عالمي وقت

عالمي وقت (Universal Time يا UT/UT1) وقت جو هڪ معيار آهي جيڪو زمين جي گردش تي ٻڌل آهي.^[1] جيتوڻيڪ شروعات ۾ هي 0° ڊگهائي ڦاڪ تي سراسري شمسي وقت هو، پر سج جي درست پيمائش مشڪل هجڻ ڪري، UT1 جي ڳڻپ هاڻي بين الاقوامي سيمائي حوالي واري فريم (ICRF) جي مقابلي ۾ زمين جي زاويه مان ڪئي وڃي ٿي، جنهن کي ارٿ روٽيشن اينگل (ERA) چيو ويندو آهي. UT1 سڄي دنيا ۾ هڪجيڙو هوندو آهي ۽ ان جو تعلق هن فارمولي سان آهي:

ERA=2\pi (0.7790572732640+1.00273781191135448\cdot T_{u})

radians

جتي $T_{u}$ = (جولين UT1 تاريخ − 2451545.0).^[2]

تاريخ

معياري وقت جي متعارف ٿيڻ کان اڳ، هر شهر پنهنجي مقامي سج جي پوزيشن مطابق پنهنجي سرڪاري گهڙي سيٽ ڪندو هو (ڏسو شمسي وقت). هي طريقو تڏهن تائين ڪارائتو رهيو جڏهن برطانيه ۾ ريلوي سفر جي شروعات ٿي، جنهن ڪري تيز سفر دوران مسافرن کي مسلسل پنهنجون گهڙيون ٻيهر سيٽ ڪرڻيون پونديون هيون. 1847ع ۾ برطانيه ۾ گرين وچ مين ٽائيم (GMT) قائم ڪيو ويو.

1884ع ۾ بين الاقوامي ميريڊين ڪانفرنس ۾ گرين وچ کي دنيا جي بنيادي حوالي (Prime Meridian) طور چونڊيو ويو. 1928ع ۾ بين الاقوامي فلڪياتي يونين (IAU) "عالمي وقت" (Universal Time) جو اصطلاح متعارف ڪرايو ته جيئن GMT ۾ موجود ابهام کي ختم ڪري سگهجي.

پيمائش

تاريخي طور تي، عالمي وقت سج جي پوزيشن مان معلوم ڪيو ويندو هو، پر هاڻي فلڪيات دان ستارن ۽ ڪويزارس (quasars) جو مشاهدو ڪندا آهن. جديد دور ۾ UT1 جي پيمائش ويري لانگ بيس لائين انٽرفيروميٽري (VLBI) ذريعي ڪئي وڃي ٿي، جيڪا 15 مائڪرو سيڪنڊن تائين درست نتيجا ڏئي ٿي.

زمين جي گردش ۾ معمولي تبديليون ۽ سستي (tidal acceleration جي ڪري) اچڻ سبب، ايٽمي گهڙين ۽ شمسي وقت ۾ فرق اچي ويندو آهي. ان فرق کي ختم ڪرڻ لاءِ ليپ سيڪنڊ (leap second) جو واڌارو ڪيو ويندو آهي ته جيئن هم آهنگ عالمي وقت (UTC) شمسي وقت جي ويجهو رهي.

قسم

UT1 عالمي وقت جي مکيه صورت آهي. پر ان جا ڪجهه ٻيا به قسم آهن جيڪي فني مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿا:

UT0: ڪنهن مشاهدي گاهه تي ستارن جي مشاهدي مان حاصل ڪيل وقت، جنهن ۾ زمين جي محور جي لرزش (polar motion) جي درستي شامل نه هوندي آهي.
UT1R: هي UT1 جي هڪ سڌريل صورت آهي جنهن ۾ لهرن (tides) جي ڪري پيدا ٿيندڙ تبديلين کي فلٽر ڪيو ويندو آهي.
UT2: هڪ پراڻي صورت جنهن ۾ موسمي تبديلين کي فلٽر ڪيو ويندو هو. ان جي تعريف هن ريت ڪئي وئي آهي:

UT2=UT1+0.022\cdot \sin(2\pi t)-0.012\cdot \cos(2\pi t)-0.006\cdot \sin(4\pi t)+0.007\cdot \cos(4\pi t)

seconds

جتي $t$ وقت جو حصو آهي.

پڻ ڏسو

حوالا

↑ Seago, John H.; Seidelmann, P. Kenneth; Allen, Steve (5–7 October 2011). "Legislative Specifications for Coordinating with Universal Time" (PDF). Decoupling civil timekeeping from Earth rotation: proceedings of a colloquium exploring implications of redefining Coordinated Universal Time (UTC). Analytical Graphics, Inc., Exton, Pa.: American Astronautical Society. ISBN 978-0877035763. Archived (PDF) from the original on 9 October 2022.
↑ McCarthy & Seidelmann 2009, pp. 15–17, 62–64, 68–69, 76.

حوالا ڪتاب

McCarthy, Dennis; Seidelmann, P. Kenneth (2009). TIME—From Earth Rotation to Atomic Physics. Weinheim: Wiley-VCH Verlag GmbH & Co. KGaA.. ISBN 978-3-527-40780-4.
Urban, Sean; Seidelmann, P. Kenneth, eds (2013). Explanatory Supplement to the Astronomical Almanac (3rd ed.). Mill Valley, California: University Science Books.

سانچو:Time Topics سانچو:Time measurement and standards

[Seago-1] Seago, John H.; Seidelmann, P. Kenneth; Allen, Steve (5–7 October 2011). "Legislative Specifications for Coordinating with Universal Time" (PDF). Decoupling civil timekeeping from Earth rotation: proceedings of a colloquium exploring implications of redefining Coordinated Universal Time (UTC). Analytical Graphics, Inc., Exton, Pa.: American Astronautical Society. ISBN 978-0877035763. Archived (PDF) from the original on 9 October 2022.

[FOOTNOTEMcCarthySeidelmann200915–17,_62–64,_68–69,_76-2] McCarthy & Seidelmann 2009, pp. 15–17, 62–64, 68–69, 76.

[1]

[2]