صليبي جنگيون
صليبي جنگون (Crusades) مذهبي جنگين جو هڪ سلسلو هيون، جيڪي 1095ع ۽ 1291ع جي وچ ۾ پوپ (Papacy) جي طرفان مسلمان حڪمرانن خلاف مقدس سرزمين (بيت المقدس) جي حاصلات ۽ دفاع لاءِ وڙهيون ويون. انهن جنگين ۾ حصو وٺندڙن کي روحاني ثواب جو واعدو ڪيو ويو هو. پهرين صليبي جنگ جو اعلان پوپ اربن ٻئين نومبر 1095ع ۾ ڪائونسل آف ڪليرمونٽ ۾ ڪيو هو، جنهن جو مقصد عيسائين پاران مسلمانن کان بيت المقدس واپس وٺڻ هو. پهرين صليبي جنگ جي ڪاميابيءَ سبب خطي ۾ چار صليبي رياستون قائم ٿيون.[note 1] اهڙين وڏين مهمن لاءِ مذهبي، سماجي ۽ معاشي ادارن کي منظم ڪيو ويو، جنهن ۾ صليبي معافي ناما، فوجي مذهبي تنظيمون ۽ مذهبي آمدني تي ٽيڪس شامل هئا. وقت گذرڻ سان گڏ، هي تحريڪ وڌي ٻين گروهن ۽ دشمنن جي خلاف پڻ استعمال ٿيڻ لڳي ۽ 18هين صدي تائين جاري رهي.
1101ع واري صليبي مهم، جيڪا پهرين جنگ کان متاثر هئي، عبرتناڪ شڪست تي ختم ٿي. ان کان پوءِ ڪيترن ئي ڏهاڪن تائين ننڍيون مهمون جاري رهيون، جن صليبي رياستن کي مضبوط ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. پهرين صليبي رياست جي گاديءَ واري هنڌ، ايڊيسا جي زوال سبب ٻي صليبي جنگ شروع ٿي، جيڪا 1148ع ۾ ناڪام ٿي وئي. ان ناڪاميءَ سبب صليبي رياستون ڪمزور ٿي ويون ۽ صلاح الدين ايوبي جي وڌندڙ طاقت کي روڪڻ ۾ ناڪام رهيون. صلاح الدين، مصر ۽ شام کي متحد ڪرڻ کانپوءِ، 1187ع ۾ حطين جي جنگ ۾ صليبي فوجن کي تباهه ڪري ڇڏيو. صليبي رياستون ڪجهه حد تائين ٽئين صليبي جنگ جي ڪري بچي سگهيون، پر يروشلم مسلمانن جي قبضي ۾ رهيو. چوٿين صليبي جنگ، جيڪا اصل ۾ مصر خلاف هئي، بازنطني سلطنت ڏانهن مڙي وئي، جنهن جي نتيجي ۾ 1204ع ۾ قسطنطنيہ جي لٽ مار ٿي. پنجين صليبي جنگ پڻ مصر تي حملو ڪيو پر 1219-21ع ۾ ناڪام ٿي.
بيت المقدس 1229ع ۾ ڇهين صليبي جنگ دوران ڳالهين ذريعي واپس ورتو ويو، ۽ 1239-41ع ۾ بيرن جي صليبي جنگ ذريعي وڃايل علائقن جو وڏو حصو بحال ڪيو ويو. پر جلد ئي 1244ع ۾ يروشلم تي مسلمانن جي قبضي صليبي حڪمرانيءَ جو خاتمو ڪري ڇڏيو. فرانس جي لوئي نائين ٻه وڏيون مهمون شروع ڪيون—1248-51ع ۾ مصر خلاف ستئين صليبي جنگ ۽ 1270ع ۾ تونس خلاف اٺين صليبي جنگ—پر اهي ٻئي ناڪام رهيون. صليبي رياستون مملوڪ سلطنت جي اڳڀرائيءَ کي روڪڻ ۾ ناڪام رهيون. مملوڪن 1260ع تائين مصر ۽ شام کي متحد ڪري صليبي رياستن تي حملا ڪيا ۽ 1291ع ۾ صليبي فوجن جي آخري قلعن کي پڻ فتح ڪري ورتو. جيتوڻيڪ ايندڙ ڏهاڪن ۾ بيت المقدس جي واپسيءَ لاءِ منصوبا ٺهندا رهيا، پر صرف 1365ع ۾ اليگزينڊرين صليبي جنگ مختصر طور هن خطي ۾ صليبي سرگرمين کي ٻيهر زنده ڪيو.
حوالا
[سنواريو]- ↑ اهي صليبي رياستون هي هيون: يروشلم جي بادشاهت (1099ع ۾ قائم ٿي)، ايڊيسا جي ڪائونٽي (1098ع)، انطاڪيه جي امارت (1098ع) ۽ طرابلس جي ڪائونٽي (1102ع).
<ref> آهن، پر لاڳاپيل ٽيگ <references group="note"/> نہ مليو