عبراني ڪئلينڊر
سانچو:Infobox calendar date today سانچو:Jewish culture
عبراني ڪئلينڊر (הַלּוּחַ הָעִבְרִי)، جنهن کي يهودي ڪئلينڊر به چيو ويندو آهي، هڪ شمسي قمري ڪئلينڊر آهي جيڪو اڄڪلهه يهودي مذهبي رسمن ۽ اسرائيل جي سرڪاري ڪئلينڊر طور استعمال ٿئي ٿو. هي ڪئلينڊر يهودي ڏڻن، تورات جي تلاوت جي شيڊول ۽ ٻين مذهبي موقعن جي تاريخن جو تعين ڪري ٿو.
ٻين شمسي قمري ڪئلينڊرن وانگر، عبراني ڪئلينڊر ۾ مهينا 29 يا 30 ڏينهن جا هوندا آهن جيڪي نئين چنڊ سان شروع ٿين ٿا. ڇاڪاڻ ته ٻارنهن قمري مهينن جو مجموعو 354 ڏينهن ٿئي ٿو، تنهنڪري هر 2 يا 3 سالن کانپوءِ هڪ واڌو قمري مهينو (intercalation) شامل ڪيو ويندو آهي ته جيئن ڪئلينڊر کي شمسي سال (موسمن) سان هم آهنگ رکي سگهجي.
شروعات ۾، هر مهيني جي شروعات نئين چنڊ جي ظاهري مشاهدي تي ٻڌل هوندي هئي، پر 70ع ۽ 1178ع جي وچ ۾، انهن مشاهدي قاعدن کي رياضياتي اصولن سان تبديل ڪيو ويو. اڄڪلهه، 19 سالن جي چڪر (Metonic cycle) ۾ 7 سال ليپ جا هوندا آهن.
يهودي روايت مطابق، سالن جي ڳڻپ دنيا جي تخليق (Anno Mundi) کان ڪئي ويندي آهي. موجوده عبراني سال AM 5786 آهي.
جزا (Components)
[سنواريو]ڏينهن
[سنواريو]تورات جي تشريح ("شام هئي ۽ صبح ٿيو، پهريون ڏينهن") مطابق، عبراني ڪئلينڊر ۾ ڏينهن سج لهڻ (sunset) کان شروع ٿئي ٿو ۽ ٻئي ڏينهن سج لهڻ تي ختم ٿئي ٿو.[1] تنهن ڪري، شبات (ڇنڇر) جو ڏينهن جمعي جي شام کان شروع ٿئي ٿو.
ڪلاڪ
[سنواريو]يهوديت ۾ ڪلاڪن جي ورهاست جا ٻه نظام آهن. هڪ نظام ۾ 24 ڪلاڪ مقرر آهن، جتي هر ڪلاڪ کي 1080 حصن (halakim) ۾ ورهايو ويو آهي. هڪ حصو (Helek) $3\frac{1}{3}$ سيڪنڊن جي برابر هوندو آهي.[2]
ٻيو نظام نسبتي ڪلاڪن (relative hours) جو آهي، جنهن ۾ ڏينهن جي وقت کي 12 برابر حصن ۾ ورهايو ويندو آهي. سياري ۾ اهي ڪلاڪ ننڍا ۽ اونهاري ۾ وڏا ٿين ٿا.
هفتا
[سنواريو]عبراني هفتو (שבוע) ستن ڏينهن تي ٻڌل آهي. ڏينهن جا نالا انهن جي ترتيب نمبر تي رکيل آهن:
| عبراني نالو | سنڌي ترجمو | انگريزي ڏينهن |
|---|---|---|
| Yom Rishon (יום ראשון) | پهريون ڏينهن | آچر |
| Yom Sheni (יום שני) | ٻيو ڏينهن | سومر |
| Yom Shlishi (יום שלישי) | ٽيون ڏينهن | اڱارو |
| Yom Revii (יום רביעי) | چوٿون ڏينهن | اربع |
| Yom Hamishi (יום חמישי) | پنجون ڏينهن | خميس |
| Yom Shishi (יום שישי) | ڇهون ڏينهن | جمعو |
| Yom Shabbat (יום שבת) | شبات (آرام جو ڏينهن) | ڇنڇر |
مهينا
[سنواريو]عبراني ڪئلينڊر جا ٻارنهن مهينا هي آهن:
| عبراني مهينو | ڏينهن | Gregorian تاريخون |
|---|---|---|
| نيسان (Nisan) | 30 | مارچ – اپريل |
| ايار (Iyar) | 29 | اپريل – مئي |
| سيوان (Sivan) | 30 | مئي – جون |
| تموز (Tammuz) | 29 | جون – جولاءِ |
| آو (Av) | 30 | جولاءِ – آگسٽ |
| ايلول (Elul) | 29 | آگسٽ – سيپٽمبر |
| تشري (Tishrei) | 30 | سيپٽمبر – آڪٽوبر |
| حيشوان (Cheshvan) | 29 يا 30 | آڪٽوبر – نومبر |
| ڪسلييو (Kislev) | 30 يا 29 | نومبر – ڊسمبر |
| ٽيويت (Tevet) | 29 | ڊسمبر – جنوري |
| شواٽ (Shevat) | 30 | جنوري – فيبروري |
| ادار (Adar) | 29 | فيبروري – مارچ |
ليپ سال ۾ هڪ واڌو مهينو شامل ڪيو ويندو آهي جنهن کي ادار II چيو ويندو آهي. هي ان ڪري ڪيو ويندو آهي ته جيئن عيد فصح (Passover) هميشه بهار جي موسم ۾ اچي، جيئن بائيبل ۾ گهربل آهي.