طب جي تاريخ

12هين صدي عيسويءَ جو يوناني ٻوليءَ ۾ هپوڪريٽڪ حلف جو هڪ مسودو، جيڪو ڪلاسيڪل طب جي مشهور پهلوئن مان هڪ آهي جيڪو بعد جي دورن ۾ جاري رکيو ويو.

طب جي تاريخ (History of Medicine) تاريخ ۾ طب جو مطالعو آهي ۽ گڏوگڏ مطالعي جو هڪ گھڻ-شعبي شعبو آهي جيڪو انساني سماجن ۾ ماضي ۽ حال ٻنهي طبي طريقن کي ڳولڻ ۽ سمجهڻ جي ڪوشش ڪري ٿو.

طب جي تاريخ وقت سان گڏ طبي علاج، ان جي طريقن ۽ طب جي علم جي ارتقا جو مطالعو ۽ دستاويز آهي. طبي مورخ اڪثر ڪري بشريات جي ٻين شعبن مان نڪرندا آهن جن ۾ معاشيات، صحت سائنس، سماجيات ۽ سياسي سائنس شامل آهن ته جيئن ادارن، طريقن، ماڻهن، پيشن ۽ سماجي نظامن کي بهتر طور تي سمجهي سگهجي، جن طب کي شڪل ڏني آهي. جڏهن ڪو اهڙو دور جيڪو طب جي حوالي سان لکيل ذريعن کان اڳ جو هجي يا ان ۾ گهٽتائي هجي، ته ان جي بدران معلومات آثار قديمه جي ذريعن مان حاصل ڪئي ويندي آهي. هي ميدان انساني سماجن جي صحت، بيماري ۽ زخم جي حوالي سان ارتقا، اهي واقعا جيڪي انهن طريقن کي شڪل ڏين ٿا ۽ آبادي تي انهن جو اثر کي ڳولي ٿو، جيڪو تاريخ کان اڳ جي دور کان جديد دور تائين آهن.

ابتدائي طبي روايتن ۾ بابل، مصر، چين ۽ ديسي علاج شامل آهن. خوردبين جي ايجاد نشاۃِ ثانيه جي دور ۾ بهتر سمجھ جو نتيجو هئي. 19هين صدي کان اڳ، انساني جسم جي هڪ خيالي خاڪي ۽ انهن جي فعل جو تصور (humorism) بيماري جي سبب جي وضاحت ڪرڻ لاءِ سوچيو ويندو هو پر ان کي بتدريج بيماري جي جراثيم جي نظريي سان تبديل ڪيو ويو، جنهن جي نتيجي ۾ اثرائتي علاج ۽ ڪيترن ئي متعدي بيمارين جو علاج به ٿيو. فوج جا طبي ماهر صدمي (trauma) جي علاج ۽ سرجري جي طريقن کي ترقي ڏنا. عوامي صحت جا اپاءَ خاص طور تي 19هين صدي ۾ ترقي ڪيا ويا ڇاڪاڻ ته شهرن جي تيز رفتار واڌ کي منظم صفائي جي اپائن جي ضرورت هئي. 20هين صدي جي شروعات ۾ ترقي يافته تحقيقي مرڪز کوليا ويا، جيڪي اڪثر ڪري وڏي اسپتالن سان ڳنڍيل هئا. 20هين صدي جي وچ ڌاري کي نئين حياتياتي علان، جهڙوڪ اينٽي بايوٽڪ دوائن سان ممتاز ڪيو ويندو آهي. هي ترقيون، ڪيمسٽري، جينياتيات ۽ ريڊيوگرافي ۾ ترقي سان گڏ جديد طب ڏانهن وٺي ويون. 20هين صدي ۾ طب کي تمام گهڻو پيشه ورانه بڻايو ويو ۽ عورتن لاءِ نرسن (1870ع جي ڏهاڪي کان) ۽ طبيب (خاص طور تي 1970ع کان پوءِ) جا نوان پيشا متعارف ڪرايا ويا.

وڌيڪ ڏسو

• ڏندن جي علاج جي تاريخ
• جڙي ٻوٽين واري علاج جي تاريخ
• اسپتالن جي تاريخ
• نرسنگ جي تاريخ
• پيٿالاجي (بيمارين جي علم) جي تاريخ
• فارميسي (دوا سازي) جي تاريخ
• سرجري (جراحي) جي تاريخ
• اسلامي طبي اخلاقيات
• پاڪستان ۾ صحت

وڌيڪ مطالعو

• Bowers BS, مرتب (2007). The Medieval Hospital and Medical Practice. Ashgate. ص. 258. ISBN 978-0-7546-5110-9.
• Breslaw EG (2014). Lotions, Potions, Pills, and Magic: Health Care in Early America. NYU Press. ISBN 978-1-4798-0704-8.
• Brockliss LW, Jone C (1997). The Medical World of Early Modern France. Oxford: Clarendon Press. ISBN 978-0-19-822750-2.
• Burnham JC, مرتب (2015). Health Care in America: A History. Baltimore: JHU Press. ISBN 978-1-4214-1609-0.
• Bynum WF, Porter R, مرتب (1993). Companion Encyclopedia of the History of Medicine. London: Routledge. ISBN 978-1-136-11036-8.
• Bynum WF, Hardy A, Jacyna S, Lawrence C, Tansey EM (2006). The Western Medical Tradition. New York, NY: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-47565-5.
• Conrad LI, Neve M, Nutton V, Porter R, Wear A (1995). The Western Medical Tradition: 800 BC to AD 1800. Cambridge, Eng.: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-47564-8.
• Cooter R, Pickstone JV, مرتب (2003). Companion to Medicine in the 20th Century. Taylor & Francis. ISBN 978-0-415-28603-9.
• Donahue, M. Patricia (2011). Nursing, the Finest Art: An Illustrated History. Mosby Elsevier. ISBN 978-0-323-05305-1.
• Greenwood, David. Antimicrobial Drugs: Chronicle of a twentieth century medical triumph (Oxford UP, 2008), Wide ranging popular history. online
• Guthrie, Douglas. A history of medicine (Nelson, 1958). biographical approach, focused on British pioneers. online
• Jackson M, مرتب (2011). The Oxford Handbook of the History of Medicine. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-954649-7.
  • Mark Jackson, ed. A Global History of Medicine (Oxford, 2018), condensed version of The Oxford Handbook of the History of Medicine
• Kessel G (2019). "Syriac Medicine". The Syriac World. London: Routledge. ص. 438–59. ISBN 978-1-138-89901-8.
• Liu, Yan (2021). Healing with Poisons: Potent Medicines in Medieval China (PDF). University of Washington Press. ISBN 978-0-295-74899-3. JSTOR j.ctv1wmz491. اصل نسخو (PDF) مان 20 March 2025 تي محفوظ ڪيل. 2025-03-20 تي حاصل ڪيل.
• Loudon I, مرتب (1997). Western Medicine: An Illustrated History. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-924813-1.
• Lyons AS, Petrucelli RJ (1987). Medicine: An Illustrated History. New York: Abradale Press/Harry N. Abrams. ISBN 978-0-810-98080-8.
• Majno G (1991). The Healing Hand: Man and Wound in the Ancient World. Harvard University Press. ISBN 978-0-674-38331-9.
• McGrew RE, McGrew MP (1985). Encyclopedia of Medical History. New York: McGraw-Hill. ISBN 978-0-07-045087-5.
• Porter R (1997). The Greatest Benefit to Mankind: A Medical History of Humanity from Antiquity to the Present. Harper Collins. ISBN 978-0-393-31980-4.
• Nutton V (2012). Ancient Medicine (2nd ڇاپو). London: Routledge. ISBN 978-0-415-52094-2.
• Porter R (1996). The Cambridge Illustrated History of Medicine. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-00252-3.
  • Porter R (2006). The Cambridge History of Medicine. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-86426-8.
• Porter R (2004). Blood and Guts: A Short History of Medicine. WW Norton & Company. ISBN 978-0-393-32569-0.
• Rosenberg CE, مرتب (1992). Framing Disease: Studies in Cultural History. Rutgers University Press. ISBN 978-0-8135-1757-5.
• Rousseau GS, Gill M, Haycock D, Herwig M, مرتب (2003). Framing and Imagining Disease in Cultural History. Basingstoke: Palgrave Macmillan. ISBN 978-1-4039-1292-3.
• Singer CJ, Underwood AE (2006). A Short History of Medicine (Rev. ڇاپو). Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-86426-8.
• Singh S, Ernst E (2008). Trick or Treatment: Alternative Medicine on Trial. London: Bantam. ISBN 978-0-593-06129-9.
• "Medicine, 1450-1620, and the history of science". Isis; an International Review Devoted to the History of Science and Its Cultural Influences 103 (3): 491–514. September 2012. doi:10.1086/667970. PMID 23286188. https://archive.org/details/sim_isis_2012-09_103_3/page/491. 
• Siraisi NG (1990). Medieval and Early Renaissance Medicine: An Introduction to Knowledge and Practice. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-76130-5.
• Watts SJ (2003). Disease and Medicine in World History. Themes in World History. New York: Routledge. ISBN 978-0-415-27817-1.
• Wear A, مرتب (1992). Medicine in Society: Historical Essays. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-33639-0.
• Weatherall M (1990). In Search of a Cure: A History of Pharmaceutical Discovery. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-261747-7.

ٻاهريان ڳنڍڻا

• The history of medicine and surgery as portrayed by various artists
• Directory of History of Medicine Collections آرڪائيو ڪيا ويا 2013-09-16 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., Index to the major collections in the United States and Canada, selected by the US National Institute of Health
• Newsletter / Hannah Institute for the History of Medicine آرڪائيو ڪيا ويا 2024-05-02 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. Date: [1988-1997], Wellcome Collection