مواد ڏانھن هلو

طاقت (سياسي ۽ سماجي)

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان

سياسي سائنس ۾، قوت يا طاقت (power) مان مراد اداڪارن (actors) جي عملن، عقيدن يا طرز عمل تي اثر انداز ٿيڻ يا هدايت ڏيڻ جي صلاحيت آهي.[1][2][3] قوت جو مطلب صرف هڪ اداڪار پاران ٻئي جي خلاف طاقت جو استعمال يا ڌمڪي (زبردستي) ناهي، پر هي مختلف ذريعن (جھڙوڪ اداري) ذريعي پڻ استعمال ڪري سگهجي ٿي.[4] قوت ساختي (structural) شڪلون پڻ وٺي سگهي ٿي، ڇاڪاڻ ته اها اداڪارن کي هڪ ٻئي جي مقابلي ۾ ترتيب ڏئي ٿي (جهڙوڪ مالڪ ۽ غلام، گهر جو مالڪ ۽ مائٽ، مالڪ ۽ ملازم، والدين ۽ ٻار، سياسي نمائندو ۽ ووٽر وغيره). اصطلاح اختيار (authority) اڪثر اهڙي قوت لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي جنهن کي قانوني يا سماجي طور تي قبول ڪيو ويو هجي.[5] عالمن نرم قوت (soft power) ۽ سخت قوت (hard power) جي وچ ۾ فرق بيان ڪيو آهي.[6]

قسم

[سنواريو]
Henley Passport Index جي مطابق، سنگاپور جو پاسپورٽ اڪثر دنيا جي طاقتور ترين پاسپورٽس ۾ شامل هوندو آهي، جيڪو نرم قوت جو هڪ مثال آهي.

قوت جي قسمن کي ٽن مختلف رخن ۾ ورهايو وڃي ٿو:[7][8] نرم ۽ سخت قوت (Soft and Hard): نرم طريقا اثر وجهندڙ ۽ حدف (target) جي وچ ۾ لاڳاپن جو فائدو وٺندا آهن (مثال طور: گڏيل سهڪار، سماجي ميل جول). ان جي برعڪس، سخت طريقا سڌي طاقت ۽ نتيجن تي ٻڌل هوندا آهن. عقلي ۽ غير عقلي (Rational and nonrational): عقلي طريقن ۾ دليل، منطق ۽ صحيح فيصلي جو استعمال ٿيندو آهي، جڏهن ته غير عقلي طريقا جذباتيت يا غلط معلومات تي ٻڌل ٿي سگهن ٿا. هڪ طرفي ۽ ٻه طرفي (Unilateral and bilateral): ٻه طرفي طريقن (جهڙوڪ ڳالهيون ۽ مذاڪرات) ۾ ٻنهي ڌرين جو حصو هوندو آهي، جڏهن ته هڪ طرفي طريقا حدف جي شموليت کان سواءِ لاڳو ڪيا ويندا آهن.

قوت جو توازن (Balance of power)

[سنواريو]

ڇاڪاڻ تہ قوت لاڳاپن ۽ مٽاسٽا ذريعي ڪم ڪري ٿي، سماجيات جا ماهر هڪ لاڳاپي جي اندر "قوت جي توازن" بابت ڳالهائيندا آهن:[9] سڀني لاڳاپن ۾ هر ڌر وٽ ڪجهہ نہ ڪجهہ قوت ضرور هوندي آهي. سماجيات ۾ قوت جي تجزيي جو مقصد انهن جي نسبتي طاقتن (برابري يا اڻ برابري) کي ڳولڻ هوندو آهي.

آمريت پسند حڪومتن ۾ سياسي قوت

[سنواريو]
بيجنگ ۾ "ژونگ نان هائي" (Zhongnanhai) جو داخلي رستو، جيڪو چين جي اعليٰ قيادت ۽ چيني ڪميونسٽ پارٽي جو مرڪزي هيڊ ڪوارٽر آهي.

آمريت پسند (authoritarian) حڪومتن ۾، سياسي قوت هڪ واحد اڳواڻ يا ننڍڙي گروهه جي هٿن ۾ هوندي آهي، جيڪي حڪومت ۽ ادارن تي مڪمل ڪنٽرول رکندا آهن.[10] اهي اڪثر ڪري پنهنجي طاقت کي برقرار رکڻ لاءِ هيٺيان حربا استعمال ڪندا آهن:

  • دٻاءُ (Repression): رياست انهن ماڻهن کي نشانو بڻائي ٿي جيڪي سندن نظريي کي چئلينج ڪن ٿا.[11]
  • ذهن سازي (Indoctrination): رياست تعليمي نظام ۽ پروپيگنڊا ذريعي پنهنجا قدر سماج ۾ ڦهلائي ٿي.[11]
  • زبردستي ورڇ (Coercive distribution): رياست وسيلن جي ورڇ ائين ڪري ٿي ته جيئن ماڻهو مٿن منحصر رهن.[11]
  • گهڙپ (Infiltration): رياست عوامي سطح تي پنهنجا ماڻهو موڪلي ٿي ته جيئن عوام جي راءِ کي پنهنجي حق ۾ ڪري سگهي.[11]

اثر

[سنواريو]

قوت انهن ماڻهن کي به تبديل ڪري ٿي جيڪي اختيار ۾ آهن ۽ انهن کي به جيڪي ان جو حدف آهن.[12]

Approach/inhibition نظريو

[سنواريو]

ڊي ڪيلٽنر (D. Keltner) ۽ ساٿين پاران تيار ڪيل هي نظريو ٻڌائي ٿو ته قوت جو هجڻ ۽ ان جو استعمال فرد جي نفسياتي حالت کي تبديل ڪري ٿو. قوت حاصل ڪرڻ سان انسان ۾ 'اپروچ' (approach) يعني عمل جي صلاحيت، انعام جي ڳولا ۽ توانائي وڌي ٿي، جڏهن ته قوت جي گهٽتائي سان 'انبيشن' (inhibition) يعني خود تحفظ، محتاط رهڻ ۽ بي دلي پيدا ٿئي ٿي.

هاڪاري اثر

[سنواريو]
آئرلينڊ ۾ بارڪ اوباما ۽ مشيل اوباما جو مجسمو.
  • قوت ماڻهن کي عمل ڪرڻ لاءِ اتساهي ٿي.
  • طاقتور ماڻهو وڌيڪ پراميد هوندا آهن ۽ مستقبل بابت مثبت سوچ رکندا آهن.[13]
  • طاقتور ماڻهو فيصلا سازي ۽ منصوبابنديءَ ۾ وڌيڪ ڪامياب هوندا آهن.[14]

ناڪاري اثر

[سنواريو]
  • طاقتور ماڻهو اڪثر غير اخلاقي يا خطرناڪ فيصلا ڪرڻ جا وڌيڪ امڪان رکن ٿا.[15]
  • اختيار ملڻ سان انسان جو پنهنجي باري ۾ جائزو وڌيڪ مثبت ۽ ٻين بابت ناڪاري ٿي وڃي ٿو.[16]
  • قوت اڪثر ٻين جي نقطي نظر کي سمجهڻ جي صلاحيت کي ڪمزور ڪري ڇڏيندي آهي.[17]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ McLean, Iain; McMillan, Alistair (2009-02-26). The Concise Oxford Dictionary of Politics (انگريزي ۾). OUP Oxford. ISBN 978-0-19-101827-5.
  2. ↑ "Definition of POWER". www.merriam-webster.com (انگريزي ۾). 2024-10-11. 2024-10-15 تي حاصل ڪيل.
  3. ↑ Barnett, Michael; Duvall, Raymond (2005). "Power in International Politics". International Organization 59 (1): 39–75. doi:10.1017/S0020818305050010. ISSN 0020-8183.
  4. ↑ Finnemore, Martha; Goldstein, Judith (2013), "Puzzles about Power", Back to Basics: State Power in a Contemporary World, Oxford University Press, doi:10.1017/S0020818305050010, ISBN 978-0-19-997008-7, 9 April 2022 تي حاصل ڪيل{{citation}}: CS1 maint: work parameter with ISBN (ڳنڍڻو)
  5. ↑ "Authority | Definition, Types & Uses | Britannica". www.britannica.com (انگريزي ۾). 2024-10-15 تي حاصل ڪيل.
  6. ↑ Wilson III, E. J. (2008). Hard power, soft power, smart power. The annals of the American academy of Political and Social Science, 616(1), 110-124.
  7. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "Falbo, T. 1980".
  8. ↑ Raven, Bertram H.; Schwarzwald, Joseph; Koslowsky, Meni (February 1998). "Conceptualizing and measuring a power/interaction model of interpersonal influence". Journal of Applied Social Psychology 28 (4): 307–332. doi:10.1111/j.1559-1816.1998.tb01708.x.
  9. ↑ Weinstein, Rebecca Jane (2001). "Threats to the Mediation Process". Mediation in the Workplace. Westport, Connecticut: Greenwood Publishing Group. ص. 29. ISBN 9781567203363.
  10. ↑ Clark, William Roberts; Golder, Matt; Nadenichek, Sona (2019). Foundations of Comparative Politics (1st ڇاپو). California: CQ Press. ص. 174–194. ISBN 9781506360737.
  11. 1 2 3 4 Hassan, Mai; Mattingly, Daniel; Nugent, Elizabeth R. (2022). "Political Control". Annual Review of Political Science 25: 155–174. doi:10.1146/annurev-polisci-051120-013321.
  12. ↑ Forsyth, D.R. (2010). Group Dynamics (5th ed.). Belmont, CA: Wadsworth.
  13. ↑ Anderson, C., & Galinsky, A.D. (2006). Power, optimism, and risk-taking. European Journal of Social Psychology, 36, 511–536.
  14. ↑ Smith, P.K., N.B. Jostmann, A.D. Galinsky, W.W. van Dijk. 2008. Lacking power impairs executive functions. Psychol. Sci. 19: 441–447.
  15. ↑ Emler, N. & Cook, T. (2001). Moral integrity in leadership: Why it matters and why it may be difficult to achieve. Washington, DC: APA Press (pp. 277–298).
  16. ↑ Georgesen, J. C., & Harris, M. J. (1998). Why's my boss always holding me down? A meta-analysis of power effects on performance evaluation. Personality and Social Psychology Review, 2, 184–195.
  17. ↑ Galinsky, A. D., Magee, J. C., Inesi, M. E., & Gruenfeld, D. H. (2006). Power and perspectives not taken. Psychological Science, 17, 1068–1074.
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=طاقت_(سياسي_۽_سماجي)&oldid=371179" تان ورتل