صنعتي انقلاب
| فائل:Steam engine James Watt.jpg جيمس واٽ جو ٻاپھاري انجڻ (Steam Engine)، جيڪو صنعتي انقلاب جي هڪ اهم ايجاد هئي. | |
| تاريخ | اٽڪل 1760ع کان 1840ع تائين (پهريون مرحلو) |
|---|---|
| شريڪ | برطانوي موجد، هاري، پورهيت ۽ سرمائيدار. |
| نتيجا | هٿ جي ڪم جي جاءِ مشينن ورتي؛ ڪارخانن جو قيام؛ شهري آباديءَ ۾ واڌ. |
صنعتي انقلاب (Industrial Revolution) عالمي معيشت ۾ هڪ اهڙو عبوري دور هو جنهن ۾ دستي پيداوار جي طريقن جي جاءِ مشينن ورتي. هن جي شروعات 1760ع جي لڳ ڀڳ برطانيه مان ٿي ۽ 1840ع تائين هي سڄي يورپ ۽ آمريڪا ۾ پکڙجي ويو. هي انقلاب زراعت کانپوءِ انساني تاريخ جو سڀ کان اهم واقعو آهي جنهن انساني زندگيءَ جي هر پهلوءَ کي تبديل ڪري ڇڏيو.
اهم ايجادون ۽ تبديليون
[سنواريو]صنعتي انقلاب دوران ڪيتريون ئي فني ۽ سائنسي ايجادون ٿيون جن پيداوار کي ڪيترائي ڀيرا وڌائي ڇڏيو:
- ٽيڪسٽائيل انڊسٽري: ڪپڙي جي صنعت پهرين هئي جنهن مشينن جو استعمال شروع ڪيو.
- ٻاپھاري طاقت (Steam Power): ٻاپھاري انجڻ جي ايجاد سان ڪارخانن ۽ آمد و رفت (ٽرينن ۽ جهازن) ۾ انقلاب اچي ويو.
- لوهه ۽ ڪيميائي عمل: لوهه کي ڳارڻ ۽ صاف ڪرڻ جا نوان طريقا متعارف ٿيا.
- فئڪٽري سسٽم: گهرن ۾ ڪم ڪرڻ جي بجاءِ مزدورن وڏن ڪارخانن ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو.
انقلاب جا سبب
[سنواريو]برطانيه هن انقلاب جو مرڪز هو ڇاڪاڻ ته:
- ان وٽ وڏيون نوآباديات (Colonies) هيون جتان کيس خام مال ملي ٿو.
- برطانيه ۾ ملڪيت جي حقن (Property Rights) بابت قانون مضبوط هئا.
- ڪوئلي ۽ لوهه جا ذخيرا گهڻي مقدار ۾ موجود هئا.
- واپار جي واڌاري ۽ سرمائيداري نظام کي هٿي ملي چڪي هئي.
اثرات
[سنواريو]صنعتي انقلاب جا اثر تمام گهڻا هئا:
- معاشي واڌ: في ماڻهو جي ڊي پي (GDP) ۾ پهريون ڀيرو مسلسل واڌ ٿي.
- شهريت (Urbanization): ماڻهو ٻهراڙين مان لڏي شهرن ۾ آباد ٿيا ته جيئن ڪارخانن ۾ ڪم ڪري سگهن.
- رهڻ جو معيار: گهڻي وقت کانپوءِ عام ماڻهن جي رهڻي ڪهڻي جي معيار ۾ بهتري اچڻ شروع ٿي.
- آباديءَ ۾ واڌ: خوراڪ جي گهڻائي ۽ طبي سهولتن جي ڪري آبادي تيزيءَ سان وڌي.
ٻيو صنعتي انقلاب
[سنواريو]1870ع کانپوءِ "ٻيو صنعتي انقلاب" شروع ٿيو، جنهن ۾ فولاد (Steel) جي تياري، بجليءَ جو استعمال، ۽ ماس پروڊڪشن (Mass Production) جي شروعات ٿي. هن دور ۾ ٽيليگراف ۽ ريلوي نيٽ ورڪ سڄي دنيا کي پاڻ ۾ ملائي ڇڏيو.