڏنو. نخاعي حرام مغز جي پٺئين فنڪيولس جو پاسيرو حصو، برڊاخ جو ستون يا ڪيونيئيٽ فاسيڪيولس، سندس نالي پٺيان سڏيو وڃي ٿو.[37] 1824ع ۾ ايف. ماجينڊي مطالعو ڪري توازن ۾ ننڍي دماغ جي ڪردار جو پهريون ثبوت پيش ڪيو ۽ اهڙيءَ طرح بيل–ماجينڊي قانون کي مڪمل ڪيو.

ننڍي دماغ ۾ موجود عصبي جيوگهرڙا (پرڪنجي جيوگهرڙا)

عصبي نظام جي عملن ۽ انهن جي ميڪانيزمن بابت سائنسي ڄاڻ ۾ 1837ع ۾ پرڪنجي جيوگهرڙن (يا پرڪنجي عصبي جيوگهرڙن) جي دريافت سان واڌارو ٿيو، جن کي چيڪ فزيولاجسٽ يان ايوانگليسٽ پرڪنجي جي نالي پٺيان نالو ڏنو ويو. ننڍي دماغ جي قشري ۾ موجود اهي وڏا عصبي جيوگهرڙا حرڪتي سرگرمي جي ضابطي ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا. هن دريافت ان بحث کي ختم ڪري ڇڏيو ته ڇا دماغ به ٻين سڀني بافتن وانگر جيوگهرڙن مان ٺهيل آهي.[38] 1838ع ۾ ٿيئوڊور شوان دماغ جي اڇي ۽ ڀوري مادي جو مطالعو شروع ڪيو ۽ مائيلن ميان دريافت ڪيو. دماغ جي عصبي جيوگهرڙن جي ايڪسانن کي ڍڪيندڙ انهن جيوگهرڙن کي سندس نالي پٺيان شوان جيوگهرڙا سڏيو وڃي ٿو.[39] 1843ع ۾ ڪارلو ماتيوچي ۽ ايميل دو بوا-ريمون ثابت ڪيو ته عصب اشارا برقي نموني منتقل ڪن ٿا.[40]

گيج جي کوپڙيءَ جو خاڪو
فائنيئس گيج جو ڪيس: کاٻو پيشاني لوب (ڳاڙهو)'، جنهن ۾ راٽيو ۽ ساٿين جي اندازي موجب لوهي سيخ جو رستو ڏيکاريل آهي

1848ع ۾ نيورو فزيولاجي جي مشهور مريض فائنيئس گيج جو دماغ هڪ ڌماڪي واري حادثي ۾ لوهي دٻائڻ واري سيخ سان آرپار ٿي ويو. هو اڳئين پيشاني قشري ۽ رويي، فيصلو سازي ۽ نتيجن جي وچ ۾ لاڳاپي جي مطالعي لاءِ هڪ اهم ڪيس بڻجي ويو.[41]:19 1849ع ۾ هرمن فون هيلمهولٽز جسم ۾ بجلي جو مطالعو ڪندي ڏيڏر جي عصبي تحريڪن جي رفتار جو مطالعو ڪيو.[42]

1861ع ۾ فرانسيسي عصبي ماهر پال بروڪا دريافت ڪيو ته مريضن ۾ هيٺئين پٺئين پيشاني گائرس جي هڪ حصي، جنهن کي بروڪا جو علائقو سڏيو وڃي ٿو، کي نقصان پهچڻ سبب ڳالهائڻ جي صلاحيت ختم ٿي ويندي آهي.[43]

اطالوي عصبي ايناٽامي جي پروفيسر ڪاميلو گولجي 1870ع واري ڏهاڪي ۾ دريافت ڪيو ته عصبي نظام جا سڀئي عصبي جيوگهرڙا هڪ لڳاتار ۽ پاڻ ۾ ڳنڍيل ڄار ٺاهين ٿا.[44]

1874ع ۾ پروفيسر بيٽز دماغ جي مرڪزي علائقي جون علائقائي مخصوص خاصيتون بيان ڪيون، جنهن سان سڄي انساني دماغي قشري جي خردبناوتي ۽ جيوگهرڙي-اڏاوتي ورهاست ڏانهن شروعاتي قدمن مان هڪ کنيو ويو.[45][46]

1875ع ۾ پروفيسر رچرڊ ڪيٽن برٽش ميڊيڪل ايسوسيئيشن کي ٻڌايو ته هن جانورن جي زنده دماغن جي سطحن تان برقي تحريڪن جو مشاهدو ڪيو هو.[47]

1894ع ۾ عصبي ماهر ۽ نفسياتي ماهر ايڊورڊ فلاٽائو انساني دماغ جو ائٽلس انساني دماغ ۽ عصبي ريشَن جي رستي جو ائٽلس شايع ڪيو.[48]

1896ع ۾ پروفيسر ڊارسونوال دماغ تي وقت سان بدلجندڙ مقناطيسي ميدان جي اثرن جو پهريون دستاويزي مطالعو ڪيو، جنهن سان جسماني تبديليون پيدا ٿيون: هڪ رضاڪار ٻڌايو ته 42 Hz تي هڪ ڪوائل سان سندس مٿي کي تحريڪ ڏيڻ دوران هن کي فاسفين ۽ چڪر محسوس ٿيا.[49]

20هين صدي

[سنواريو]

1902ع ۾ پروفيسر جوليوس برنسٽائن عصبي تحريڪن جي جسميات ۾ اهو تجويز ڪري حصو وڌو ته عمل امڪان ايڪسان جي جھلي جي آئنن لاءِ نفوذپذيري ۾ تبديليءَ جو نتيجو آهي، جنهن سان عصب ۾ ”آرامي امڪان“ ۽ ”عمل امڪان“ جي بڻ بابت ڄاڻ ملي. ”جھلي وارو مفروضو“ عصب ۽ عضلي جي آرامي امڪان کي هڪ اهڙي نفوذي امڪان طور بيان ڪري ٿو، جيڪو مثبت چارج وارن آئنن جي سائٽوپلازم ۾ پنهنجي وڌيڪ ارتڪاز کان ٻاهرين خلوي محلول ۾ پنهنجي گهٽ ارتڪاز ڏانهن ڦهلجڻ جي لاڙي سبب پيدا ٿئي ٿو، جڏهن ته ٻيا آئن روڪيل رهندا آهن. برنسٽائن پهريون شخص پڻ هو جنهن جھليءَ جي آرپار آرامي امڪان لاءِ نرنست مساوات متعارف ڪرائي.[50]

1907ع ۾ پروفيسر لوئي لاپيڪ تجويز ڪيو ته عمل امڪان حد پار ڪرڻ تي پيدا ٿئي ٿو[39]، جنهن کي بعد ۾ متحرڪ آئنڪ ترسيل نظامن جي پيداوار طور وڌيڪ بهتر نموني ڏيکاريو ويو.[51]

بروڊمن جو دماغي قشري جو خاڪو، جنهن ۾ هن سڃاڻيل علائقا ڏيکاريا آهن

1909ع ۾ جرمن ايناٽامي ماهر ڪوربينيئن بروڊمن دماغ جي نقشي سازي بابت پنهنجي اصل تحقيق شايع ڪئي، جنهن ۾ هن دماغي قشري جا 52 الڳ علائقا بيان ڪيا، جيڪي هاڻي بروڊمن علائقن جي نالي سان مشهور آهن.[52]

1924ع ۾ جرمن فزيولاجسٽ ۽ نفسياتي ماهر هانس برگر (1873–1941) دماغ جي برقي سرگرمي (جنهن کي دماغي لهرون چيو وڃي ٿو) ۽ خاص طور الفا لهر واري تال، جيڪا دماغي لهر جو هڪ قسم آهي، دريافت ڪئي.[53][54]

حسي عضون ۽ عصبي جيوگهرڙن جي عمل بابت گهڻو مطالعو برطانوي فزيولاجسٽ ايڊگر ايڊرين ڪيو. 1928ع ۾ هن ڏيڏرن تي پنهنجن تجربن دوران عصبي ريشَن کي عمل ۾ ڏٺو ۽ جسماني تحريڪ هيٺ واحد عصبي ريشَن جي برقي خارج ٿيڻ کي رڪارڊ ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو.[55] هن نتيجو ڪڍيو ته لڳاتار تحريڪ هيٺ چمڙيءَ جي تحريڪ شروعات ۾ طاقتور هوندي آهي پر وقت سان آهستي آهستي گهٽجي ويندي آهي، جڏهن ته رابطي واري هنڌ کان عصبن سان گذرندڙ حسي تحريڪون طاقت ۾ مستقل رهنديون آهن، پر وقت سان سندن تڪرار گهٽجي ويندو آهي، ۽ نتيجي طور دماغ ۾ احساس گهٽجي ويندو آهي.[55] انهن نتيجن کي عصبي نظام جي تحريڪ سبب پيدا ٿيندڙ سور جي مطالعي تائين وڌائيندي هن دماغ ۾ اهڙن اشارن جي وصولي ۽ مختلف جانورن ۾ دماغي قشري جي حسي علائقن جي مقامي ورڇ بابت دريافتون ڪيون. انهن نتيجن سان حسي نقشي، جنهن کي جسمي-حسي نظام ۾ هومنڪلس چيو وڃي ٿو، جو تصور پيدا ٿيو. انساني جسم جو هي بگڙيل ڏيک انساني دماغ جي جواب ڏيندڙ علائقن ۽ حصن جي عصبي ”نقشي“ تي ٻڌل هو.[55]

1944ع ۾ پروفيسر جوزف ارلانگر ۽ هربرٽ گاسر کي ”واحد عصبي ريشَن جي انتهائي تفريق ٿيل عملن بابت سندن دريافتن“ تي فزيولاجي يا طب جو نوبل انعام ڏنو ويو.[56] انهن ٻن مرحلن وارا عمل امڪان دريافت ڪيا: اسپائيڪ ۽ پوسٽ اسپائيڪ؛ ۽ انهن ڏيکاريو ته عصب ڪيترين صورتن ۾ موجود آهن، جن مان هر هڪ جي پنهنجي تحريڪ پذيري امڪان آهي. انهن عصبي ريشَي جي قطر ۽ عمل امڪان جي رفتار جي وچ ۾ نسبت پڻ ڳولي.[57]

1950ع ۾ پروفيسر وائلڊر پينفيلڊ The Cerebral Cortex of Man نالي ڪتاب شايع ڪيو، جنهن ۾ دماغ ۾ مختلف عملن (حرڪتي، حسي، يادگيري، بصارت) جي هنڌن جا نقشا شامل هئا، جيڪي هن مرگهي جي علاج دوران بيان ڪيا هئا.[58] پروفيسر وائلڊر پينفيلڊ ۽ سندس ساٿي ايڊون بالڊري ۽ ٿيوڊور راسموسن قشري هومنڪلس جا خالق سمجهيا وڃن ٿا.[59]

تحقيقي لاڙا

[سنواريو]

هاڻوڪي تحقيق دماغ جي مختلف علائقن جي وچ ۾ لاڳاپن کي، ڪيترين ٽيڪنالاجين ۽ طريقن جي مدد سان، جانچي دماغ جي مخصوص عملن تي ڌيان ڏئي ٿي.[60] شيڊو اميجنگ طريقو معياري روشني خوردبيني کي استعمال ڪري ٿو ۽ ان کي دماغ جي ٻاهرين خلوي جاءِ ۾ موجود بين خلوي رطوبت جي فلوريسينس ليبلنگ سان ملائي ٿو. هي ٽيڪنيڪ محققن کي پنهنجن تجربن لاءِ ايناٽامي ۽ جيوت پذيري بابت وڌيڪ سمجهڻ ۾ مدد ڪري سگهي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان وسيلي عصبي جيوگهرڙن، مائڪروگليا، رسولي جيوگهرڙن ۽ رت جي ڪيپلرين کي وڌيڪ ويجهي ڏسي سگهجي ٿو.[61] روشني جينيات جو استعمال سرڪٽ جي عمل ۽ ان جي جسماني نتيجن جي جاچ جي اجازت ڏئي ٿو.[62] هي نئين ٽيڪنالاجي مخصوص عصبي جيوگهرڙن جي جيني نشاندهي کي تصويرڪاري سان گڏ ڪري ٿي، جيئن زنده عصبي جيوگهرڙن ۾ هدفن کي ڏسي سگهجي. سالم جانورن ۾ عصبي جيوگهرڙن جو مشاهدو ڪري ۽ انهن جي برقي سرگرمي کي ڳولي، اسان دماغي سرگرمي جي نگراني ڪري سگهون ٿا ۽ جسميات ۾ ان جي ڪردار کي سمجهي سگهون ٿا.[63] هزارين انفرادي عصبي جيوگهرڙن جي اسپائيڪنگ کي ملي سيڪنڊن کان مهينن تائين پيروي ڪرڻ نيورو فزيولاجي تحقيق جو هڪ وڏي همٿ وارو مقصد آهي. هاڻوڪين اڳڀرائين، جن ۾ Neuropixels 2.0 پروب شامل آهي، CMOS (ڪامپليمينٽري ميٽل–آڪسائيڊ–سيمي ڪنڊڪٽر) ٺاهڻ جا طريقا استعمال ڪري ڊگهن وقتي پيمانن تي رڪارڊنگ هنڌن جي تعداد ۽ گهاٽائيءَ ۾ نمايان واڌ ڪئي آهي.[64]

نيورو فزيولاجيڪل تربيت کان پوءِ فائديمند عصبي لچڪ پڻ هڪ جديد ترين موضوع آهي. 2017ع ۾ تحقيق نيورو فزيولاجيڪل تربيت کان پوءِ عصبي لچڪ وسيلي قشري نئين سر تنظيم جا ثبوت فراهم ڪيا: 3 مهينن جي تربيت کان پوءِ ڀوري مادي جي ٿولهه وڌي وئي.[65] بهرحال، ثبوتن اهو به ڏيکاريو آهي ته هي عمل اڻ موٽ نه آهي. دماغ جو حجم ذهني ڪمن، جهڙوڪ لکڻ، چترڪاري يا آواز ۾ فرق سڃاڻڻ دوران وڌي ٿو، پر انهن سرگرمين جي ختم ٿيڻ کان ڪجهه هفتن اندر لڳ ڀڳ پنهنجي اڳئين سطح تي موٽي اچي ٿو. ساڄي هٿ وارن ماڻهن تي تحقيق ڏيکاريو آهي ته کاٻي هٿ سان لکڻ ۽ چترڪاري سکڻ جي هڪ مهيني کان پوءِ سندن دماغ جو حجم وڌي ويو، پر ٽن هفتن کان پوءِ اهو لڳ ڀڳ معمول تي موٽي آيو. انهن جانورن تي ڪيل تحقيق، جن خوراڪ حاصل ڪرڻ لاءِ ريڪ استعمال ڪرڻ سکيو يا آوازن ۾ فرق ڪرڻ سکيو، ساڳيا نتيجا ڏيکاريا آهن.[66]

عصبي نظام ۽ دل جي وچ ۾ لاڳاپو تحقيق جو هڪ ترقي پذير ميدان آهي. قدرتي نيورو اسٽيموليشن جو مفروضو، جيڪو ماءُ جي دل ۽ ماءُ توڙي جنين جي عصبي نظامن جي وچ ۾ طبعي رابطي کي بيان ڪري ٿو، انهن قدرتي قوتن کي واضح ڪري ٿو جيڪي جنين جي عصبي نظام ۾ فائديمند عصبي لچڪ کي هٿي ڏين ٿيون، اهڙيءَ طرح جسماني احساس پذيري کي ترقي ڏين ٿيون ۽ ادراڪي عملن کي شڪل ڏين ٿيون. هي مفروضو، جيڪو نيورو فزيولاجي ۽ طبعيات ۾ گهرو بنياد رکي ٿو، 2024ع ۾ پيش ڪيو ويو ۽ محققن کي عصبي نظام جي ترقي، فائديمند عصبي لچڪ جي بڻ، ۽ مختلف حالتن ۾ مرضياتي حياتيات کي سمجهڻ ۾ مدد ڏئي سگهي ٿو.[67]

مختلف بيمارين جي مرضيات تي عصبي نظام جي اثر ۽ انهن جي مرضياتي حياتيات جي ضابطي بابت تحقيق نيورو فزيولاجي علم جو وڌندڙ ميدان آهي. 2025ع ۾ دريافت ڪيو ويو ته ننڍي جيوگهرڙي واري ڦڦڙن جي ڪينسر جا جيوگهرڙا عصبي جيوگهرڙن سان عملي سائنيپس ٺاهين ٿا، جنهن سان دماغ ۾ رسولي واڌ کي هٿي ملي ٿي. اهي نتيجا ڪينسر جي اڳڀرائي ۾ عصبي نظام جي ڪردار کي اجاگر ڪن ٿا.[68][69]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ Heer, Flavio; Hafizovic, Sadik; Franks, Wendy; Blau, Axel; Ziegler, Christiane; Hierlemann, Andreas (2006). "CMOS Microelectrode Array for Bidirectional Interaction With Neuronal Networks". IEEE Journal of Solid-State Circuits 41 (7): 1620–1629. doi:10.1109/JSSC.2006.873677. Bibcode: 2006IJSSC..41.1620H.
  2. ↑ Tsai, David; Sawyer, Daniel; Bradd, Adrian; Yuste, Rafael; Shepard, Kenneth (2017). "A very large-scale microelectrode array for cellular-resolution electrophysiology". Nature Communications 8 (1). doi:10.1038/s41467-017-02009-x. PMID 29176752. Bibcode: 2017NatCo...8.1802T.
  3. ↑ Dragas, Jelena; Viswam, Vijay; Shaman, Amir; Chen, Yihui; Bounik, Raziyeh; Settler, Alexander; Radivojevic, Milos; Geissler, Sydney et al. (2017). "In Vitro Multi-Functional Microelectrode Array Featuring 59 760 Electrodes, 2048 Electrophysiology Channels, Stimulation, Impedance Measurement, and Neurotransmitter Detection Channels". IEEE Journal of Solid-State Circuits 52 (6): 1576–1590. doi:10.1109/JSSC.2017.2686580. PMID 28579632. Bibcode: 2017IJSSC..52.1576D.
  4. ↑ Wang, Jun; Jung, Woo-Bin; Gertner, Rona; Park, Hongkun; Ham, Donhee (2025). "Synaptic connectivity mapping among thousands of neurons via parallelized intracellular recording with a microhole electrode array". Nature Biomedical Engineering 9 (7): 1144–1154. doi:10.1038/s41551-025-01352-5. PMID 39934437.
  5. ↑ Ritner, R.K. (2001). "Magic. In The Oxford Encyclopedia of Ancient Egypt". : آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس. Retrieved 8 Nov. 2025, from https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195102345.001.0001/acref-9780195102345-e-0424.
  6. ↑ Kostakopoulos, Nikolaos A; Bellos, Themistoklis C; Katsimperis, Stamatios; Tzelves, Lazaros (2024-10-01). "Hippocrates of Kos (460-377 BC): The Founder and Pioneer of Clinical Medicine" (en ۾). Cureus 16 (10). doi:10.7759/cureus.70602. PMID 39483540.
  7. ↑ Wills, Adrian, and A Wills. “Herophilus, Erasistratus, and the Birth of Neuroscience.” Lancet 354, no. 9191 (November 13, 1999): 1719–20. doi:10.1016/S0140-6736(99)02081-4.
  8. ↑ Lloyd, Geoffrey (April 2007). "Pneuma between body and soul". Journal of the Royal Anthropological Institute 13 (s1). doi:10.1111/j.1467-9655.2007.00409.x.
  9. ↑ Costea, C. F.; Turliuc, Ş.; Buzdugă, C.; Cucu, A. I.; Dumitrescu, G. F.; Sava, A.; Turliuc, M. D. (2017). "The history of optic chiasm from antiquity to the twentieth century". Child's Nervous System, 33(11), 1889-1898. https://link.springer.com/article/10.1007/s00381-017-3564-1
  10. ↑ Adamson, Peter (2021a). "Abu Bakr al-Razi". ۾ Zalta, Edward N. (مرتب). The Stanford Encyclopedia of Philosophy.
  11. ↑ Walker, Paul E. (1998). "al-Razi, Abu Bakr Muhammad ibn Zakariyya' (d. 925)". In Craig, Edward (ed.). Routledge Encyclopedia of Philosophy. doi:10.4324/9780415249126-H043-1. ISBN 978-0-415-25069-6.
  12. ↑ Alghamdi MA, Ziermann JM, Diogo R. (2017). "An untold story: The important contributions of Muslim scholars for the understanding of human anatomy". The Anatomical Record. 2017 Jun;300(6):986-1008.
  13. ↑ "Rāzī, Liber Almansoris (Cambridge, University Library, MS Add. 9213)". Cambridge Digital Library. 22 November 2023 تي حاصل ڪيل.
  14. ↑ Shevel, E; Spierings, EH (April 2004). "Role of the extracranial arteries in migraine headache: a review.". Cranio: The Journal of Craniomandibular Practice 22 (2): 132–6. doi:10.1179/crn.2004.017. PMID 15134413.
  15. ↑ Al-Rodhan, N. R.; Fox, J. L. (1986-07-01). "Al-Zahrawi and Arabian neurosurgery, 936–1013 AD". Surgical Neurology 26 (1): 92–95. doi:10.1016/0090-3019(86)90070-4. ISSN 0090-3019. PMID 3520907.
  16. ↑ Cosman, Madeleine Pelner; Jones, Linda Gale (2008). Handbook to Life in the Medieval World. Handbook to Life Series. جلد 2. انفوبيس پبلشنگ. ص. 528–530. ISBN 978-0-8160-4887-8.
  17. ↑ Aciduman, Ahmet; Arda, Berna; Ozaktürk, Fatma G.; Telatar, Umit F. (2009-07-01). "What does Al-Qanun Fi Al-Tibb (the Canon of Medicine) say on head injuries?". Neurosurgical Review 32 (3): 255–263; discussion 263. doi:10.1007/s10143-009-0205-5. ISSN 1437-2320. PMID 19437052.
  18. ↑ Wilson, Luke (1987). "The performance of the body in the Renaissance theater of anatomy". p. 64. Representations (17): 62–95.
  19. ↑ "Bethlem Royal Hospital: why did the infamous Bedlam asylum have such a fearsome reputation?". History Extra. 8 November 2025 تي حاصل ڪيل.
  20. ↑ Massa, Niccolò (1559). Liber introductorius Anatomiae ... (لاطيني ۾).
  21. ↑ Tubbs, S.R. (2015). "Anatomy is to physiology as geography is to history; it describes the theatre of events". Clinical Anatomy. 28 (2): 151. https://doi.org/10.1002/ca.22526
  22. ↑ Harcourt, Glenn (1 January 1987). "Andreas Vesalius and the Anatomy of Antique Sculpture" (en ۾). Representations 17 (17): 28–61. doi:10.2307/3043792. ISSN 0734-6018. PMID 11618035.
  23. ↑ Pestronk, Alan (1 March 1988). "The First Neurology Book: De Cerebri Morbis... (1549) by Jason Pratensis". Archives of Neurology 45 (3): 341–344. doi:10.1001/archneur.1988.00520270123032. PMID 3277602.
  24. ↑ Gurunluoglu, R; Shafighi, M.; Gurunluoglu, A. (2011) "Giulio Cesare Aranzio (Arantius) (1530–89) in the pageant of anatomy and surgery". Journal of Medical Biography, vol. 19, n. 2, 2011-05, pp. 63-69, https://doi.org/10.1258/jmb.2010.010049
  25. ↑ Bir, S.C.; Ambekar, S.; Kukreja, S.; Nanda, A. (2015) "Julius Caesar Arantius (Giulio Cesare Aranzi, 1530-1589) and the hippocampus of the human brain: history behind the discovery". J Neurosurg. 2015 Apr;122(4):971-5. doi: 10.3171/2014.11.JNS132402. Epub 2015 Jan 9. PMID: 25574573. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25574573/#:~:text=Julius%20Caesar%20Arantius%20(Giulio%20Cesare
  26. ↑ Horwitz, Allan V.; Wakefield, Jerome C.; Lorenzo-Luaces, Lorenzo (2016-04-07). "History of Depression". ۾ DeRubeis, Robert J.; Strunk, Daniel R. (مرتب). The Oxford Handbook of Mood Disorders (انگريزي ۾). جلد 1. Oxford University Press. ص. 10–23. doi:10.1093/oxfordhb/9780199973965.013.2. ISBN 978-0-19-997396-5.
  27. ↑ Bousser, M. G. (2008). "Some translations in vascular neurology. The Johann Jacob Wepfer Award 2008". Cerebrovascular Diseases 26 (3): 328–334. doi:10.1159/000151589. ISSN 1015-9770. PMID 18724046.
  28. ↑ Janssen, Diederik F. (2021-04-10). "The etymology of 'neurology', redux: early use of the term by Jean Riolan the Younger (1610)" (en ۾). Brain 144 (4). doi:10.1093/brain/awab023. ISSN 0006-8950. PMID 33837748.
  29. ↑ Harry Whitaker, C. U. M.; Smith, Stanley Finger (eds.), (2007). Brain, Mind and Medicine: Essays in Eighteenth-Century Neuroscience, اسپرنگر, 2007, p. 177.
  30. ↑ Finger, S. (1994). Origins of Neuroscience. A History of Explorations into Brain Function. New York: آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس.
  31. ↑ "Félix Vicq d'Azyr (1746-1794): early founder of neuroanatomy and royal French physician". Childs Nerv Syst 27 (7): 1031–4. July 2011. doi:10.1007/s00381-011-1424-y. PMID 21445631.
  32. ↑ Swanson, LW. Neuroanatomical terminology: a lexicon of classical origins and historical foundations. Oxford University Press, 2014. England ISBN 9780195340624
  33. ↑ Finkelstein, Gabriel Ward (2013). Emil du Bois-Reymond: neuroscience, self, and society in nineteenth-century Germany. Transformations. Cambridge (Mass.): MIT press. ISBN 978-0-262-01950-7.
  34. ↑ Bear, Mark F.; Connors, Barry W.; Paradiso, Michael A. (2007). Neuroscience. Lippincott Williams & Wilkins. ISBN 978-0-7817-6003-4.
  35. ↑ Cheung, T. (2013). "Limits of Life and Death: Legallois’s Decapitation Experiments". J Hist Biol 46, 283–313 (2013). https://doi.org/10.1007/s10739-012-9335-7
  36. ↑ Conti, A.A. (2014). "Western medical rehabilitation through time: a historical and epistemological review". TheScientificWorldJournal, 2014, 432506. https://doi.org/10.1155/2014/432506
  37. ↑ دي آمريڪن السٽريٽيڊ ميڊيڪل ڊڪشنري، 1938ع.
  38. ↑ Paul, Manika S.; Limaiem, Faten (2023), "Histology, Purkinje Cells", StatPearls, Treasure Island (FL): StatPearls Publishing, PMID 31424738, 2024-01-16 تي حاصل ڪيل
  39. ↑ Karenberg, Axel (26 October 2000). "Chapter 7. The Schwann cell". ۾ Koehler, Peter J.; Bruyn, George W.; Pearce, John M. S. (مرتب). Neurological eponyms. Oxford University Press. ص. 44–50. ISBN 9780195133660. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 February 2024 تي محفوظ ڪيل. 8 November 2018 تي حاصل ڪيل.
  40. ↑ "The Greatest Unknown Intellectual of the 19th Century". The MIT Press Reader. 7 November 2019. 10 November 2025 تي حاصل ڪيل.
  41. ↑ Bigelow, Henry Jacob (July 1850). "Dr. Harlow's Case of Recovery from the Passage of an Iron Bar through the Head". آمريڪن جرنل آف دي ميڊيڪل سائنسز. نئون سلسلو. 20 (39): 13–22.
  42. ↑ Glynn, Ian (2010). Elegance in Science. Oxford: Oxford University Press. ص. 147–150. ISBN 978-0-19-957862-7.
  43. ↑ Dronkers, N. F.; Plaisant, O.; Iba-Zizen, M. T.; Cabanis, E. A. (2 April 2007). "Paul Broca's historic cases: high resolution MR imaging of the brains of Leborgne and Lelong". Brain 130 (5): 1432–1441. doi:10.1093/brain/awm042. PMID 17405763.
  44. ↑ "Camillo Golgi – Facts". NobelPrize.org. Nobel Prize Outreach AB 2025. Tue. 14 Jan 2025. https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1906/golgi/facts/
  45. ↑ Solodkin, A.; Hlustik, P.; Buccino, G. (2007). "22 The Anatomy and Physiology of the Motor System" Retrieved 2025.11.15. http://fmri.upol.cz/webdoc/solodkin-hlustik-buccino-motorChapterProof06.pdf آرڪائيو ڪيا ويا 2025-06-13 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  46. ↑ Betz, W. (1874). "Anatomischer Nachweis zweier Gehirncentra". Centralblatt fur die medizinische Wissenschaften, 12, 578–580, 595–599.
  47. ↑ Finger, Stanley (1994). Origins of Neuroscience: a history of explorations in brain function. New York: آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس, pp. 41–42
  48. ↑ Freud, S (1894). "Kritische Besprechungen und literarische Anzeigen: Atlas des menschlichen Gehirns und des Faserverlaufes von Ed. Flatau". Int Klin Rundsch 8: 1131–1132.
  49. ↑ Kobayashi, M.; Pascual-Leone, A.(2003). Transcranial magnetic stimulation in neurology. Lancet Neurol, 2(3), 145–156.
  50. ↑ Seyfarth E-A. (2006), "Julius Bernstein (1839–1917): pioneer neurobiologist and biophysicist" آرڪائيو ڪيا ويا 2011-07-19 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., Biological Cybernetics 94: 2–8 Biol Cybern (2006) 94: 2–8 سانچو:Doi
  51. ↑ Brunel N, Van Rossum MC (2007). "Lapicque's 1907 paper: from frogs to integrate-and-fire". Biol. Cybern. 97 (5–6): 337–339. doi:10.1007/s00422-007-0190-0. PMID 17968583.
  52. ↑ Guillery, R. W. (April 2000). "Brodmann's ' Localisation in the Cerebral Cortex '. (Pp. xviii+300; illustrated; £28 hardback; ISBN 1 86094 176 1.) London: Imperial College Press. 1999.". Journal of Anatomy 196 (3): 493–496. doi:10.1046/j.1469-7580.2000.196304931.x.
  53. ↑ Haas, L F (2003). "Hans Berger (1873-1941), Richard Caton (1842-1926), and electroencephalography". Journal of Neurology, Neurosurgery & Psychiatry 74 (1): 9. doi:10.1136/jnnp.74.1.9. PMID 12486257. PMC 1738204. https://archive.org/details/sim_journal-of-neurology-neurosurgery-and-psychiatry_2003-01_74_1/page/9.
  54. ↑ İnce, Rümeysa; Adanır, Saliha Seda; Sevmez, Fatma (September 2021). "The inventor of electroencephalography (EEG): Hans Berger (1873–1941)". Child's Nervous System 37 (9): 2723–2724. doi:10.1007/s00381-020-04564-z. PMID 32140776.
  55. 1 2 3 "The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1932".
  56. ↑ "The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1944". NobelPrize.org (آمريڪي انگريزي ۾). 2025-09-19 تي حاصل ڪيل.
  57. ↑ Grant, Gunnar (2006). "The 1932 and 1944 Nobel Prizes in physiology or medicine: rewards for ground-breaking studies in neurophysiology". Journal of the History of the Neurosciences. 15 (4): 341–357. doi:10.1080/09647040600638981
  58. ↑ Kumar, R.; Yeragani, V. K. (2011). "Penfield – A great explorer of psyche-soma-neuroscience". Indian Journal of Psychiatry. 53 (3): 276–278. doi:10.4103/0019-5545.86826
  59. ↑ Cazala, Fadwa; Vienney, Nicolas; Stoléru, Serge (2015-03-10). "The cortical sensory representation of genitalia in women and men: a systematic review". Socioaffective Neuroscience & Psychology. 5 26428. doi:10.3402/snp.v5.26428
  60. ↑ Takeo, Watanabe. "Cognitive neuroscience Editorial overview" (PDF). اصل نسخو (PDF) مان 2012-12-24 تي محفوظ ڪيل. 2011-12-01 تي حاصل ڪيل.
  61. ↑ Dembitskaya, Yulia; Boyce, Andrew K. J.; Idziak, Agata; Pourkhalili Langeroudi, Atefeh; Arizono, Misa; Girard, Jordan; Le Bourdellès, Guillaume; Ducros, Mathieu et al. (12 October 2023). "Shadow imaging for panoptical visualization of brain tissue in vivo". Nature Communications 14 (1): 6411. doi:10.1038/s41467-023-42055-2. PMID 37828018. Bibcode: 2023NatCo..14.6411D.
  62. ↑ Pama, E. A. Claudia; Colzato, Lorenza S.; Hommel, Bernhard (6 September 2013). "Optogenetics as a neuromodulation tool in cognitive neuroscience". Frontiers in Psychology 4: 610. doi:10.3389/fpsyg.2013.00610. PMID 24046763.
  63. ↑ Deisseroth, Karl; Feng, Guoping; Majewska, Ania K.; Miesenböck, Gero; Ting, Alice; Schnitzer, Mark J. (11 October 2006). "Next-Generation Optical Technologies for Illuminating Genetically Targeted Brain Circuits". The Journal of Neuroscience 26 (41): 10380–10386. doi:10.1523/JNEUROSCI.3863-06.2006. PMID 17035522. PMC 2820367. https://archive.org/details/sim_journal-of-neuroscience_2006-10-11_26_41/page/10380.
  64. ↑ Steinmetz, N. A.; Aydin, C.; Lebedeva, A.; Okun, M.; Pachitariu, M.; Bauza, M.; Beau, M.; Bhagat, J.; Böhm, C.; Broux Colonell, J.; Gardner, R. J.; Karsh, B.; Kloosterman, F.; Kostadinov, D.; Mora-Lopez, C.; O'Callaghan, J.; Park, J.; Putzeys, J.; … Harris, T. D. (2021). "Neuropixels 2.0: A miniaturized high-density probe for stable, long-term brain recordings". Science (New York, N.Y.), 372(6539), eabf4588. https://doi.org/10.1126/science.abf4588
  65. ↑ Valk, S. L.; Bernhardt B. C.; Trautwein, F.-M., Böckler, A.; Kanske, P.; Guizard, N.; Collins, D. L.; Singer T. (2017). "Structural plasticity of the social brain: Differential change after socio-affective and cognitive mental training". Sci. Adv. 3, e1700489 (2017).
  66. ↑ Mercadante AA, Tadi P. (2025). Neuroanatomy, Gray Matter. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Retrieved https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK553239/
  67. ↑ Val Danilov, Igor. (2024). "The Origin of Natural Neurostimulation: A Narrative Review of Noninvasive Brain Stimulation Techniques". OBM Neurobiology (29 November 2024) volume 08 issue 4 p.1–23 doi=10.21926/obm.neurobiol.2404260
  68. ↑ StanfordReport. Discovery highlights the nervous system’s role in cancer growth. https://news.stanford.edu/stories/2025/09/lung-cancer-brain-neurons-treatment-research.
  69. ↑ Savchuk, S., Gentry, K.M.; Wang, W. et al. (2025) "Neuronal activity-dependent mechanisms of small cell lung cancer pathogenesis". Nature 646, 1232–1242 (2025). https://doi.org/10.1038/s41586-025-09492-z

ماخذ

[سنواريو]

سانچو:Physiology types سانچو:Neuroscience سانچو:Psychiatry سانچو:Nervous system physiology

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=عصبي_جسمانيات&oldid=407437" تان ورتل