مواد ڏانھن هلو

شهباز شريف

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
عالي جناب

شهباز شريف
شہباز شریف
شريف، 2026ع ۾
پاڪستان جو وزيراعظم
عهدي ۾
4 مارچ 2024
صدرعارف علوي
آصف علي زرداري
نائباسحاق ڊار
کان اڳانوار الحق ڪاڪر (نگران)
عهدي ۾
11 اپريل 2022 – 14 آگسٽ 2023
صدرعارف علوي
کان اڳعمران خان
کان پوءِانوار الحق ڪاڪر (نگران)
پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ
عهدي ۾
20 آگسٽ 2018 – 10 اپريل 2022
صدر
کان اڳخورشيد شاهه
کان پوءِراجا رياض
پاڪستان جي قومي اسيمبلي جو ميمبر
عهدي ۾
29 فيبروري 2024
کان اڳپاڻ (اين اي-132 (لاهور-10))
تڪاين اي-123 (لاهور-7)
عهدي ۾
13 آگسٽ 2018 – 10 آگسٽ 2023
کان اڳخواجه سعد رفيق (اين اي-125 (لاهور-8))
شازيه مبشر (اين اي-129 (لاهور-12))
سهيل شوڪت بٽ (اين اي-130 (لاهور-13))
کان پوءِپاڻ (اين اي-123 (لاهور-7))
تڪاين اي-132 (لاهور-10)
عهدي ۾
3 نومبر 1990 – 18 جولاءِ 1993
کان اڳجهانگير بدر
کان پوءِڪامل علي آغا
تڪاين اي-96 (لاهور-5)
13هون ۽ 16هون پنجاب جو وزيراعليٰ
عهدي ۾
7 جون 2013 – 7 جون 2018
گورنر
کان اڳنجم سيٺي (نگران)
کان پوءِحسن عسڪري رضوي (نگران)
عهدي ۾
30 مارچ 2009 – 26 مارچ 2013
گورنر
کان اڳگورنر راڄ
کان پوءِنجم سيٺي (نگران)
عهدي ۾
8 جون 2008 – 25 فيبروري 2009
گورنر
کان اڳدوست محمد کوسا
کان پوءِگورنر راڄ
عهدي ۾
20 فيبروري 1997 – 12 آڪٽوبر 1999
کان اڳميان محمد افضل حيات (نگران)
کان پوءِپرويز الاهي
پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر
عهدي ۾
13 مارچ 2018 – 13 مئي 2024
کان اڳنواز شريف
کان پوءِنواز شريف
عهدي ۾
2009–2011
کان اڳچوڌري نثار علي خان
کان پوءِنواز شريف
پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ
عهدي ۾
18 آڪٽوبر 1993 – 17 نومبر 1996
کان اڳرانا اڪرام رباني
کان پوءِسعيد احمد خان
پنجاب جي صوبائي اسيمبلي جو ميمبر
عهدي ۾
18 آڪٽوبر 1993 – 31 مئي 2018
عهدي ۾
30 نومبر 1988 – 6 آگسٽ 1990
ذاتي تفصيل
ڄائومحمد شهباز شريف
(1951-09-23) 23 September 1951 (age 74)
لاهور، اولھ پنجاب، پاڪستان
سياسي پارٽيپي ايم ايل (ن) (1993–هاڻوڪو)
زال/مڙس
ٻار4، جن ۾ حمزه شامل آهي
ماءُشميم اختر
پيءُميان محمد شريف
مائٽشريف خاندان
تعليمگورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور (بي اي)
پيشو
  • سياستدان
  • واپاري
دستخط

ميان محمد شهباز شريف[lower-alpha 1] (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان پاڪستان جو وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر ۽ ٽي ڀيرا پنجاب جو پنجاب جو وزيراعليٰ پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔

شريف 1988ع ۾ پنجاب جي صوبائي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ پاڪستان جي قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند اسلامي جمهوري اتحاد (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل حميد گل قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن مرزا اسلم بيگ ۽ اسد دراني جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي پاڪستان جي سپريم ڪورٽ 2012ع ۾ اصغر خان ڪيس ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔

هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي پنجاب جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ 1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال خود جلاوطني ۾ سعودي عرب ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ 2008ع پاڪستاني عام چونڊون ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ 2013ع پنجاب صوبائي چونڊ کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي 2018ع پنجاب صوبائي چونڊ ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ نواز شريف کي پاناما پيپرز ڪيس کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔[3]

هو 2018ع جي عام چونڊن کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ 2024ع جي عام چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔

ابتدائي زندگي ۽ تعليم

[سنواريو]

شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي[4][5][6] لاهور، اولھ پنجاب، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔[7] سندس خاندان پنجابي ڪشميري نسل سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، ميان محمد شريف، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ صنعتي سرمايه دار هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ اننت ناگ، ڪشمير مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي امرتسر ضلعي جي ڳوٺ جاتي عمرا ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان پلوااما مان هو۔[8] هندستان جي ورهاڱي ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔[9] هن جا ٻه ڀائر، عباس شريف ۽ نواز شريف آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔[10] نواز جي گهرواري ڪلثوم نواز ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ مريم نواز هاڻوڪي پنجاب جو وزيراعليٰ آهي۔[11]

شريف سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور مان بي اي جي ڊگري ورتائين۔[12] گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري اتفاق گروپ ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري جو صدر چونڊيو ويو۔[7][13]

ابتدائي سياسي ڪيريئر

[سنواريو]

شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات 1988ع جي عام چونڊن ۾ اسلامي جمهوري اتحاد (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان پنجاب جي صوبائي اسيمبلي لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔[13][14][15] هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پاڪستان پيپلز پارٽي (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔[14] تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو[12] </ref>[16]

پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني

[سنواريو]

شريف 1997ع پنجاب صوبائي چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔[15] هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔ ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ حنيف رامي کي شڪست ڏني۔[17][18]

شريف پنجاب ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔[7]

[18] هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔[18] شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون.[19] هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس 1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو[19][12] [13][16]

1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ پهرين اطلاع رپورٽ داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ پنجاب پوليس کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔[20] انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔[21][22] فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔[12] ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت سعودي شاهي خاندان جي درخواست تي زبردستي سعودي عرب جلاوطن ڪيو ويو۔[18] [23][19]

سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔[23][13][18]

2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔[24][25] 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔[18][25]

آگسٽ 2007ع ۾، پاڪستان جي سپريم ڪورٽ پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔[26] سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔[25][27] بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔[28] شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔[25] هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو لاهور ايئرپورٽ تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔[29] 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت سبزہ زار ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔[21]

شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو[13][18] ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔[18]

شريف سبزہ زار ڪيس سبب 2008ع جي عام چونڊن ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔[30][21]

14 جولاءِ 2019ع تي، ڊيلي ميل هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز برطانيا جي بين الاقوامي ترقي کاتو (ڊي ايف آءِ ڊي) مان 2005ع جي زلزلي کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ڊيلي ميل جي صحافي ڊيوڊ روز لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔[31][32]

ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔[33]

ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ڊيلي ميل ۽ روز خلاف رائل ڪورٽ آف جسٽس، لنڊن ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔[34]

عدالتي دستاويزن موجب، ڊيلي ميل کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس ميٿيو نڪلن 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔[35] فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن لنڊن هاءِ ڪورٽ ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ميل آن سنڊي جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔[حوالو گهربل]

18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ڊيلي ميل پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ڊيلي ميل ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ڊيلي ميل جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔[35]

ڊيلي ميل جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ڊيلي ميل بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان گوگل سان به ڪم ڪيو ته جيئن ڊيلي ميل جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔[36][37][12]

پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018)

[سنواريو]

شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان بنا مقابلي پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.[38][39] ان کان پوءِ، هو 265 ووٽ حاصل ڪري بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.[13][15] پوءِ، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان اسيمبلي جي سيٽ رکندي، شريف تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10) مان پنجاب اسيمبلي جي هڪ سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي. هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن اها سيٽ ڇڏي ڏني.[40][41]

وزيراعليٰ طور سندس ٻيو دور 25 فيبروري 2009ع تي ان وقت رڪجي ويو، جڏهن پاڪستان جي سپريم ڪورٽ کيس عوامي عهدو رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ پنجاب اسيمبلي ۾ سندس سيٽ خالي ٿي وئي ۽ کيس وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو.[42] 1 اپريل 2009ع تي سپريم ڪورٽ جي پنج رڪني لارجر بينچ اڳوڻو فيصلو رد ڪري ڇڏيو، ۽ شريف کي ٻيهر وزيراعليٰ طور بحال ڪيو.[43]

2013ع جي عام چونڊن ۾، شريف پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور ٽن تڪن، پي پي-159 (لاهور-23)، پي پي-161 (لاهور-25) ۽ پي پي-247 (راجن پور-1) مان پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو تڪ اين اي-129 (لاهور-12) مان قومي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.[44] شريف پنهنجي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ پي پي-159 (لاهور-23) رکڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 371 رڪني صوبائي اسيمبلي ۾ 300 ووٽ حاصل ڪري ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.[45][46]

پارٽي اندر سياست

[سنواريو]

2016ع ۾، شريف پارٽي اندر چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب چيپٽر جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.[47]

29 جولاءِ 2017ع تي، پاناما پيپرز ڪيس جي فيصلي کان پوءِ رخصت ٿيندڙ وزيراعظم نواز شريف جي نااهليءَ جي نتيجي ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو اڳواڻ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاءِ سندن اميدوار نامزد ڪيو ويو.[48][49][50] تنهن هوندي به، هو قومي اسيمبلي جو ميمبر نه هو، تنهنڪري پيٽروليم وزير شاهد خاقان عباسي کي پاڪستان جي عبوري وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ چيو ويو، ته جيئن شريف کي ضمني چونڊ ذريعي قانونساز اداري ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪافي وقت ملي سگهي.[51] بعد ۾، شريف ايندڙ عام چونڊ تائين وزيراعليٰ طور پنهنجو مدو مڪمل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.[52][53]

ڊسمبر 2017ع ۾، شريف کي 2018ع جي عام چونڊ ۾ وزيراعظم جي عهدي لاءِ پي ايم ايل (ن) جو اميدوار نامزد ڪيو ويو.[54][55]

فيبروري 2018ع ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو عبوري صدر مقرر ڪيو ويو.[56][57] مارچ 2018ع ۾، هو پي ايم ايل (ن) جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.[58] رپورٽ ڪيو ويو[ڪنهن موجب؟] ته اسٽيبلشمينٽ اڳ ۾ ڪيترن موقعن تي شريف کي پاڪستان جي وزيراعظم جو عهدو ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي.[59]

مخالف ڌر جو اڳواڻ (2018–2022)

[سنواريو]
شريف نومبر 2019ع ۾ اسلام آباد ۾ عمران خان حڪومت مخالف جلسي ۾

شريف 2018ع پاڪستاني عام چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-132 (لاهور-10) مان قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-164 (لاهور-21) ۽ پي پي-165 (لاهور-22) مان پنجاب جي صوبائي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.[60] پنهنجي ڪامياب چونڊ کان پوءِ، هن قومي اسيمبلي جي سيٽ جي حق ۾ پنجاب جون سيٽون ڇڏي ڏنيون.[61]

16 آگسٽ 2018ع تي، کيس پي ايم ايل (ن) پاران پاڪستان جي وزيراعظم جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو ويو.[62] ٻئي ڏينهن، هن 96 ووٽ حاصل ڪيا ۽ عمران خان کان هارائي ويو.[63] بعد ۾، قومي اسيمبلي جي 111 ميمبرن کيس قومي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جي اڳواڻ جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو.[64] 20 آگسٽ 2018ع تي، کيس قومي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ نوٽيفاءِ ڪيو ويو. ساڳئي وقت، هو 22 ڊسمبر 2018ع کان 28 نومبر 2019ع تائين پبلڪ اڪائونٽس ڪميٽي جو چيئرمين رهيو، جڏهن هن استعيفيٰ ڏني ۽ سندس جاءِ تي رانا تنوير حسين آيو.

سيپٽمبر 2020ع ۾، قومي احتساب بيورو (نيب) شريف کي ويجهن ساٿين ۽ خاندان جي ميمبرن تي ٻڌل مبينا اسڪيم ذريعي 7,328 ملين رپين (41 ملين آمريڪي ڊالر) جي مني لانڊرنگ جي الزامن تي گرفتار ڪيو.[65] نيب اڳ ۾ شريف، سندس پٽ ۽ ٻين مائٽن جي ملڪيت 23 اثاثا منجمد ڪيا هئا، اهو الزام لڳائيندي ته اهي اثاثا آمدني جي نامعلوم ذريعن مان حاصل ڪيا ويا هئا ۽ پرڏيهي فنڊ شريف جي نياڻيءَ جي مڙس، هارون يوسف، جي ملڪيت واري ڪمپني ذريعي جعلي ٽرانزيڪشنن وسيلي منتقل ڪيا ويا هئا.[66]

گرفتاري کان پوءِ، شريف کي جاچ دوران حراست ۾ رکيو ويو.[67] نومبر 2020ع ۾، کيس پنهنجي ماءُ جي جنازي نماز ۾ شرڪت لاءِ عارضي طور پيرول تي آزاد ڪيو ويو.[68] 14 اپريل 2021ع تي، کيس مني لانڊرنگ ڪيس ۾ لاهور هاءِ ڪورٽ ضمانت ڏني.[69] 12 آڪٽوبر 2022ع تي، شريف ۽ سندس پٽ کي لاهور جي خاص مرڪزي عدالت ڪرپشن ۽ مني لانڊرنگ جي سڀني الزامن مان بري ڪري ڇڏيو.[70] فيصلي کان پوءِ، شريف جي وڪيل امجد پرويز ڪيس کي ”مڪمل طور بي بنياد ۽ سياسي مقصدن تي ٻڌل“ قرار ڏنو.[70]

وزيراعظم (2022–2023)

[سنواريو]

10 اپريل 2022ع تي، 2022ع پاڪستاني آئيني بحران کان پوءِ عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ جي نتيجي ۾ مخالف ڌر جي پارٽين شريف کي وزيراعظم جي اميدوار طور نامزد ڪيو.[71][72] هو 11 اپريل 2022ع تي وزيراعظم چونڊيو ويو.[73][74] هن ساڳئي ڏينهن عهدي جو حلف کنيو، جيڪو سينيٽ جي چيئرمين صادق سنجراڻي کان ورتو، جيڪو صدر عارف علوي جي جاءِ تي ڪم ڪري رهيو هو، ڇاڪاڻ ته صدر ”تڪليف“ جي شڪايت کان پوءِ طبي موڪل تي هو.[75]

گهريلو پاليسي

[سنواريو]

2022ع ۾ وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ کان پوءِ شريف جي بنيادي ترجيح اها سخت معاشي بحران حل ڪرڻ هئي، جيڪا انهيءَ سال شروع ٿي هئي؛ ڇاڪاڻ ته يوڪرين تي روسي حملي سبب ايندھن جي قيمتن ۾ اضافو، حد کان وڌيڪ قرض، ناقص ميڪرو معاشي فيصلا، ادائگين جي توازن جو بحران ۽ ٻين عنصرن گڏجي اهڙي شديد بحران کي جنم ڏنو هو، جنهن ملڪ جي معيشت تي وڏو دٻاءُ وڌو. شريف اهو به واعدو ڪيو ته هو عمران خان جي آمريڪي مداخلت وارن الزامن جي جاچ ڪرائيندو، جن ۾ خان پنهنجي اقتدار مان هٽائڻ جو الزام لڳايو هو؛ شريف چيو ته جيڪڏهن سندس خلاف ”ثبوت جو ذرو“ به مليو ته هو استعيفيٰ ڏئي ڇڏيندو.[76] شريف آزاد ۽ منصفاڻيون چونڊون يقيني بڻائڻ لاءِ چونڊ سڌارا آڻڻ جو واعدو ڪيو.[77]

معاشي پاليسي

[سنواريو]

شريف جي حلف برداري کان ٿوري ئي دير پوءِ حڪومت هڪ رليف پيڪيج جو اعلان ڪيو، جنهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ اجرت 21,000 رپين مان 25,000 رپيا ڪرڻ، ڪڻڪ جي اٽي تي سبسڊي ڏيڻ، پينشن ۾ 10 سيڪڙو واڌ، ۽ سرڪاري ملازمن جي پگهار 100,000 رپين کان گهٽ سطح تي رکڻ جهڙا قدم شامل هئا.[78] هن غربت گهٽائڻ لاءِ بينظير انڪم سپورٽ پروگرام کي به بحال ڪيو، ۽ ان کي تعليمي امداد تائين وڌايو.[78]

ايندھن جي تيزيءَ سان وڌندڙ قيمتن کي حل ڪرڻ لاءِ، شريف بجلي منصوبن مان توانائي جي پيداوار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن پاڪستان جي ڪوئلي جي ذخيرن مان نفعي جي کوٽ کي حل ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو، ۽ تجويز ڏني ته ٿر اينگرو ڪوئلي بجلي منصوبو ٻين ڪوئلي تي هلندڙ بجلي گهرن سان ڳنڍي پيداوار 4,000 ميگاواٽ تائين وڌائي سگهجي ٿي. شريف وڌيڪ تجويز ڏني ته ٿر منصوبو قومي معيشت کي بحال ڪري سگهي ٿو ۽ حڪومت کي 6 ارب آمريڪي ڊالر تائين بچت ڏئي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته توانائي درآمدن تي خرچ 24 ارب آمريڪي ڊالر تائين وڌي ويو هو.[79]

شريف جي وزارت عظميٰ دوران، پاڪستان جي مهانگائي جي شرح سيپٽمبر 2022ع ۾ ڪيترن ڏهاڪن جي بلند سطح 27.3 سيڪڙو تائين پهچي وئي[80] ۽ مئي 2023ع ۾ 37.97 سيڪڙو ٿي وئي.[81] جنوري 2023ع ۾، برآمدن ۾ گهٽتائي ۽ حڪومت جي معاشي بحران ختم ڪرڻ ۾ ناڪامي سبب 70 لک ٽيڪسٽائل مزدور بيروزگار ٿي ويا.[82]

پاڪستان جي معيشت لاءِ رليف پيڪيج بابت بين الاقوامي مالياتي فنڊ (آءِ ايم ايف) سان ڳالهين باوجود، شريف جي دور ۾ پاڪستاني رپيو مسلسل قدر وڃائيندو رهيو، جڏهن ته وڌندڙ مهانگائي، بيروزگاري ۽ گهٽ منافعن پاڪستان ۾ ڪاروبار کي نقصان پهچايو. مالي سال 2023ع لاءِ پرڏيهي تجارتي قرضن بابت حڪومت جو 7.7 ارب آمريڪي ڊالر جو هدف پڻ ڪري پيو، ۽ جولاءِ کان آڪٽوبر 2022ع تائين صرف 0.2 ارب آمريڪي ڊالر حاصل ٿيا.[83]

شريف حڪومت معاشي بحران جا اثر گهٽائڻ لاءِ آءِ ايم ايف سان رليف پيڪيج بابت ڳالهيون جاري رکيون، ۽ جون 2023ع ۾ 3 ارب آمريڪي ڊالر جي اسٽينڊ باءِ ارينجمينٽ لاءِ عملي سطح جو معاهدو ٿيو.[84] جولاءِ 2023ع ۾، آءِ ايم ايف جي ايگزيڪٽو بورڊ قرض منظور ڪيو ۽ لڳ ڀڳ 1.2 ارب آمريڪي ڊالر جي ادائيگي شروع ڪئي. قرض حاصل ڪرڻ لاءِ، شريف حڪومت پنهنجي سالياني بجيٽ ۾ ڪفايت شعاري جا قدم کنيا، 750 ملين آمريڪي ڊالر جا ٽيڪس وڌايا ۽ مهانگائي کي روڪڻ لاءِ وياج جي شرح 22 سيڪڙو تائين وڌائي.[85][86]

2022ع پاڪستان ٻوڏون

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو 2022ع پاڪستان ٻوڏون

2022ع ۾، سنڌ ۽ بلوچستان ۾ آگسٽ جي سراسري برسات کان ترتيبوار 784 سيڪڙو ۽ 500 سيڪڙو وڌيڪ برسات پئي.[87] برسات ۾ انهيءَ واڌ سان گڏ، ڏاکڻي پاڪستان مئي ۽ جون 2022ع ۾ لڳاتار گرمي جي لهرن جو تجربو ڪيو، جيڪي رڪارڊ ٽوڙ هيون ۽ موسمياتي تبديلي سبب وڌيڪ امڪاني بڻيون. انهن حالتن هڪ مضبوط حرارتي گهٽ دٻاءُ پيدا ڪيو، جنهن معمول کان وڌيڪ تيز برساتون آنديون. 25 آگسٽ 2022ع تي شريف حڪومت ٻوڏن سبب ملڪ گير هنگامي حالت جو اعلان ڪيو، جن ۾ لڳ ڀڳ 1,700 ماڻهو فوت ٿيا ۽ لڳ ڀڳ 30 کان 40 ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ نقصان ٿيو.[88][89][90][91][92]

2022ع جي ٻوڏن کان اڳ ۽ پوءِ سنڌ جو تقابلي نقشو

ٻوڏن ۽ بجلي ۽ ايندھن جي بلن بابت آبادگارن جي ڌرڻن جي جواب ۾، شريف آبادگارن جي رليف لاءِ ڪسان پيڪيج شروع ڪيو، وفاقي ڪميٽي ٺاهي ۽ 600 ارب رپين جو پيڪيج ظاهر ڪيو.[93][94] هن پيڪيج جي حصي طور، حڪومت ملڪ ڀر ۾ زراعت جي شعبي ۾ نوجوان ڪاروباري ماڻهن کي 50 ارب رپين جا سبسڊي وارا قرض فراهم ڪندي، گڏوگڏ زراعت جي شعبي ۾ ننڍن ۽ وچولي درجي جي ادارن کي 10 ارب رپيا ڏيندي. انهن قدمن کان علاوه، پيڪيج ٻوڏ متاثر بي زمين آبادگارن لاءِ 5 ارب رپيا ۽ ٻوڏ متاثر آبادگارن لاءِ تصديق ٿيل ٻج جون 12 لک ٻوريون فراهم ڪرڻ جو اعلان ڪيو. خرچن جي ورڇ بابت شريف چيو ته وفاقي حڪومت 50 سيڪڙو حصو ڏيندي، جڏهن ته چارئي صوبا ٻيا 50 سيڪڙو فراهم ڪندا.[94] شريف حڪومت ناڪ ڊائون ڪٽس ٽريڪٽر پرزن تي ڊيوٽي 35 سيڪڙو مان گهٽائي 15 سيڪڙو ڪئي، ۽ قومي ڪڻڪ جي کوٽ کان بچڻ لاءِ ڪڻڪ جي درآمد 2.6 ملين ٽنن تائين وڌائي وئي. ڪسان پيڪيج ۾ اهي قدم زراعت جي شعبي ۽ ان سان لاڳاپيل شعبن، جهڙوڪ ڀاڻ جي صنعت، کي وڌائڻ لاءِ ۽ خاص طور ملڪ تي ٻوڏن جي نقصانڪار معاشي اثرن کي گهٽائڻ لاءِ لاڳو ڪيا ويا.[حوالو گهربل]

توانائي پاليسي

[سنواريو]

شريف جي وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ وقت پاڪستان ۾ توانائي بحران پڻ موجود هو، جيڪو مڪمل ٿيل منصوبن کي شروع نه ڪرڻ ۽ روس-يوڪرين جنگ ۽ ڪووڊ-19 وبا سبب عالمي ايندھن ۽ توانائي جي قيمتن ۾ واڌ جو نتيجو هو.[95][96] جون 2025ع ۾، شريف حڪومت 39.8 آمريڪي ڊالر في ايم ايم بي ٽي يو جي ايل اين جي درآمد مان مهانگي هجڻ سبب هٿ ڪڍيو، ۽ ان جي بدران ملڪ گير لوڊشيڊنگ تي ڀاڙيو. هن فيصلي جي نتيجي ۾، شريف پاڪستانين کي ايندڙ مهيني لاءِ لوڊشيڊنگ لاءِ تيار رهڻ جي خبردار ڪيو، ۽ چيو ته سندس حڪومت ايل اين جي درآمد لاءِ توانائي معاهدو ممڪن بڻائڻ جي ڪوشش ڪندي.[97][98][99] جولاءِ 2022ع ۾، شريف بند پيل بجلي گهرن جهڙوڪ پنجاب ٿرمل پاور پلانٽ ۽ ساھيوال ڪوئلو بجلي منصوبو مان توانائي پيداوار ٻيهر شروع ڪرڻ جو حڪم ڏنو. اهڙا منصوبا، انهن ٻن بجلي گهرن سميت، ملڪيت جي کوٽ يا معاهدي جي واعدن جي ٽٽڻ سبب دير جو شڪار ٿيا هئا.[100]

پنهنجي وزارت عظميٰ دوران، شريف حڪومت جي ايندھن درآمدي بل کي گهٽائڻ لاءِ سڀني سرڪاري عمارتن کي شمسي توانائي تي منتقل ڪرڻ شروع ڪيو. هن وڌيڪ چيو ته اهو قدم ملڪ جي صوبائي حڪومتن لاءِ مثال هوندو، ۽ صوبائي اڳواڻن تي زور ڀريو ته هو به ساڳي ريت سرڪاري عمارتن لاءِ شمسي توانائي جي استعمال کي معياري بڻائين.[101][102]

پرڏيهي معاملا

[سنواريو]
شريف 2022ع ۾ شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس ۾ سمرقند، ازبڪستان ۾
شريف جو پرڏيهي وزير بلاول ڀٽو زرداري، سيپٽمبر 2022ع ۾ آمريڪي پرڏيهي وزير اينٽني بلنڪن سان ملاقات ڪندي

شريف جي حڪومت ليٽرگيٽ سبب ڇڪتاڻ وارن لاڳاپن کان پوءِ، پاڪستان جا آمريڪا سان ويجها لاڳاپا بهتر بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي، جيتوڻيڪ پاڪستان جا چين سان ويجها تعلقات هئا.[103] شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي سالياني اجلاس دوران نيو يارڪ شهر ۾ آمريڪي صدر جو بائيڊن سان ملاقات ڪئي.[104] ملاقات دوران، بائيڊن تباهه ڪندڙ ٻوڏن کان پوءِ پاڪستان جي حمايت جو واعدو ڪيو. آڪٽوبر 2022ع ۾، صدر بائيڊن ڪيلفورنيا ۾ هڪ خطاب دوران پاڪستان کي ”دنيا جي سڀ کان خطرناڪ ملڪن مان هڪ“ قرار ڏنو. شريف ۽ پرڏيهي وزير بلاول ڀٽو زرداري ان بيان کي بي بنياد قرار ڏنو، ۽ پاڪستان جي پرڏيهي معاملن واري وزارت بائيڊن جي بيان بابت وضاحت لاءِ آمريڪي سفير کي طلب ڪيو.[105]

شريف چين سان وڌيڪ ويجها تعلقات ۽ چين-پاڪستان اقتصادي راهداري کي وڌائڻ جي ڪوشش پڻ ڪئي. بهرحال، پاڪستاني طالبان ۽ بلوچستان لبريشن آرمي جهڙن گروهن پاران چيني ڪارڪنن تي حملن ۾ واڌ سبب لاڳاپا وڌيڪ پيچيده ٿيندا ويا، ڇاڪاڻ⁠تہ سي پيڪ ڪارڪنن جي سلامتي جي ذميواري پاڪستان فوج تي آهي.[106] شريف نومبر 2022ع ۾ ٻن ڏينهن جي سرڪاري دوري تي چين ويو، جتي هن چيني صدر شي جن پنگ ۽ وزيراعظم لي ڪيچيانگ سان ملاقات ڪئي، ۽ اهو دورو چين جي ڪميونسٽ پارٽي جي 20هين قومي ڪانگريس کان پوءِ ٿيو. شريف سي پيڪ کي ٻيهر فعال ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جو واعدو ڪيو.[107]

شريف جو وزيراعظم طور پهريون دورو اپريل 2022ع ۾ ٽن ڏينهن جي سرڪاري دوري لاءِ سعودي عرب ڏانهن هو، جتي هن سعودي ولي عهد محمد بن سلمان سان ملاقات ڪئي. شريف جي حڪومت مئي 2022ع ۾ سعودي عرب کان 8 ارب ڊالرن جو پيڪيج پڻ حاصل ڪيو، ان سان گڏ سعودي عرب جي مالي مدد سان 2.4 ارب ڊالرن جي تيل فنانسنگ سهولت ۾ واڌ پڻ ڪئي وئي.[108] شريف پاڪستان ۾ سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ لاءِ متحده عرب امارات ۽ قطر جو دورو ڪيو؛ هن دوحا ۾ پاڪستان-قطر واپار ۽ سيڙپڪاري گول ميز اجلاس دوران قطري سيڙپڪارن لاءِ پاڪستان ۾ مضبوط ۽ صحتمند واپاري ماحول فراهم ڪرڻ جي خواهش ظاهر ڪئي.[109][110]

شريف ترڪي جو دورو ڪيو ۽ ڪيترن ئي موقعن تي ترڪي جي صدر رجب طيب اردوان سان ملاقات ڪئي، پاڪستان-ترڪي لاڳاپن کي وڌيڪ گهرو ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن ترڪي کي سي پيڪ ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت ڏني.[111]

شريف جي حڪومت ايران سان گڏ پشين ۾ ايران-پاڪستان سرحد ڀرسان هڪ تقريب دوران نئين بجلي ٽرانسميشن لائين جو افتتاح پڻ ڪيو، جنهن ۾ ايراني صدر ابراهيم رئيسي پڻ شريڪ ٿيو، جنهن ذريعي ايران جي 100 ميگاواٽ تائين بجلي پاڪستان منتقل ڪرڻ جي سهولت فراهم ٿي. شريف جي حڪومت ايران-پاڪستان گئس پائيپ لائين جي تعمير لاءِ پڻ پرعزم رهي.[112]

شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ ايلزبيٿ ٻئين جي جنازي دوران برطانيا جو دورو ڪيو، جتي هو دولت مشترڪه جمهوريت جي حڪومت جي سربراهه طور ويو، ۽ چارلس ٽيون سان تعزيت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم لز ٽرس سان ملاقات ڪئي.[113] شريف ٻيهر چارلس ٽئين ۽ ڪاميلا جي تاجپوشي لاءِ برطانيا ويو، جتي هن ويسٽ منسٽر ايبي ۾ تقريب ۾ شرڪت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم رشي سونڪ سان ملاقات ڪئي.[114][115]

ٻن وزيراعظمين وارن دورن جي وچ ۾

[سنواريو]

9 آگسٽ 2023ع تي، شريف پارليامينٽ جي مُدي ختم ٿيڻ کان ٽي ڏينهن اڳ صدر عارف علوي کي اسيمبلي ٽوڙڻ جي صلاح ڏني.[116] 14 آگسٽ تي، پاڪستان جي 76هين آزادي ڏهاڙي تي، شريف جو وزيراعظم وارو مدو ختم ٿي ويو ۽ انوار الحق ڪاڪر کي عام چونڊون ٿيڻ تائين پاڪستان جو نگران وزيراعظم مقرر ڪيو ويو.[117]

آڪٽوبر 2023ع ۾ نواز شريف جي پاڪستان واپسي تي لاهور ۾ پي ايم ايل (ن) جي آجيان ريلي دوران حامي

21 آڪٽوبر 2023ع تي، شريف پنهنجي ڀاءُ نواز شريف جي چئن سالن جي پاڻمرادي جلاوطني کان پوءِ پاڪستان واپسي جي آجيان ڪئي. نواز پاڪستان واپس آيو جڏهن هن ٻه ڏينهن اڳ حفاظتي ضمانت حاصل ڪئي هئي، جنهن کيس گرفتار ٿيڻ کانسواءِ واپسي جي اجازت ڏني. نواز جي حفاظتي ضمانت حاصل ڪرڻ، شهباز حڪومت طرفان اهڙو قانون اختيار ڪرڻ جو نتيجو هو، جنهن تحت سپريم ڪورٽ جي اڳين فيصلن خلاف نظرثاني درخواستون داخل ڪري سگهجن ٿيون.[118] شهباز لاهور ۾ نواز جي آجيان لاءِ پي ايم ايل (ن) جي ريلي ۾ پڻ شامل ٿيو، جتي هزارين حامي نواز جي آمد جا منتظر هئا.[119][120]

22 ڊسمبر 2023ع تي، پاڪستان جو اليڪشن ڪميشن فيصلو ڏنو تہ پي ٽي آءِ کي ايندڙ چونڊن ۾ پنهنجي پارٽي نشان استعمال ڪرڻ جي اجازت نه ڏني ويندي، ڇاڪاڻ⁠تہ پارٽي ڪميشن جي معيار موجب اندروني چونڊون نه ڪرائي سگهي هئي. اهو فيصلو تمام گهڻو تڪراري بڻيو ۽ ان کي چونڊن کان اڳ ڌانڌلي قرار ڏنو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان پي ٽي آءِ جي مخالفت کي ڪمزور ڪيو ويو ۽ نواز شريف لاءِ چونڊون آسانيءَ سان کٽڻ ۽ وزيراعظم بڻجڻ جو رستو صاف ڪيو ويو.[121][122][123][124]

عام چونڊون 8 فيبروري 2024ع تي ٿيون، جن ۾ نواز شريف پي ايم ايل (ن) جو وزيراعظم لاءِ اميدوار هو. بهرحال، نواز کي متوقع آسان فتح حاصل نه ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ پي ٽي آءِ جا آزاد اميدوار سڀ کان وڌيڪ سيٽون حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا.[125][126] پي ايم ايل (ن) ٻي نمبر تي ۽ پيپلز پارٽي ٽئين نمبر تي رهي؛ پر نه آزاد اميدوارن ۽ نه ئي ٻن وڏين پارٽين کي اڪثريت لاءِ گهربل 169 سيٽون حاصل ٿي سگهيون. 20 فيبروري تي، پي ايم ايل (ن) ۽ پيپلز پارٽي اقليتي اتحادي حڪومت قائم ڪئي، ۽ شهباز کي نواز بدران وزيراعظم لاءِ چونڊيو ويو. اتحادي معاهدي جي حصي طور، پيپلز پارٽي جي سينيئر اڳواڻ آصف علي زرداري کي صدارتي اميدوار چونڊيو ويو. عام چونڊون تڪرارن جو شڪار رهيون، ڇاڪاڻ⁠تہ پاڪستاني اسٽيبلشمينٽ تي الزام لڳايو ويو تہ هن پي ٽي آءِ کي اقتدار ۾ اچڻ کان روڪڻ لاءِ چونڊن ۾ ڌانڌلي ڪئي. بين الاقوامي ميڊيا پڻ چونڊن تي تنقيد ڪئي، جڏهن⁠تہ عالمي برادري جي ميمبرن انهن جي شفافيت بابت ڳڻتي ظاهر ڪئي.[127][128][129][130][131]

وزيراعظم (2024–هاڻوڪو)

[سنواريو]

3 مارچ 2024ع تي، شريف هڪ تڪراري عام چونڊ کان پوءِ ٻئي دور لاءِ پاڪستان جو وزيراعظم ٻيهر چونڊيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ هن پي ٽي آءِ جي اميدوار عمر ايوب خان جي 92 ووٽن جي مقابلي ۾ 201 ووٽ حاصل ڪيا.[132] هن اقليتي حڪومت پاڪستان پيپلز پارٽي، متحده قومي موومينٽ – پاڪستان، پاڪستان مسلم ليگ (ق)، استحڪام پاڪستان پارٽي، ۽ بلوچستان عوامي پارٽي سان گڏ ٺاهي.[133][134]

معيشت

[سنواريو]
اقتصادي سهڪار تنظيم جي 17هين اجلاس دوران آذربائيجاني صدر الهام عليئف ۽ ترڪي صدر رجب طيب اردوان سان، جولاءِ 2025ع

پنهنجي حلف برداري جي تقريب کان فوراً پوءِ، شريف معاشي بحالي کي تيز ڪرڻ لاءِ قومي عملدرآمد منصوبي جي تياري جي هدايت ڪئي. هن منصوبي جي حصي طور، شريف قرضي معاهدي لاءِ آءِ ايم ايف سان ڳالهيون شروع ڪيون ۽ فيڊرل بورڊ آف روينيو (ايف بي آر) کي 65 ارب رپين جا ٽيڪس ريفنڊ صاف ڪرڻ جو حڪم ڏنو. هن اهو پڻ چيو تہ حڪومت لاءِ وڏا نقصان پيدا ڪندڙ سرڪاري ملڪيت وارا ادارا خانگيا ڪيا ويندا، ۽ گئس شعبي ۾ لائين لاسز گهٽائڻ لاءِ سمارٽ ميٽرنگ اختيار ڪئي ويندي.[135][136] شريف محمد اورنگزيب، حبيب بئنڪ لميٽيڊ جي اڳوڻي صدر ۽ جي پي مورگن بئنڪر کي ناڻي وارو وزير مقرر ڪيو.[137][138]

شريف جي حڪومت جولاءِ 2024ع ۾ آءِ ايم ايف سان بيل آئوٽ معاهدي تي ڳالهيون ڪيون، ۽ سيپٽمبر 2024ع ۾ آءِ ايم ايف کان 7 ارب ڊالرن جو قرض حاصل ڪيو.[139][140] بهرحال، حڪومت سخت آءِ ايم ايف شرطن جي تعميل لاءِ نئين ٽيڪس اسڪيم جي حصي طور ٽيڪس 40 سيڪڙو وڌائي ڇڏيا. پاڪستان جي وچولي طبقي لاءِ ٽيڪسن ۾ واڌ باوجود، شريف جولاءِ 2024ع ۾ نئين مالي سال کان پوءِ رياستي خرچ گهٽائڻ ۾ ناڪام رهيو. حڪومت نئين ٽيڪس اسڪيم ۾ خانگي ڪمپنين کي پڻ شامل ڪيو، جنهن سان برآمد ڪندڙن جي ٽيڪس شرح 1 سيڪڙو مان وڌائي 29 سيڪڙو ڪئي وئي، ان کان علاوه 30 سيڪڙو ڪارپوريٽ ٽيڪس پڻ لاڳو ٿيو، جيڪو ڏکڻ ايشيا ۾ سڀ کان وڌيڪ آهي.[141]

شريف جي حڪومت معاشي ترقي لاءِ هڪ جامع پنج سالا منصوبو ٺاهيو، جنهن جو عنوان “اڙان پاڪستان: گهريلو قومي معاشي منصوبو” رکيو ويو. هن منصوبي جي حصي طور، حڪومت برآمدات تي ٻڌل ترقي وڌائڻ، ڊجيٽل ۽ ٽيڪنالاجي شعبن کي وسيع ڪرڻ، ۽ معاشي چئلينجن کي انهن لفظن ۾ بيان ڪيل "پنج اِي: برآمدات؛ اِي-پاڪستان؛ برابري ۽ اختيار؛ ماحول، خوراڪ ۽ پاڻي جي سلامتي؛ ۽ توانائي ۽ ڍانچو" وسيلي حل ڪرڻ جو واعدو ڪيو.[142][143] منصوبي مقداري هدف پڻ مقرر ڪيا، خاص طور تي 2028ع تائين سالياني 6 سيڪڙو جي ڊي پي واڌ، هر سال 10 لک نوڪريون پيدا ڪرڻ، 2028ع تائين برآمدات کي سالياني 60 ارب ڊالر تائين وڌائڻ، ۽ هر سال 10 ارب ڊالرن جي خانگي سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ.[144] منصوبي ۾ 2035ع تائين پاڪستان کي ٽريلين ڊالر معيشت بڻجڻ جو تصور پڻ ڏنو ويو.[145]

وڏي مهانگائي ۽ عوامي بچت واري قدمن جي دور ۾، شريف انتظاميا وزيرن ۽ صلاحڪارن جون ماهوار پگهارون 188 سيڪڙو وڌائي 519,000 رپيا ڪري ڇڏيون.[146]

شريف جي حڪومت 50 کان وڌيڪ سرڪاري ملڪيت وارن ادارن کي، سواءِ "اسٽريٽجڪ ادارن" جي، آفيس جي ايندڙ چئن سالن اندر ٽن مرحلن ۾ خانگي ڪرڻ جو عمل شروع ڪيو، جيڪو مئي 2025ع کان شروع ٿيو.[147] سرڪاري ملڪيت وارن ادارن جي وڏي پيماني تي خانگيڪاري آءِ ايم ايف جي سفارش هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ادارن وٽ پاڪستان ۾ وڏا اثاثا آهن؛ بهرحال، انهن ۾ روزگار گهٽ آهي ۽ اهي نقدي طور خساري ۾ آهن، پاڪستان ۾ اڌ کان وڌيڪ سرڪاري ادارا نقصان ۾ هلن ٿا.[148][149] انهيءَ مهيني مهانگائي گهٽجي 3.5 سيڪڙو ٿي وئي.[150]

مارچ 2026ع ۾، شريف هنگامي توانائي بچت قدم اعلان ڪيا، جن ۾ چار ڏينهن وارو ڪم هفتو ۽ اسڪول بندشون شامل هيون، جيڪي ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن سبب عالمي ٻارڻ قيمتن ۾ واڌ جي جواب ۾ ڪيا ويا.[151]

نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو وزيراعظم جو نوجوان پروگرام

شريف جي حڪومت نوجوانن جي بااختياري ۽ ڪاروباريت کي هٿي ڏني آهي. 2024ع ۾ نوجوانن جو عالمي ڏينهن تي، شريف وزيراعظم جي نوجوان پروگرام جي حصي طور 300,000 کان وڌيڪ نوجوان ڪاروبارين لاءِ 100 ارب رپين جي واڌ جو اعلان ڪيو، ان سان گڏ ڪيترن نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ وارين اسڪيمن جي شروعات پڻ ڪئي.[152] هن اهو پڻ اعلان ڪيو تہ حڪومت ميرٽ جي بنياد تي سڄي ملڪ جي شاگردن کي 10 لک اسمارٽ فون، ٽيبليٽ ۽ ليپ ٽاپ فراهم ڪندي، ان سان گڏ زراعت جي 1,000 گريجوئيٽن جي چين ۾ تعليم جي خرچن کي ذاتي طور تي فنڊ ڪندي.[153] شريف پاڪستان ڀر ۾ نوجوانن جي روزگار لاءِ عملدرآمد منصوبو پڻ ٺاهيو. هن منصوبي جي حصي طور، ليپ ٽاپ اسڪيم ميرٽ جي بنياد تي نوجوان پاڪستانين کي 600,000 کان وڌيڪ ليپ ٽاپ فراهم ڪيا، ان سان گڏ وزيراعظم گرين يوٿ پروگرام تحت ملڪ جي 268 يونيورسٽين ۾ نوجوانن جي تربيت جون شروعاتون ڪيون ويون.[154][155] شريف قومي نوجوان ڪائونسل پڻ ٺاهي، جيڪا 113 نوجوان نمائندن (عمر 10–29 سال) تي ٻڌل آهي، جنهن جو مقصد نوجوانن جي ترقي کي وڌائڻ ۽ نوجوان پاڪستانين کي پاليسي سازي ۾ شامل ڪرڻ آهي.[156]

صحت

[سنواريو]

2024ع ۾ صحت جو عالمي ڏينهن تي، شريف پاڪستان ڀر ۾ طبي سهولتون وڌائڻ جو واعدو ڪيو تہ اهي سڀني ماڻهن لاءِ پهچ جوڳيون ٿين، صوبائي حڪومتن سان گڏجي طبي سهولتن کي بهتر ۽ قائم ڪرڻ، موبائل صحت ڪلينڪون شروع ڪرڻ، ۽ هيٺين ۽ وچولي طبقي جي خاندانن لاءِ مفت علاج يقيني بڻائڻ لاءِ ڪم ڪيو ويندو.[157] شريف ملڪ ڀر ۾ ڊجيٽل صحت سڌارن کي اڳتي وڌائڻ لاءِ جديد ٽيڪنالاجي جي استعمال جو پڻ حڪم ڏنو، ان سان گڏ صحت شعبي جي ڀڃڪڙين خلاف ڪارروائي لاءِ نگراني واريون نظام پڻ ٺاهيا ويا.[158]

نومبر 2024ع ۾ باڪو ۾ ڪوپ 29 جي افتتاحي تقريب ۾ آذربائيجاني صدر الهام عليئف ۽ گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل انتونيو گوتيريش سان

ماحوليات

[سنواريو]

نومبر 2024ع ۾ باڪو ۾ 2024 گڏيل قومن جي موسمي تبديلي ڪانفرنس دوران، شريف پاڪستان جون موسمي ترجيحون پيش ڪيون، ۽ عالمي "موسمي انصاف" جي ضرورت تي زور ڏنو.[159] وڌيڪ اهو تہ هن پنهنجي حڪومت جي قومي موسمي ماليات حڪمت عملي (اين سي ايف ايس) ظاهر ڪئي، جنهن جو مقصد پاڪستان جي گرين هائوس گيس اخراج کي قومي معيشت جي 50 سيڪڙو تائين گهٽائڻ، 60 سيڪڙو صاف توانائي وسيلن مان فائدو وٺڻ، ۽ 2030ع تائين 30 سيڪڙو گاڏين کي برقي گاڏين ڏانهن منتقل ڪرڻ هو.[159]

شريف جي حڪومت بين الاقوامي ڀائيوارن سان موسمي سهڪار کي وڌايو آهي، جنهن ۾ شنگهائي سهڪار تنظيم جو گرين بيلٽ پروگرام ۽ مينگروو سسٽينيبليٽي انيشيٽو شامل آهن، جيڪو دنيا ڀر ۾ مينگروو ماحولياتي نظامن جي تحفظ، بحالي ۽ انتظام لاءِ منصوبو آهي.[160]

آئيني تبديليون

[سنواريو]

سيپٽمبر 2024ع ۾، شريف جي حڪومت هڪ ”آئيني پيڪيج“ جو اعلان ڪيو، جنهن تحت نئين وفاقي آئيني عدالت قائم ٿيڻي هئي. هي نئين عدالت رڳو آئيني شقن جي تشريح سان لاڳاپيل درخواستون ٻڌندي. پيڪيج ۾ تجويز ڪيل آئيني عدالت جي ججن جي ريٽائرمينٽ عمر 68 سال ڪرڻ پڻ شامل هو، جڏهن⁠تہ پاڪستان ۾ ٻين ججن لاءِ 65 سالن تي ريٽائر ٿيڻ لازم آهي. پيڪيج ۾ اها شق پڻ شامل هئي، جنهن تحت انفرادي قانونسازن جا پنهنجي لاڳاپيل پارٽين خلاف ووٽ باطل قرار ڏنا وڃن ها.[161] آڪٽوبر 2024ع ۾، پارليامينٽ ڇويهون ترميم منظور ڪيو، جنهن پارلياماني اختيارن کي وڌايو، خاص طور تي پارلياماني ڪميٽي کي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس چونڊڻ جي اجازت ڏني.[162] نئين ترميم تي عدالتي آزادي تي حملو ڪرڻ جي حيثيت سان سخت تنقيد ڪئي وئي، خاص طور تي پي ٽي آءِ ۽ ٻين سياسي مخالفن خلاف عدالتي ڪارروائي کي وڌائڻ بابت. نيو يارڪ سٽي بار ايسوسيئيشن موجب، ان ترميم پاڪستان ۾ اختيارن جي ورهاست ۽ عدالتي آزادي کي ڪمزور ڪيو، ۽ عدليه جي غيرجانبداري ۾ رنڊڪ وڌي.[163]

نومبر 2025ع ۾، پارليامينٽ شريف حڪومت پاران تجويز ڪيل پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم منظور ڪيو، جنهن وفاقي آئيني عدالت جي اختيار کي مضبوط ڪيو—جنهن ۾ جج انتظامي شاخ چونڊي ٿي—۽ پاڪستان جي فوجي ڍانچي ۾ تبديلي ڪئي.[164] ان ترميم چيف آف ڊفينس فورسز جو عهدو پيدا ڪيو—جيڪو فيلڊ مارشل عاصم منير کي ڏنو ويو—جيڪو پاڪستان جي هٿياربند فوجن جي ٽنهي شاخن جي نگراني ڪري ٿو، ۽ منير کي فوجداري ڪارروائي کان حياتياتي استثنا فراهم ڪري ٿو.[164] پاڪستان جو انساني حقن وارو ڪميشن حڪومت جي ترميم منظور ڪرڻ واري تڪڙ تي سوال اٿاريا، جڏهن⁠تہ ريما عمر، بين الاقوامي ڪميشن آف جيورسٽس جي قانوني صلاحڪار، خبردار ڪيو تہ نئين ترميم رڳو انتظامي ۽ قانونساز شاخن کي وڌيڪ طاقتور بڻائي ٿي، عدليه جي اختيار کي ڪمزور ڪري ٿي ۽ حڪومت اندر اختيارن جي ڪنهن به توازن کي خراب ڪري ٿي.[165] هن ان ترميم کي ”آئيني سرينڊر“ قرار ڏنو.[165]

دهشتگرديءَ خلاف قدم

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو آپريشن عزم استحڪام

جون 2024ع ۾، شريف اسلام آباد ۾ قومي ايڪشن پلان بابت اپيڪس ڪميٽي جي اجلاس جي صدارت ڪئي، ۽ آپريشن عزم استحڪام شروع ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو هڪ وڏو دهشتگرديءَ خلاف قدم هو، جنهن ۾ فوجي ڪارروائي ۽ سماجي-معاشي ترقي ٻنهي کي شامل ڪيو ويو، ته جيئن پاڪستان ۾ انتهاپسندي ۽ دهشتگردي جي پکيڙ کي روڪي سگهجي.[166][167] هن آپريشن جي شروعات پاڪستان ۾ دهشتگردي ۾ واڌ جي پسمنظر ۾ ٿي، جيڪا افغانستان تي طالبان جي قبضي کان پوءِ وڌي، جتي پاڪستاني طالبان جهڙا ويڙهاڪ گروهه افغانستان ۾ پناه وٺي ان کي پاڪستاني سيڪيورٽي فورسز تي حملن لاءِ اڏي طور استعمال ڪندا رهيا.[168][169][170]

شريف جي حڪومت بار بار ڀارت تي الزام لڳايو آهي تہ اهو پاڪستاني طالبان ۽ ٻين ويڙهاڪ گروهن کي مالي مدد ڏئي ٿو، جيڪي خيبر پختونخوا ۽ بلوچستان ۾ ڪارروائي ڪن ٿا،[171] ۽ پاڪستاني طالبان کي فتنه الخوارج (lit. 'خوارج جو تڪرار') ۽ بلوچ باغي گروهن کي فتنه الهندستان (lit. 'ڀارت جو تڪرار') قرار ڏنو آهي.[172]

شريف 11 مارچ 2025ع تي جعفر ايڪسپريس جي يرغمال بڻائڻ جي مذمت ڪئي، ۽ ان کي ”بزدلانه عمل“ قرار ڏنو. هن چيو تہ ڏوهاري، جن کي هن بلوچستان لبريشن آرمي (بي ايل اي) جا ميمبر قرار ڏنو، صوبي جي ترقي جا دشمن آهن، ۽ هن علائقي مان دهشتگردي ختم ڪرڻ لاءِ حڪومت جي عزم کي ٻيهر ورجايو.[173]

شريف جي حڪومت پاڪستان مان غيردستاويزي افغانين جي جلاوطني کي جاري ۽ وسيع ڪيو، جيڪا پهريون ڀيرو ڊسمبر 2023ع ۾ انوار الحق ڪاڪر جي نگران حڪومت هيٺ شروع ٿي هئي، ۽ انهن غيردستاويزي افغانين کي سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو ويو.[174][175] 2025ع جي آخر تائين، يو اين ايڇ سي آر تصديق ڪئي تہ 2025ع ۾ پاڪستان مان هڪ ملين کان وڌيڪ افغان افغانستان واپس ويا آهن.[176] شريف حڪومت جي هدايتن کان پوءِ، هي مهم غيردستاويزي ماڻهن کان اڳتي وڌي افغان سٽيزن ڪارڊ (اي سي سي) ۽ پروف آف رجسٽريشن (پي او آر) ڪارڊ رکندڙن تائين پڻ پهتي، جڏهن⁠تہ 2026ع جي شروعات ۾ هر مهيني هزارين گرفتاريون رپورٽ ٿيون.[177]

جمهوريت جي ڪمزوري

[سنواريو]
شهباز، قزاقستان جي آستانا ۾ 2024ع آستانا ايس سي او اجلاس دوران روسي صدر ولاديمير پيوٽن سان ملاقات ڪندي

ٻئي دور لاءِ وزيراعظم ٿيڻ کان فوراً پوءِ، پاڪستان ڀر ۾ پي ٽي آءِ جي حامين 11 مارچ تي وڏا احتجاج ۽ مظاهرا شروع ڪيا، جن ۾ 2024ع جي عام چونڊن ۾ چونڊ ڌانڌلي جي الزامن تي شريف کي عهدي تان هٽائڻ جو مطالبو ڪيو ويو. انهن احتجاجن ۾ پي ٽي آءِ جي ”چورايل مينڊيٽ“ جي بحالي ۽ عمران خان ۽ شاهه محمود قريشي سميت پي ٽي آءِ جي سينيئر اڳواڻن جي آزادي جو مطالبو پڻ ڪيو ويو. انهن احتجاجن جي جواب ۾، پاڪستاني پوليس قومي سطح تي وڏي پيماني تي ڪريڪ ڊائون شروع ڪيو، جنهن ۾ پي ٽي آءِ احتجاج ڪندڙن کي گرفتار ڪيو ويو ۽ انهن تي حملا ڪيا ويا.[178]

15 جولاءِ 2024ع تي، اطلاعات واري وزير عطاءُ الله تارڙ اعلان ڪيو تہ حڪومت پي ٽي آءِ تي پابندي لڳائڻ تي غور ڪري رهي آهي، جنهن لاءِ هن 2023ع پاڪستاني احتجاجن جي تشدد ۽ پي ٽي آءِ پاران مبينا طور ”خفيه معلومات ليڪ ڪرڻ“ جو حوالو ڏنو.[179] پي ٽي آءِ تي پابندي جي منصوبي کي پاڪستان اندر ۽ بين الاقوامي سطح تي وڏي ردعمل جو منهن ڏسڻو پيو، ۽ ڪيترن ئي نمايان سياستدانن، صحافين ۽ وڪيلن ان قدم جي مذمت ڪئي.[180] بروڪنگز انسٽيٽيوشن موجب، پي ٽي آءِ خلاف قدم حڪومت جي ”ڪمزوري ۽ سياسي عدم تحفظ“ کي ظاهر ڪيو، ۽ اهو قدم اهڙي دور ۾ آيو، جڏهن پاڪستان جي عدليه سياسي مخالفت خلاف ڪارروائي لاءِ وڌندڙ رياستي دٻاءُ هيٺ آهي.[181]

شريف جي حڪومت سماجي رابطن واري پليٽفارم ٽوئيٽر (ايڪس) تي ڪاڪر نگران حڪومت طرفان لاڳو ڪيل غيررسمي پابندي جاري رکي،[182][183] ۽ هڪ انٽرنيٽ فائر وال نصب ڪيو. فائر وال حڪومت پاران اهڙي مواد کي روڪڻ لاءِ ٺاهيو ويو، جنهن کي اها پروپيگنڊا سمجهي ٿي. فائر وال تي سينسرشپ سبب وڏي تنقيد ڪئي وئي. وڌيڪ اهو تہ انٽرنيٽ فائر وال منصوبي جو خرچ 300 ملين ڊالر لڳايو ويو. فائر وال پاڪستان ۾ ڪاروبارن کي منفي طور متاثر ڪيو.[184][185]

شهري-فوجي لاڳاپا

[سنواريو]
سيپٽمبر 2025ع ۾ وائيٽ هائوس ۾ آرمي چيف عاصم منير سان گڏ

پنهنجي وزيراعظمي دوران، شريف پاڪستاني فوج سان مثبت لاڳاپا برقرار رکيا آهن. شريف عوامي طور چيو تہ سندس حڪومت ۽ فوج قومي سلامتي، دهشتگردي خلاف ڪارروائي ۽ اقتصادي ترقي سميت سڀني اهم قومي معاملن تي ”هڪ ئي صفحي تي“ آهن.[186]

شريف آرمي چيف عاصم منير سان خاص طور تي خوشگوار تعلق پيدا ڪيو، ۽ فوج سان پنهنجي لاڳاپي کي مستقبل لاءِ ”رول ماڊل“ قرار ڏنو.[187] ٻنهي اڳواڻن قومي سلامتي ۽ پرڏيهي پاليسي بابت ڪيترائي گڏيل اجلاس ڪيا، جن ۾ 2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار کان پوءِ ڀارت بابت پاڪستان جي جواب تي مشاورت پڻ شامل هئي.[188]

مئي 2025ع ۾، وفاقي ڪابينا منير کي فيلڊ مارشل جي عهدي تي ترقي ڏيڻ جي منظوري ڏني، جنهن لاءِ تڪرار دوران سندس ”فيصلائتي قيادت“ جو حوالو ڏنو ويو.[189] ترقي واري تقريب، جنهن ۾ شريف ۽ صدر آصف علي زرداري ٻنهي شرڪت ڪئي، اسلام آباد جي ايوان صدر ۾ ٿي، جتي منير کي رسمي طور فيلڊ مارشل جو بيٽن ڏنو ويو.[190]

فوج سان شريف جي تعاون واري موقف کي سياسي استحڪام برقرار رکڻ ۽ ملڪ جي طاقتور فوجي اسٽيبلشمينٽ سان ٽڪراءُ کان بچڻ جي ڪوشش طور ڏٺو ويو. سندس حڪومت جي طريقي کي دفاع واري وزير خواجه آصف حڪمراني جو ”هائبرڊ ماڊل“ قرار ڏنو، جنهن ۾ قومي ۽ اقتصادي معاملن ۾ شهري ۽ فوجي فيصلا سازي گڏيل ڪئي وئي.[191]

پرڏيهي پاليسي

[سنواريو]

وچ اوڀر

[سنواريو]
سيپٽمبر 2025ع ۾ غزا جنگ تي بحث لاءِ نيو يارڪ شهر ۾ ٻين مسلم اڳواڻن ۽ آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ سان گڏ

شريف جو پنهنجي ٻي وزيراعظمي دوران پهريون پرڏيهي دورو 2024ع ۾ سعودي عرب ڏانهن هو، جتي هن ولي عهد محمد بن سلمان سان ملاقات ڪئي.[192] هن ملاقات جي حصي طور، شريف ۽ بن سلمان پاڪستان لاءِ 5 ارب ڊالرن جي سعودي سيڙپڪاري پيڪيج جي پهرين لهر کي تيز ڪرڻ تي اتفاق ڪيو.[193] سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو سعودي عرب سان گڏيل دفاعي معاهدو هو، ۽ اهو ان مهيني جي شروعات ۾ دوحا تي اسرائيلي حملو کان پوءِ ٿيو؛ بهرحال، سعودي حڪومت چيو تہ اهو معاهدو ڪنهن تازو علائقائي واقعي جو جواب نه، پر ”سالن جي ڳالهين“ جو نتيجو هو.[194] شريف اپريل 2024ع ۾ ايراني صدر ابراهيم رئيسي سان پڻ ملاقات ڪئي، ۽ انهيءَ سال جنوري ۾ ٻنهي ملڪن وچ ۾ ٿيل مختصر جوابي تڪرار کان پوءِ اقتصادي ۽ سيڪيورٽي تعاون مضبوط ڪرڻ جو واعدو ڪيو.[195] جون 2025ع ۾، شريف ايران-اسرائيل جنگ دوران ايران جي حمايت ظاهر ڪئي.[196]

شريف متحده عرب امارات سان گرمجوش لاڳاپن تي زور ڏنو، ۽ يو اي اي صدر محمد بن زايد آل نهيان سان ڪيترن ئي موقعن تي ملاقات ڪئي. شريف ۽ بن زايد پاڪستان ۾ اماراتي سيڙپڪاري وڌائڻ تي اتفاق ڪيو. مئي 2024ع ۾، بن زايد پاڪستان ۾ 10 ارب ڊالر سيڙپڪاري ڪرڻ جو عزم ظاهر ڪيو.[197]

مئي 2025ع ۾ تهران ۾ ايراني صدر مسعود پيزشڪيان ۽ سپريم ليڊر علي خامنه اي سان گڏ

نومبر 2025ع ۾، شريف اردن جي بادشاهه عبدالله ٻيون کي ٻن ڏينهن جي دوري تي پاڪستان ۾ ڀليڪار چيو، ۽ کيس راولپنڊي ۾ گلوبل انڊسٽريل ڊفينس سوليوشنز ۾ پاڪستان جي مقامي دفاعي پيداوار ۽ امڪاني ٻطرفي فوجي تعاون جي جائزي لاءِ دعوت ڏني.[198]

شريف بار بار اسرائيل جي غزا ۾ جنگ جي مذمت ڪئي—جنهن کي هن نسل ڪشي قرار ڏنو—۽ فلسطيني عوام سان همدردي ۽ آزاد فلسطيني رياست جي حمايت جو اظهار ڪيو.[199][200] سيپٽمبر 2025ع ۾، هن ڊونلڊ ٽرمپ جي غزا پٽي واري تجويز جي مضبوط حمايت ظاهر ڪئي، ۽ ان کي ”وچ اوڀر ۾ امن ڏانهن هڪ اهم قدم“ قرار ڏنو. شريف ٽرمپ جي قيادت ۽ تڪرار حل ڪرڻ ۾ آمريڪي خاص نمائندي اسٽيو وٽڪاف جي ڪوششن جي به ساراهه ڪئي. جواب ۾، ٽرمپ شريف جي واکاڻ ڪندي چيو تہ هو ”منصوبي جي 100 سيڪڙو مڪمل حمايت ڪري ٿو“.[201][202][203]

فيبروري 2026ع ۾، شريف ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن ۽ علي خامنه اي جو قتل جي مذمت ڪئي، ۽ ان واقعي کي بين الاقوامي قانون جي ڀڃڪڙي قرار ڏنو.[204] 12 مارچ تي، شريف جده ۾ محمد بن سلمان سان ملاقات ڪئي، ته جيئن سعودي عرب تي ايراني حملن کان پوءِ پاڪستان جي سعودي عرب سان يڪجهتي ظاهر ڪري سگهجي.[205] 8 اپريل تي، پاڪستان ايران ۽ آمريڪا وچ ۾ ٻن هفتن جي عارضي جنگبندي ڪرائي. شريف ٻنهي ملڪن جي اعليٰ سطحي وفدن، جن ۾ آمريڪي نائب صدر جي ڊي وينس پڻ شامل هو، کي 11 اپريل تي امن ڳالهين لاءِ اسلام آباد ۾ ڀليڪار ڪيو، جيڪي آخرڪار ايندڙ ڏينهن ناڪام ٿي ويون.[206]

ترڪي جي رجب طيب اردوان ۽ آذربائيجان جي الهام عليئف سان، نومبر 2025ع ۾ باڪو ۾ ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ جي سالگرهه ملهائڻ لاءِ

ترڪي ۽ آذربائيجان

[سنواريو]

شريف پاڪستان، ترڪي ۽ آذربائيجان جي وچ ۾ لاچين، آذربائيجان ۾ ٿيل ٽه ڌري اجلاس ۾ شرڪت ڪئي. شريف 2025ع ۾ ڀارت سان تڪرار دوران پاڪستان لاءِ سفارتي ۽ اخلاقي حمايت تي ٻنهي ملڪن جا ٿورا مڃيا، ۽ وڌيڪ سهڪار جو واعدو ڪيو.[207] ان کان علاوه، شريف جي حڪومت ٽنهي ملڪن جي وچ ۾ فوجي سهڪار کي وڌايو.[208] مثال طور، جنوري 2025ع ۾، پاڪستان ۽ ترڪي ٽي اي آءِ ٽي ايف ڪان جنگي جهازن لاءِ گڏيل سهولت قائم ڪرڻ ۽ هلائڻ تي اتفاق ڪيو.[209] نومبر 2025ع ۾، شريف ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ جي پنجين سالگرهه جي موقعي تي باڪو ۾ فتح پريڊ ۾ شرڪت ڪئي، جتي هن ناگورنو-ڪاراباخ جي آذربائيجاني ”آزادي“ کي فلسطين ۽ ڀارت جي انتظام هيٺ ڪشمير جي ماڻهن لاءِ اميد جي علامت قرار ڏنو، جن کي هن ”قبضي هيٺ قومون“ سڏيو.[210]

آمريڪا

[سنواريو]
سيپٽمبر 2025ع ۾ وائيٽ هائوس ۾ آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ سان

اپريل 2025ع ۾، شريف آمريڪا جي هڪ وفد سان ملاقات ڪئي، جنهن جي اڳواڻي اسٽيٽ ڊپارٽمينٽ جي ڏکڻ ۽ وچ ايشيائي معاملن واري بيورو جي سينيئر بيورو آفيسر ايرڪ ميئر ڪري رهيو هو، ۽ اعلان ڪيو تہ آمريڪي ڪمپنيون پاڪستان جي اڻ ڇهين معدني وسيلن ۾ سيڙپڪاري ڪرڻ چاهين ٿيون.[211] شريف 2025ع جي ڀارت-پاڪستان تڪرار کي گهٽائڻ ۾ آمريڪي ٽياڪڙي جي اهميت تي پڻ زور ڏنو، ۽ پاڪستاني حڪومت تڪرار ختم ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار سبب ڊونلڊ ٽرمپ کي نوبل امن انعام لاءِ نامزد ڪيو.[212][213][214] ٽرمپ جون 2025ع ۾ پاڪستان جي آرمي چيف عاصم منير سان پڻ ملاقات ڪئي، جنهن ٻنهي ملڪن جي لاڳاپن ۾ وڏي بهتري جو اشارو ڏنو.[215][216] جولاءِ ۾، شريف جي حڪومت آمريڪا سان هڪ واپاري معاهدي تي ڳالهه ٻولهه ڪئي، جنهن ۾ پاڪستان جي سامونڊي حدن اندر خام تيل جي ذخيرن ۾ آمريڪي سيڙپڪاري شامل هئي.[217] ان معاهدي ۾ ڪرپٽو ڪرنسي ۽ اطلاعاتي ٽيڪنالاجي ۾ ڀائيواريون پڻ شامل هيون.[218] سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس جي موقعي تي مسلمان اڳواڻن ۽ ٽرمپ سان گڏ غزا جنگ ختم ڪرڻ لاءِ هڪ ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪئي.[219] ساڳئي مهيني، شريف وائيٽ هائوس جو دورو ڪيو ۽ ٽرمپ سان ملاقات ڪئي.[220] آڪٽوبر 2025ع جي غزا امن اجلاس دوران، شريف ٽرمپ کي ٻئي ڀيري نوبل امن انعام لاءِ نامزد ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو.[221] جنوري 2026ع ۾، شريف اعلان ڪيو تہ پاڪستان غزا جنگ کان پوءِ غزا پٽي جي ٻيهر تعمير لاءِ بورڊ آف پيس ۾ شامل ٿيڻ بابت آمريڪي دعوت قبول ڪري ورتي آهي.[222]

چين

[سنواريو]
سيپٽمبر 2025ع ۾ چين فتح ڏهاڙي پريڊ ۾ روس جي ولاديمير پيوٽن، چين جي شي جن پنگ ۽ اتر ڪوريا جي ڪم جونگ اُن سان

شريف جي حڪومت اڏاوتي ڍانچي ۽ کاڻين جي شعبي ۾ سهڪار ذريعي جمود جو شڪار سي پيڪ کي ٻيهر بحال ڪرڻ جو واعدو ڪيو.[223] سهڪار وڌائڻ جي اها خواهش پاڪستان ۾ چيني ڪارڪنن تي ويڙهاڪ گروهن جي وڌندڙ حملن جي پسمنظر ۾ آئي، جن جو مقصد سي پيڪ ۾ رنڊڪ وجهڻ آهي، ۽ جنهن چين-پاڪستان لاڳاپن کي متاثر ڪيو آهي.[224][225] بهرحال، پاڪستان سان چين جي اهم دفاعي سهڪار، ڀارت سان 2025ع جي تڪرار دوران پاڪستان طرفان اولهه ۾ ٺهيل ڀارتي جهازن، خاص طور تي هڪ رافيل، کي ڪيرائڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو.[226][227]

ڏکڻ ايشيا

[سنواريو]
آڪٽوبر 2024ع ۾ اسلام آباد ۾ شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس دوران ڀارتي پرڏيهي وزير ايس. جي شنڪر سان

آڪٽوبر 2024ع ۾، شريف اسلام آباد ۾ شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس ۾ ڀارتي پرڏيهي وزير ايس. جي شنڪر جي ميزباني ڪئي، جيڪو 2015ع کان پوءِ اهڙي قسم جو پهريون دورو هو.[228] اپريل 2025ع ۾ پهلگام، ڀارت جي انتظام هيٺ ڄمون ۽ ڪشمير ۾ ويڙهاڪ حملي کان پوءِ ڀارت ۽ پاڪستان جا لاڳاپا خراب ٿي ويا، جنهن جو الزام ڀارت پاڪستان تي لڳايو، پر شريف حڪومت ان الزام کي رد ڪيو.[229] ان کان پوءِ پيدا ٿيل بحران سبب سفارتي جوابي قدم کنيا ويا، جن ۾ ڀارت طرفان سنڌو پاڻي معاهدو ۽ پاڪستان طرفان شمله معاهدو معطل ڪرڻ شامل هو.[230] [231] مئي 2025ع ۾، شريف ڀارتي فوجي حملن تي پاڪستاني جواب جي نگراني ڪئي[232]، جنهن ۾ ڀارتي فوجي هنڌن خلاف آپريشن بنيان مرصوص[lower-alpha 2] شروع ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ ٻنهي ڌرين جنگبندي جو اعلان ڪيو.[235][236] شريف بعد ۾ ڀارت تي فتح جو اعلان ڪيو ۽ 16 مئي کي يوم تشڪر قرار ڏنو، جيتوڻيڪ تڪرار جو ڪو واضح فاتح نه نڪتو.[237][238][239]

شريف ڊسمبر 2024ع ۾ قاهرو ۾ ترقي پذير-8 اجلاس دوران بنگلاديشي چيف ايڊوائيزر محمد يونس سان ملاقات ڪئي، جيڪا بنگلاديش ۾ جولاءِ انقلاب کان پوءِ پاڪستاني ۽ بنگلاديشي اعليٰ اڳواڻن جي پهرين ملاقات هئي.[240] شريف بنگلاديش سان لاڳاپا مضبوط ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پاڪستان کان چٽاگانگ بندرگاهه تائين سڌي ڪارگو شپمينٽ شروع ڪئي ۽ بنگلاديشي شاگردن لاءِ 300 وظيفا پيش ڪيا.[241][242]

شريف افغانستان سان لاڳاپا بهتر ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، جڏهن⁠تہ ان جي حڪومت تي زور ڏنو تہ تحريڪ طالبان پاڪستان (ٽي ٽي پي) خلاف ڪارروائي ڪئي وڃي، جنهن بابت پاڪستان جو الزام آهي تہ اها افغان سرزمين مان ڪم ڪري ٿي.[243] مارچ 2024ع ۾، هن ٽي ٽي پي جي مضبوط ٺڪاڻن کي نشانو بڻائيندي اوڀر افغانستان ۾ هوائي حملن جي اجازت ڏني.[244][245]

يو اين جي اي جي اسيئين اجلاس کي خطاب ڪندي، شريف عام طور دعويٰ ڪئي تہ پاڪستان کي ”افغان سرزمين“ مان ڪم ڪندڙ دهشتگرد گروهن سبب مسئلن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو.[246] آڪٽوبر 2025ع ۾، شريف پاڪستاني فوجي ڪارروائين جي نگراني ڪئي، جيڪي افغان طالبان ۽ ٽي ٽي پي ٻنهي خلاف ڪيون ويون، جڏهن پاڪستاني فوج افغان سرحدي چوڪين ۽ شهرن، جن ۾ ڪابل ۽ قنڌار شامل آهن، تي حملا ڪيا.[247][248]

عوامي تاثر

[سنواريو]

وزيراعليٰ طور پنهنجي دور دوران، شريف هڪ محنتي منتظم طور ساک پيدا ڪئي.[249][250] هن پنجاب ۾ اهم اڏاوتي ڍانچي وارا منصوبا شروع ڪيا ۽ پنهنجي اثرائتي حڪمراني سبب نمايان ٿيو.[251][252][253] 19 ڊسمبر 2016ع تي، چيني ڪميونسٽ پارٽي جي بين الاقوامي رابطن واري شعبي جي نائب وزير ژينگ شياوسونگ چين-پاڪستان اقتصادي راهداري اندر منصوبن جي اڳڀرائي تيز ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار کي مڃتا ڏيڻ لاءِ ”شهباز اسپيڊ“ جو اصطلاح جوڙيو. ان کان پوءِ اهو اصطلاح سي پيڪ اندر اڳڀرائي جي رفتار بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيو آهي.[254][255][256] سرڪاري ملاقاتن ۾، سعودي عملدارن پڻ شريف کي ”عملي ماڻهو“ قرار ڏنو.[257] 2025ع ۾، شريف کي امان، اردن ۾ قائم رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر جي سالياني اشاعت دي مسلم 500 پاران دنيا جي 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمانن ۾ شامل ڪيو ويو.[258]

ذاتي زندگي

[سنواريو]

خاندان

[سنواريو]
شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ نواز شريف سان

شريف 1973ع ۾ نصرت شهباز سان شادي ڪئي.[259] انهن جا چار ٻار ٿيا: سلمان، حمزه، ۽ جڙواڻ ڌيئر جاويريا ۽ رابعه.[4][260]

سندس ٻي شادي عاليه هني سان ٿي، جنهن سان هن 1993ع ۾ شادي ڪئي.[1][2] اهو جوڙو صرف هڪ سال کان پوءِ الڳ ٿي ويو.[1]

2003ع ۾، شريف پنهنجي ٽين زال، ليکڪا ۽ فنڪاره تهمينه دراني سان شادي ڪئي.[4][261]

دولت

[سنواريو]

سندس خاندان گڏيل طور شريف گروپ جو مالڪ آهي ۽ اڳ ۾ اتفاق گروپ جو پڻ مالڪ رهيو آهي.[13][262] 2013ع ۾ نوٽ ڪيو ويو ته شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ نواز کان وڌيڪ مالدار آهي، جنهن جي خالص ملڪيت سانچو:PKR هئي.[lower-alpha 3]

توشه خانه جا رڪارڊ

[سنواريو]

12 مارچ 2023ع تي، پاڪستان حڪومت 2003ع کان 2023ع تائين سرڪاري عملدارن پاران رکيل توشه خانه جي تحفن جو رڪارڊ جاري ڪيو،[265][266] جن مان 90 تحفا شريف پاران توشه خانه مان رکيا ويا هئا.[267]

توشه خانه جا تحفا تاريخ اندازيل مارڪيٽ قيمت ادا ڪيل قيمت
تهران کان تهران تائين ڪتاب 15 جولاءِ 2009 a. NCV b. Rs. 7,500/- ---
شاپنگ بيگ ۾ قالين 15 -07 -2009 Rs.13,000/ – ---
a. فريم باڪس شيلڊ (وڏي) b. فريم باڪس شيلڊ (ننڍي) c. ٽي شيلڊون (ننڍيون) 15 -07 -2009 a. Rs.6,000/ – b. NCV c. NCV ---
هڪ سيرامڪ پليٽ (وڏي) 15 -07 -2009 Rs.4,000/ – ---
a. شاهنامهءِ فردوسي ڪتاب b. دٻن ۾ 2 تحفي جا پيڪ 15 -07 -2009 a. NCV b. Rs.4,500/ ----
هڪ ٽاور 15 جولاءِ 2009 NCV ---
هڪ سيرامڪ پليٽ (ننڍي) 15 جولاءِ 2009 Rs.2,500/- ---

ڪتاب

[سنواريو]
  • عزم ۽ همت جي داستان (عزم و همت كى داستان؛ "عزم ۽ همت جي ڪھاڻي")، لاھور: شريف پبليڪيشنز، 2000ع، 72 صفحا۔ شريف خاندان جي واپاري جدوجهد ۽ تاريخ۔[268]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. 1 2 3 Khan, Omer Farooq (10 April 2010). "Muslim law and Pakistan". دي ٽائيمز آف انڊيا. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 March 2024 تي محفوظ ڪيل. 10 February 2024 تي حاصل ڪيل.
  2. 1 2 3 Iqbal, Abdullah (7 February 2005). "Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town". گلف نيوز. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 September 2022 تي محفوظ ڪيل. 10 February 2024 تي حاصل ڪيل.
  3. ↑ "Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party". Arab News. 13 March 2018. 1 July 2025 تي حاصل ڪيل.
  4. 1 2 3 "Profile of Shehbaz Sharif". Pakistan Today. 30 July 2017. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 December 2017 تي محفوظ ڪيل. 28 December 2017 تي حاصل ڪيل.
  5. ↑ "Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM". هندوستان ٽائيمز. 29 July 2017. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 July 2017 تي محفوظ ڪيل. 30 July 2017 تي حاصل ڪيل.
  6. ↑ "If elections are held on time…". دي نيوز انٽرنيشنل (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 December 2017 تي محفوظ ڪيل. 4 December 2017 تي حاصل ڪيل.
  7. 1 2 3 "Shahbaz Sharif". ڊان (انگريزي ۾). 13 January 2012. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 July 2017 تي محفوظ ڪيل. 23 July 2017 تي حاصل ڪيل.
  8. ↑ "As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express". archive.indianexpress.com (برطانوي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 March 2016 تي محفوظ ڪيل. 29 July 2017 تي حاصل ڪيل.
  9. ↑ Lieven, Anatol (2011). Pakistan: A Hard Country. PublicAffairs. ISBN 9781610390231. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 May 2016 تي محفوظ ڪيل. 23 July 2017 تي حاصل ڪيل.
  10. ↑ Ellis-Petersen, Hannah; Baloch, Shah Meer (27 October 2023). "Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM". The Guardian. ISSN 0261-3077. 1 July 2025 تي حاصل ڪيل.
  11. ↑ "Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister?". dw.com. 26 February 2024. 1 July 2025 تي حاصل ڪيل.
  12. 1 2 3 4 5 "Profile". پنجاب صوبائي اسيمبلي (انگريزي ۾). اصل نسخو مان 5 August 2017 تي محفوظ ڪيل. 22 July 2017 تي حاصل ڪيل.
  13. 1 2 3 4 5 6 7 "Shahbaz Sharif". ڊان (انگريزي ۾). 25 April 2013. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 July 2017 تي محفوظ ڪيل. 22 July 2017 تي حاصل ڪيل.
  14. 1 2 "Election result Punjab Assembly 1988–97" (PDF). ECP. اصل نسخو (PDF) مان 30 August 2017 تي محفوظ ڪيل. 27 February 2018 تي حاصل ڪيل.
  15. 1 2 3 "16 old, seven new faces from Lahore to take oath today". دي نيوز انٽرنيشنل (انگريزي ۾). 1 June 2013. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 July 2017 تي محفوظ ڪيل. 23 July 2017 تي حاصل ڪيل.
  16. 1 2 "Opinion". dawn.com (انگريزي ۾). 2 August 2008. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 July 2017 تي محفوظ ڪيل. 22 July 2017 تي حاصل ڪيل.
  17. ↑ هو پهريون ڀيرو پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017">
  18. 1 2 3 4 5 6 7 8 "Nawaz Sharif, a profile". دي نيوز انٽرنيشنل (انگريزي ۾). 25 November 2007. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 July 2017 تي محفوظ ڪيل. 23 July 2017 تي حاصل ڪيل.
  19. 1 2 3 "Shahbaz Sharif". ڊان (انگريزي ۾). 13 January 2012. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 July 2017 تي محفوظ ڪيل. 23 July 2017 تي حاصل ڪيل.
  20. ↑ "Shahbaz Sharif, five cops summoned". ڊان. 10 June 2003. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 31 July 2018 تي محفوظ ڪيل. 31 July 2018 تي حاصل ڪيل.
  21. 1 2 3 "Shahbaz acquitted in Sabzazar case". ڊان. 2 March 2008. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 July 2017 تي محفوظ ڪيل. 31 July 2018 تي حاصل ڪيل.
  22. ↑ "Release of Pacific trade text opens fight for ratification". دي نيوز انٽرنيشنل (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 31 July 2018 تي محفوظ ڪيل. 31 July 2018 تي حاصل ڪيل.
  23. 1 2 "Government's move to woo Shahbaz". دي نيوز انٽرنيشنل (انگريزي ۾). 5 November 2006. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 July 2017 تي محفوظ ڪيل. 23 July 2017 تي حاصل ڪيل.
  24. ↑ "Warrants for Shahbaz Sharif issued". ڊان (انگريزي ۾). 11 June 2003. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 July 2017 تي محفوظ ڪيل. 23 July 2017 تي حاصل ڪيل.
  25. 1 2 3 4 "Order for Sharif brother arrest". BBC. 7 September 2007. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 April 2022 تي محفوظ ڪيل. 23 July 2017 تي حاصل ڪيل.
  26. ↑ "Opinion". ڊان (انگريزي ۾). 1 September 2007. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 July 2017 تي محفوظ ڪيل. 23 July 2017 تي حاصل ڪيل.
  27. ↑ "Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother". VOA (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 July 2017 تي محفوظ ڪيل. 23 July 2017 تي حاصل ڪيل.
  28. ↑ "Shahbaz granted pre-arrest bail". ڊان. 7 December 2007. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 31 July 2018 تي محفوظ ڪيل. 31 July 2018 تي حاصل ڪيل.
  29. ↑ "Arrest warrant for Shahbaz issued". دي نيوز انٽرنيشنل (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 July 2017 تي محفوظ ڪيل. 23 July 2017 تي حاصل ڪيل.
  30. ↑ "Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online". en.people.cn. People's Daily Online. 9 June 2008. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 February 2018 تي محفوظ ڪيل. 23 July 2017 تي حاصل ڪيل.
  31. ↑ "'Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation". ڊان (انگريزي ۾). 8 December 2022. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 December 2022 تي محفوظ ڪيل. 10 December 2022 تي حاصل ڪيل.
  32. ↑ "Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations'". Brecorder (انگريزي ۾). 8 December 2022. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 December 2022 تي محفوظ ڪيل. 10 December 2022 تي حاصل ڪيل.
  33. ↑ "'Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation". India Today (انگريزي ۾). 8 December 2022. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 December 2022 تي محفوظ ڪيل. 10 December 2022 تي حاصل ڪيل.
  34. ↑ "Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose". Daily Times (آمريڪي انگريزي ۾). 31 January 2020. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 December 2022 تي محفوظ ڪيل. 10 December 2022 تي حاصل ڪيل.
  35. 1 2 "Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology". www.geo.tv (انگريزي ۾). 9 December 2022. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 December 2022 تي محفوظ ڪيل. 10 December 2022 تي حاصل ڪيل.
  36. ↑ "Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations". The Express Tribune (انگريزي ۾). 8 December 2022. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 December 2022 تي محفوظ ڪيل. 10 December 2022 تي حاصل ڪيل.
  37. ↑ "Daily Mail tenders apology to Shehbaz". Daily Times (آمريڪي انگريزي ۾). 9 December 2022. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 December 2022 تي محفوظ ڪيل. 10 December 2022 تي حاصل ڪيل.
  38. ↑ "Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly". GulfNews. 2 June 2008. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 February 2018 تي محفوظ ڪيل. 27 February 2018 تي حاصل ڪيل.
  39. ↑ Hanif, Intikhab (6 June 2008). "Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign". ڊان (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 July 2017 تي محفوظ ڪيل. 23 July 2017 تي حاصل ڪيل.
  40. ↑ "SC summons record in Shahbaz eligibility case". دي نيوز انٽرنيشنل (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 February 2018 تي محفوظ ڪيل. 27 February 2018 تي حاصل ڪيل.
  41. ↑ "Shahbaz eligibility for CM questioned". The Nation. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 31 July 2018 تي محفوظ ڪيل. 27 February 2018 تي حاصل ڪيل.
  42. ↑ Iqbal, Nasir (26 February 2009). "SC makes public office out of bounds for Sharif brothers". ڊان. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 31 July 2018 تي محفوظ ڪيل. 27 February 2018 تي حاصل ڪيل.
  43. ↑ "Shahbaz 2nd CM restored by court". دي نيوز انٽرنيشنل (انگريزي ۾). 1 April 2009. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 July 2017 تي محفوظ ڪيل. 23 July 2017 تي حاصل ڪيل.
  44. ↑ "2013 election result" (PDF). ECP. اصل نسخو (PDF) مان 1 February 2018 تي محفوظ ڪيل. 27 February 2018 تي حاصل ڪيل.
  45. ↑ "Shahbaz Sharif takes oath as Punjab chief minister – The Express Tribune". The Express Tribune. 6 June 2013. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 June 2018 تي محفوظ ڪيل. 27 February 2018 تي حاصل ڪيل.
  46. ↑ "Shahbaz sworn in as CM Punjab for third time". ڊان (انگريزي ۾). 6 June 2013. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 July 2017 تي محفوظ ڪيل. 23 July 2017 تي حاصل ڪيل.
  47. ↑ "Shahbaz Sharif elected unopposed as President of PML-N Punjab". Radio Pakistan. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 July 2017 تي محفوظ ڪيل. 23 July 2017 تي حاصل ڪيل.
  48. ↑ "Shahbaz Sharif will be Pakistan's next Prime Minister". دي نيوز انٽرنيشنل. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 July 2017 تي محفوظ ڪيل. 28 July 2017 تي حاصل ڪيل.
  49. ↑ Sanaullah Khan; Syed Sammer Abbas (28 July 2017). "Shahbaz tipped to be Nawaz's choice for prime minister: reports". ڊان. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 July 2017 تي محفوظ ڪيل. 29 July 2017 تي حاصل ڪيل.
  50. ↑ Bilal, Muhammad (29 July 2017). "Shahbaz's name finalised as successor to Nawaz Sharif". ڊان. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 July 2017 تي محفوظ ڪيل. 29 July 2017 تي حاصل ڪيل.
  51. ↑ Sana Jamal (29 July 2017). "Shahid Khaqan Abbasi appointed as interim PM of Pakistan". GulfNews. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 July 2017 تي محفوظ ڪيل. 29 July 2017 تي حاصل ڪيل.
  52. ↑ "Shahid Khaqan Abbasi likely to continue as Pakistan PM for 10-month PML-N tenure". The Indian Express. 3 August 2017. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 August 2017 تي محفوظ ڪيل. 5 August 2017 تي حاصل ڪيل.
  53. ↑ "Sana opposes Shahbaz's elevation to Centre". ڊان. 2 August 2017. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 August 2017 تي محفوظ ڪيل. 5 August 2017 تي حاصل ڪيل.
  54. ↑ "Shahbaz is next premier: Nawaz". دي نيوز انٽرنيشنل. 21 December 2017. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 December 2017 تي محفوظ ڪيل. 21 December 2017 تي حاصل ڪيل.
  55. ↑ Hussain, Javed; Shaikh, Ubaidullah (21 December 2017). "Shahbaz to be PML-N's next candidate for prime minister: Nawaz Sharif". ڊان. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 December 2017 تي محفوظ ڪيل. 21 December 2017 تي حاصل ڪيل.
  56. ↑ "Shehbaz Sharif appointed acting president of PML-N". The Express Tribune. 27 February 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 February 2018 تي محفوظ ڪيل. 27 February 2018 تي حاصل ڪيل.
  57. ↑ "PML-N endorses Nawaz's decision to pass on baton to Shehbaz". www.pakistantoday.com.pk. 27 February 2018 تي حاصل ڪيل.
  58. ↑ Javed Hussain (13 March 2018). "'Cannot even think of replacing Nawaz': Shahbaz Sharif appointed PML-N president". ڊان. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 March 2018 تي محفوظ ڪيل. 13 March 2018 تي حاصل ڪيل.
  59. ↑ "The baton in Pakistan passes from Nawaz Sharif to Shahbaz". The Indian Express. 30 July 2017. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 31 July 2017 تي محفوظ ڪيل. 31 July 2017 تي حاصل ڪيل.
  60. ↑ "Shahbaz Sharif — the three-time Punjab CM in the running for next PM". ڊان. 17 August 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 August 2018 تي محفوظ ڪيل. 18 August 2018 تي حاصل ڪيل.
  61. ↑ Khan, Iftikhar A. (14 August 2018). "By-polls on 11 NA seats to be held within two months". ڊان. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 August 2018 تي محفوظ ڪيل. 18 August 2018 تي حاصل ڪيل.
  62. ↑ "Imran, Shahbaz file nomination papers for PM's slot". دي نيوز انٽرنيشنل (انگريزي ۾). 16 August 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 August 2018 تي محفوظ ڪيل. 18 August 2018 تي حاصل ڪيل.
  63. ↑ Wasim, Amir (18 August 2018). "Imran outscores Shahbaz, secures top job". ڊان. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 August 2018 تي محفوظ ڪيل. 18 August 2018 تي حاصل ڪيل.
  64. ↑ Raza, Syed Irfan (18 August 2018). "Shahbaz set to become opposition leader in National Assembly". ڊان. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 August 2018 تي محفوظ ڪيل. 18 August 2018 تي حاصل ڪيل.
  65. ↑ "Pakistan opposition leader arrested in corruption case". Al Jazeera (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 September 2020 تي محفوظ ڪيل. 28 September 2020 تي حاصل ڪيل.
  66. ↑ "Shahbaz's son, daughter, son-in-law, three others declared POs". دي نيوز انٽرنيشنل (انگريزي ۾). 27 November 2020. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 November 2020 تي محفوظ ڪيل. 28 November 2020 تي حاصل ڪيل.
  67. ↑ "Pakistan's Opposition Leader Shahbaz Sharif Remanded in NAB Custody for 14 Days in Money Laundering Case". News18 (انگريزي ۾). 29 September 2020. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 April 2022 تي محفوظ ڪيل. 22 April 2022 تي حاصل ڪيل.
  68. ↑ "Shahbaz, Hamza to be released on parole today". The Nation (انگريزي ۾). 27 November 2020. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 November 2020 تي محفوظ ڪيل. 28 November 2020 تي حاصل ڪيل.
  69. ↑ "LHC approves bail plea of Shehbaz Sharif in money laundering case". Dunya News. 14 February 2008. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 April 2021 تي محفوظ ڪيل. 14 April 2021 تي حاصل ڪيل.
  70. 1 2 "Pakistani court acquits PM, son in money laundering case". Al Jazeera (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 September 2023 تي محفوظ ڪيل. 7 September 2023 تي حاصل ڪيل.
  71. ↑ "Pakistan to Vote in New PM as Ousted Khan Rallies Supporters". Bloomberg News. 11 April 2022. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 April 2022 تي محفوظ ڪيل. 10 April 2022 تي حاصل ڪيل.
  72. ↑ Shahzad, Asif; Hassan, Syed Raza (11 April 2022). "Political change in Pakistan as Shehbaz Sharif seeks to become PM". Reuters. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 April 2022 تي محفوظ ڪيل. 10 April 2022 تي حاصل ڪيل – www.reuters.com وسيلي.
  73. ↑ "Shehbaz Sharif, Pakistan Opposition Leader, Elected New PM". NDTV.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 April 2022 تي محفوظ ڪيل. 11 April 2022 تي حاصل ڪيل.
  74. ↑ "Shehbaz Sharif elected prime minister of Pakistan". ڊان (انگريزي ۾). 11 April 2022. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 April 2022 تي محفوظ ڪيل. 11 April 2022 تي حاصل ڪيل.
  75. ↑ "Shehbaz Sharif takes oath as prime minister of Pakistan". www.geo.tv. 11 April 2022. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 April 2022 تي محفوظ ڪيل. 11 April 2022 تي حاصل ڪيل.
  76. ↑ Zaman, Q. "Shehbaz Sharif elected as Pakistan's new prime minister". Al Jazeera (انگريزي ۾). 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  77. ↑ Masood, Salman; Goldbaum, Christina (11 April 2022). "Shehbaz Sharif Becomes Pakistan's New Prime Minister Amid Turmoil". The New York Times (آمريڪي انگريزي ۾). ISSN 0362-4331. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  78. 1 2 "Shehbaz Sharif elected PM, unveils relief package". دي نيوز انٽرنيشنل (انگريزي ۾). 12 April 2022. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  79. ↑ "BR-ePaper | 11 October 2022 | Page Front Page 1". BR-ePaper (انگريزي ۾). 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  80. ↑ "Pakistan CPI inflation hits multi-decade high 27.3% on year in August". رائٽرز. 1 September 2022.
  81. ↑ "Pakistan inflation hits record for second consecutive month". Al Jazeera. 2 June 2023.
  82. ↑ Khan, Aamir Shafaat (10 January 2023). "7 million people laid off in textile industry, associations claim". Dawn.
  83. ↑ Hanif, Usman (6 December 2022). "'Pakistan in financial emergency'". The Express Tribune (انگريزي ۾). 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  84. ↑ "IMF Reaches Staff-level Agreement with Pakistan on a US$3 billion Stand-By Arrangement". IMF (انگريزي ۾). 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  85. ↑ Shahzad, Asif (24 June 2023). "Pakistan changes budget as dictated by IMF to clinch stalled funds". Reuters (انگريزي ۾). 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  86. ↑ Rajvanshi, Astha (11 July 2023). "The IMF is Lending $3 Billion to Pakistan-Is it Enough?". TIME (انگريزي ۾). اصل نسخو مان 13 November 2025 تي محفوظ ڪيل. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  87. ↑ "Floods have affected over 30 million in Pakistan: minister". The Express Tribune (انگريزي ۾). 27 August 2022. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  88. ↑ Bin Javaid, Osama. "Pakistan flood losses estimated at $40bn: Ex-finance minister". Al Jazeera (انگريزي ۾). 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  89. ↑ "Analysis of 2022 Pakistan floods identifies recovery strategies". carnegiescience.edu (انگريزي ۾). 18 June 2025. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  90. ↑ "Pakistan's 2022 Floods and Implications for U.S. Interests". www.congress.gov. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  91. ↑ "Study: Pakistan Flood Damages, Economic Losses Exceed $30 Billion". Voice of America (انگريزي ۾). 28 October 2022. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  92. ↑ "NDMA Floods (2022) SITREP - November 18, 2022" (PDF). cms.ndma.gov.pk. اصل نسخو (PDF) مان 28 November 2023 تي محفوظ ڪيل. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  93. ↑ Iqbal, Usama (5 October 2022). "Farmers end sit-in after govt accepts demands". The Express Tribune (انگريزي ۾). 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  94. 1 2 Shehzad, Rizwan (31 October 2022). "PM unveils Rs1.8tr mega relief for farmers". The Express Tribune (انگريزي ۾). 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  95. ↑ "What is behind soaring energy prices and what happens next? – Analysis". IEA (برطانوي انگريزي ۾). 12 October 2021. 1 July 2025 تي حاصل ڪيل.
  96. ↑ Zhang, Qi; Hu, Yi; Jiao, Jianbin; Wang, Shouyang (2 January 2024). "The impact of Russia–Ukraine war on crude oil prices: an EMC framework" (en ۾). Humanities and Social Sciences Communications 11 (1): 1–12. doi:10.1057/s41599-023-02526-9. ISSN 2662-9992.
  97. ↑ "Pakistan PM Shehbaz Sharif warns of increased electricity load shedding in July". ThePrint (آمريڪي انگريزي ۾). ANI. 28 June 2022. 1 July 2025 تي حاصل ڪيل.
  98. ↑ Salamat, Sajid (28 June 2022). "PM warns of increased load shedding in country in July". Daily Times (آمريڪي انگريزي ۾). 1 July 2025 تي حاصل ڪيل.
  99. ↑ "Power Outages May Increase In July: PM Shehbaz". Arab News (انگريزي ۾). 28 June 2022. 1 July 2025 تي حاصل ڪيل.
  100. ↑ Hasnain, Khalid (4 July 2022). "PM Shehbaz orders early resolution of energy crisis". ڊان (انگريزي ۾). 1 July 2025 تي حاصل ڪيل.
  101. ↑ "'All government buildings to switch to solar power by April'". The Express Tribune (انگريزي ۾). APP. 27 December 2022. 1 July 2025 تي حاصل ڪيل.
  102. ↑ "PM announces plan to solarize government buildings by April 2023". Arab News (انگريزي ۾). 27 December 2022. 1 July 2025 تي حاصل ڪيل.
  103. ↑ Ali, Hasan (27 April 2022). "Column: Why Pakistan Will Struggle to Mend U.S. Ties". TIME (انگريزي ۾). اصل نسخو مان 22 July 2025 تي محفوظ ڪيل. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  104. ↑ "US says ready to engage with PM Sharif's government to advance 'shared interests'". Arab News PK (انگريزي ۾). 5 March 2024. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  105. ↑ "Pakistan hits back at Biden's 'dangerous nation' comment". AP News (انگريزي ۾). 15 October 2022. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  106. ↑ Lateef, Samaan (25 November 2023). "Pakistani Taliban threatens to attack China's Belt and Road route unless 'tax' paid". The Telegraph (برطانوي انگريزي ۾). ISSN 0307-1235. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  107. ↑ "'CPEC revitalisation' in focus as PM Shehbaz reaches China on maiden visit". ڊان (انگريزي ۾). 1 November 2022. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  108. ↑ "Pakistan secures $8bn package from Saudi Arabia". دي نيوز انٽرنيشنل (انگريزي ۾). May 2022. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  109. ↑ "PM Shehbaz arrives in Qatar on two-day official visit". The Express Tribune (انگريزي ۾). 23 August 2022. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  110. ↑ "Sheikh Mohamed bin Zayed meets Pakistan's new Prime Minister Shehbaz Sharif". The National (انگريزي ۾). 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  111. ↑ "PM Shehbaz invites Turkiye to join CPEC". ڊان (انگريزي ۾). APP. 25 November 2022. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  112. ↑ "Iran, Pakistan Open Border Marketplace, Power Transmission Line". Voice of America (انگريزي ۾). 18 May 2023. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  113. ↑ "PM Shehbaz meets King Charles, condoles Queen Elizabeth's death". ڊان (انگريزي ۾). 19 September 2022. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  114. ↑ "PM joins world leaders to witness Charles coronation". The Express Tribune (انگريزي ۾). APP. 6 May 2023. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  115. ↑ "PM Shehbaz arrives in London to attend King Charles III's coronation". ڊان (انگريزي ۾). 3 May 2023. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  116. ↑ Shahzad, Asif (4 August 2023). "Pakistan prime minister proposes parliament dissolution on Aug. 9". Reuters (انگريزي ۾). 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  117. ↑ Nadir Guramani (14 August 2023). "Anwaarul Haq Kakar sworn in as Pakistan's 8th interim prime minister". ڊان (انگريزي ۾). 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  118. ↑ "New review law stuns top court". The Express Tribune (انگريزي ۾). 29 May 2023. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  119. ↑ Azaz Syed; Rhea Mogul; Sophia Saifi (21 October 2023). "Pakistan's former leader Nawaz Sharif returns after nearly four years in self-exile". CNN (انگريزي ۾). 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  120. ↑ "Fugitive Ex-Pakistani PM Nawaz Sharif Returns From Self-Exile". Voice of America (انگريزي ۾). 21 October 2023. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  121. ↑ Al Jazeera Staff. "Imran Khan's party loses its symbol, how will it affect Pakistan elections?". Al Jazeera (انگريزي ۾). 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  122. ↑ "Pakistan's PTI Barred From Using Cricket Bat Electoral Symbol". Voice of America (انگريزي ۾). 14 January 2024. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  123. ↑ Shahzad, Asif (14 January 2024). "Pakistan's Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol". Reuters (انگريزي ۾). 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  124. ↑ "Pakistan: Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol". The Guardian (برطانوي انگريزي ۾). 13 January 2024. ISSN 0261-3077. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  125. ↑ David Shortell; Sophia Saifi (9 February 2024). "In shock result, allies of jailed ex-leader Imran Khan win most seats in Pakistan election". CNN (انگريزي ۾). 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  126. ↑ "Pakistan's PTI-linked independents lead in final election count". Al Jazeera (انگريزي ۾). 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  127. ↑ "Pakistan's generals look increasingly desperate". The Economist. ISSN 0013-0613. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  128. ↑ "What the international media had to say about the elections that were everything but predictable". ڊان (انگريزي ۾). 11 February 2024. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  129. ↑ "The 'generals' elections' in Pakistan that turned against the military". France 24 (انگريزي ۾). 9 February 2024. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  130. ↑ Ryan Grim; Murtaza Hussain (28 February 2024). "Members of Congress Demand Biden Withhold Recognition of Coalition Claiming Power in Pakistan". The Intercept (آمريڪي انگريزي ۾). 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  131. ↑ "Pakistan army chief calls for unity as election fails to produce clear winner". The Guardian (برطانوي انگريزي ۾). Agence France-Presse. 10 February 2024. ISSN 0261-3077. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  132. ↑ Sharma, Shewta (3 March 2024). "Shehbaz Sharif returns as Pakistan prime minister amid chaotic scenes in parliament".
  133. ↑ "Pakistan's former premier Sharif and allies agree to form a coalition". AP News (انگريزي ۾). 14 February 2024. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 February 2024 تي محفوظ ڪيل. 14 February 2024 تي حاصل ڪيل.
  134. ↑ "Shehbaz prevails in race for PM House". ڊان (انگريزي ۾). 14 February 2024. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 February 2024 تي محفوظ ڪيل. 14 February 2024 تي حاصل ڪيل.
  135. ↑ "PM Shehbaz directs preparation of action plan to revive economy" (آمريڪي انگريزي ۾). 5 March 2024. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  136. ↑ "PM Shehbaz Sharif urges consultation with international experts for economic stability". mettisglobal.news (انگريزي ۾). 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  137. ↑ Shahid, Ariba (11 March 2024). "CEO of Pakistan's largest bank picked to lead country out of economic crisis". Reuters (انگريزي ۾). 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  138. ↑ "Who is Muhammad Aurangzeb, the ex-JPMorgan banker to become Pakistan's new finance minister for 'no salary'". mint (انگريزي ۾). 9 April 2024. اصل نسخو مان 27 March 2025 تي محفوظ ڪيل. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  139. ↑ "Pakistan reaches new $7 billion loan deal with IMF". AP News (انگريزي ۾). 12 July 2024. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  140. ↑ "The IMF approves a $7 billion loan for Pakistan, which will get $1 billion immediately". AP News (انگريزي ۾). 25 September 2024. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  141. ↑ "Protests in Pakistan after govt raises taxes by 40% under IMF bailout". Business Standard.
  142. ↑ "Govt unveils 'Uraan Pakistan' 5-year transformation plan for economy". ڊان (انگريزي ۾). APP. 31 December 2024. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  143. ↑ Batool, Syeda Amnah (12 January 2025). "Uraan Pakistan: A pathway to economic renaissance". The Express Tribune (انگريزي ۾). 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  144. ↑ "PM unveils economic turnaround plan". The Express Tribune (انگريزي ۾). 1 January 2025. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  145. ↑ "Shehbaz launches ambitious five-year plan to revitalise economy". The News International (انگريزي ۾). January 2025. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  146. ↑ "Ministers get staggering 188% salary bump". دي ايڪسپريس ٽربيون. 22 March 2025.
  147. ↑ "Pakistan to privatize all state-owned enterprises, except strategic enterprises". The Times of India. 14 May 2024. ISSN 0971-8257. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  148. ↑ "Pakistan to sell all SOEs except strategic ones: PM". The Express Tribune (انگريزي ۾). 14 May 2024. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  149. ↑ Khan, Jahangir (12 May 2025). "24 state-owned enterprises to be privatised in three phases, NA told". ARY NEWS (آمريڪي انگريزي ۾). 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  150. ↑ "Pakistan inflation inches up 3.5% year-on-year in May 2025". Arab News (انگريزي ۾). 2 June 2025. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  151. ↑ "Trump's war in Iran threatens to cause an economic shock – but which countries will be worst hit?". The Independent. 21 March 2026.
  152. ↑ "PM Shehbaz Sharif announces Rs100b boost for 300,000 young entrepreneurs". The Express Tribune (انگريزي ۾). 12 August 2024. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  153. ↑ "PM Shehbaz launches several key initiatives for youth". The Nation (آمريڪي انگريزي ۾). 13 August 2024. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  154. ↑ "PM Shehbaz unveils action plan to boost youth employment across Pakistan" (آمريڪي انگريزي ۾). 25 July 2024. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  155. ↑ Raza, Syed Irfan (7 March 2025). "PM approves plan to train youth according to market needs". DAWN (انگريزي ۾). 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  156. ↑ "PM Shehbaz Sharif forms national youth council to empower youth". The Nation (آمريڪي انگريزي ۾). 20 December 2024. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  157. ↑ "PM vows medical access for all". The Express Tribune (انگريزي ۾). 8 April 2024. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  158. ↑ Raza, Syed Irfan (20 June 2025). "PM Shehbaz pushes health reforms with digitisation, WHO accreditation". Dawn (انگريزي ۾). 8 November 2025 تي حاصل ڪيل.
  159. 1 2 Muqadas, Urooj (28 February 2025). "COP '29: Prospects and the Way Forward for Pakistan". Modern Diplomacy (آمريڪي انگريزي ۾). 8 November 2025 تي حاصل ڪيل.
  160. ↑ Alam, Romina Khursheed (7 February 2025). "Translating policies into climate resilience". Dawn (انگريزي ۾). 8 November 2025 تي حاصل ڪيل.
  161. ↑ Hussain, Abid. "What are Pakistan's controversial constitutional amendments about?". Al Jazeera (انگريزي ۾). 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  162. ↑ "Pakistan passes amendment empowering parliament to pick top judge". Al Jazeera (انگريزي ۾). 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  163. ↑ "On the 26th Amendment to the Constitution of Pakistan". New York City Bar Association (آمريڪي انگريزي ۾). 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  164. 1 2 Ellis-Petersen, Hannah; Baloch, Shah Meer (12 November 2025). "Pakistani parliament votes to give army chief new powers and legal immunity". The Guardian (برطانوي انگريزي ۾). ISSN 0261-3077. 13 November 2025 تي حاصل ڪيل.
  165. 1 2 Hussain, Abid. "How would Pakistan's 27th Amendment reshape its military and courts?". Al Jazeera (انگريزي ۾). 17 November 2025 تي حاصل ڪيل.
  166. ↑ "Govt approves "Operation Azm-e-Istehkam" to eliminate terrorism". www.radio.gov.pk (انگريزي ۾). اصل نسخو مان 23 June 2024 تي محفوظ ڪيل. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  167. ↑ Hussain, Abid. "'Azm-e-Istehkam': Can new Pakistani military operation curb armed attacks?". Al Jazeera (انگريزي ۾). 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  168. ↑ "UN: Afghan Taliban increase support for anti-Pakistan TTP terrorists". Voice of America (انگريزي ۾). 11 July 2024. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  169. ↑ "Is Pakistan Poised to Take on the TTP?". United States Institute of Peace (انگريزي ۾). 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  170. ↑ "Pakistan: Why are militant attacks on the rise? – DW – 09/12/2024". dw.com (انگريزي ۾). 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  171. ↑ Quillen, Stephen. "Dozens killed as Pakistani army, fighters clash near Afghan border". Al Jazeera (انگريزي ۾). 9 October 2025 تي حاصل ڪيل.
  172. ↑ Khan, Sanaullah (31 July 2025). "Govt acting on comprehensive and effective strategy to completely eliminate terrorist outfits: PM Shehbaz". Dawn (انگريزي ۾). 9 October 2025 تي حاصل ڪيل.
  173. ↑ "Leaders condemn assault on train passengers". The Express Tribune. 12 March 2025. اصل نسخو مان 13 March 2025 تي محفوظ ڪيل. 13 March 2025 تي حاصل ڪيل.
  174. ↑ "Pakistan to Begin Deportation of 1.7 Million Undocumented Afghans". Voice of America (انگريزي ۾). 3 October 2023. 1 July 2025 تي حاصل ڪيل.
  175. ↑ "Pakistan accelerates deportation of Afghans: UN". Al Jazeera. 15 April 2024.
  176. ↑ "One million Afghans returned from Pakistan in 2025: UNHCR". UNHCR. 27 November 2025.
  177. ↑ "Arrest, detention of Afghans increased 18pc in Jan: UN-IOM". ڊان. 17 January 2026.
  178. ↑ Hussain, Abid. "Pakistan police crack down on PTI protests over alleged rigging in election". Al Jazeera. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  179. ↑ Hussain, Abid. "What's behind Pakistan's move to ban Imran Khan's PTI?". Al Jazeera. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  180. ↑ Nadir Guramani (15 July 2024). "Ridiculous and desperate': Lawyers, journalists, politicians react to govt's decision to ban PTI". Dawn. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  181. ↑ "In its battle against PTI, Pakistan's new government exposes its own weakness". Brookings. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  182. ↑ "Pakistan says it blocked social media platform X over 'national security'". Al Jazeera (انگريزي ۾). 3 December 2024 تي حاصل ڪيل.
  183. ↑ "Pakistan PM Shehbaz Sharif congratulates Donald Trump on X, gets community note for 'unlawful' activity: Here's why". The Economic Times. 9 November 2024. ISSN 0013-0389. 3 December 2024 تي حاصل ڪيل.
  184. ↑ "Pakistan installs firewall in censorship drive, hitting businesses". Nikkei Asia (انگريزي ۾). 25 October 2024 تي حاصل ڪيل.
  185. ↑ Tahir, Nabil (7 September 2024). "Pakistan's Firewall: Explained". The Express Tribune (انگريزي ۾). 25 October 2024 تي حاصل ڪيل.
  186. ↑ Ahmed, Saad (29 September 2025). "'We are on same page': PM on civil-military coordination". www.thenews.com.pk (آمريڪي انگريزي ۾). 11 November 2025 تي حاصل ڪيل.
  187. ↑ "Govt-institutions' cooperation at historic highs: PM Shehbaz". Pakistan Today (آمريڪي انگريزي ۾). 8 August 2024. 11 November 2025 تي حاصل ڪيل.
  188. ↑ "'Comprehensive strategy formulated with civil-military leadership to response India'". SAMAA TV (English ۾). 12 November 2025. 11 November 2025 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (ڳنڍڻو)
  189. ↑ Hussain, Abid. "Pakistan promotes army chief Asim Munir to field marshal: Why it matters". Al Jazeera (انگريزي ۾). 11 November 2025 تي حاصل ڪيل.
  190. ↑ "President, PM confer baton of field marshal upon COAS Asim Munir". Pakistan Today (آمريڪي انگريزي ۾). 22 May 2025. 11 November 2025 تي حاصل ڪيل.
  191. ↑ ""It Is Doing Wonders": Pak Defence Minister Praises Civil-Military "Hybrid Model"". NDTV (انگريزي ۾). اصل نسخو مان 20 July 2025 تي محفوظ ڪيل. 11 November 2025 تي حاصل ڪيل.
  192. ↑ "PM Shehbaz lands in Saudi Arabia on first foreign visit since election". DAWN (انگريزي ۾). 6 April 2024. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  193. ↑ Shirazi, Iftikhar (8 April 2024). "PM Shehbaz, Crown Prince Salman agree to expedite $5bn Saudi investment in Pakistan". DAWN (انگريزي ۾). 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  194. ↑ "Saudi Arabia and Pakistan sign mutual defense pact as Gulf Arab states grow wary of US security guarantees". CNN (انگريزي ۾). 18 September 2025. 20 September 2025 تي حاصل ڪيل.
  195. ↑ "The leaders of Iran and Pakistan vow to boost trade in a meeting seeking to mend a diplomatic rift". AP News (انگريزي ۾). 22 April 2024. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  196. ↑ "PM Shehbaz reaffirms support to Iran in call with President Pezeshkian". The Express Tribune (انگريزي ۾). 24 June 2025. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  197. ↑ "UAE president commits to investing $10bn in Pakistan". DAWN (انگريزي ۾). 23 May 2024. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  198. ↑ "King Abdullah II of Jordan visits Pakistan's defence conglomerate, field firing ranges". Brecorder (انگريزي ۾). 16 November 2025. 17 November 2025 تي حاصل ڪيل.
  199. ↑ Raza, Syed Irfan (29 March 2025). "PM Shehbaz pledges continued support to Palestine, Kashmir". DAWN (انگريزي ۾). 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  200. ↑ "Pakistan PM uses World Governments Summit to call for independent state of Palestine". Arab News (انگريزي ۾). 11 February 2025. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  201. ↑ "Shehbaz backs Trump's Gaza peace plan, calls two-state solution key to lasting stability". The Express Tribune (انگريزي ۾). 29 September 2025. 6 October 2025 تي حاصل ڪيل.
  202. ↑ Gjevori, Elis. "How Arab nations, rest of the world reacted to Trump's Gaza peace plan". Al Jazeera (انگريزي ۾). 6 October 2025 تي حاصل ڪيل.
  203. ↑ Nath, Sanstuti. ""They're Incredible": Trump Praises Pak PM, Asim Munir For Gaza Plan Support". NDTV.
  204. ↑ "How the US-Iran War Has Upended Pakistan's Diplomacy". thediplomat.com (آمريڪي انگريزي ۾). 2026-04-12 تي حاصل ڪيل.
  205. ↑ "Who is Pakistan supporting in Iran war?". dw.com (انگريزي ۾). 2026-04-12 تي حاصل ڪيل.
  206. ↑ Pager, Tyler; Fassihi, Farnaz; Peltier, Elian; Boxerman, Aaron (2026-04-11). "U.S. And Iran Fail to Agree on Peace Deal After 21 Hours of Talks, Vance Says". The New York Times (آمريڪي انگريزي ۾). ISSN 0362-4331. 2026-04-12 تي حاصل ڪيل.
  207. ↑ "Pakistan, Turkiye and Azerbaijan reaffirm unity at trilateral summit". The Express Tribune (انگريزي ۾). 28 May 2025. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  208. ↑ "Türkiye-Pakistan-Azerbaijan trilateral defence cooperation". Aze.Media (آمريڪي انگريزي ۾). 24 May 2025. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  209. ↑ "Turkiye, Pakistan to establish joint factory for production of KAAN fighter jet". Middle East Monitor. 22 January 2025. 9 November 2025 تي حاصل ڪيل.
  210. ↑ "PM hails Pakistan-Turkiye-Azerbaijan brotherhood at Azerbaijan Victory Day". Pakistan Today (آمريڪي انگريزي ۾). 9 November 2025. 9 November 2025 تي حاصل ڪيل.
  211. ↑ "Pakistan says US companies seek to invest in the country's untapped minerals sector". AP News (انگريزي ۾). 9 April 2025. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  212. ↑ "Pakistan plans to nominate Trump for Nobel Peace Prize". www.bbc.com (برطانوي انگريزي ۾). 21 June 2025. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  213. ↑ "Pakistan says it will nominate Donald Trump for Nobel Peace Prize for resolving its conflict with India". Sky News (انگريزي ۾). 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  214. ↑ Schneid, Rebecca (21 June 2025). "Trump to Win a Nobel Peace Prize? Pakistan States Nomination". TIME (انگريزي ۾). اصل نسخو مان 23 July 2025 تي محفوظ ڪيل. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  215. ↑ "Thawing of relations between Pakistan and US raises eyebrows in India". The Guardian (برطانوي انگريزي ۾). 19 June 2025. ISSN 0261-3077. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  216. ↑ Hussain, Abid. "Amid US-Pakistan thaw, two key challenges: Iran and China". Al Jazeera (انگريزي ۾). 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  217. ↑ Compton, Sophia (30 July 2025). "Trump announces new US-Pakistan trade deal to develop oil reserves". FOXBusiness (آمريڪي انگريزي ۾). 1 August 2025 تي حاصل ڪيل.
  218. ↑ "Why are the US and Pakistan making an oil deal?". DW (انگريزي ۾). 1 August 2025 تي حاصل ڪيل.
  219. ↑ Magee, Caolán. "Trump urges Gaza war to end 'immediately' in UN General Assembly speech". Al Jazeera (انگريزي ۾). 26 September 2025 تي حاصل ڪيل.
  220. ↑ "Trump holds talks with Pakistan's prime minister in the latest sign of warming relations". AP News (انگريزي ۾). 25 September 2025. 26 September 2025 تي حاصل ڪيل.
  221. ↑ Fortinsky, Sarah (13 October 2025). "Pakistan PM Shehbaz Sharif to nominate Trump for Nobel Peace Prize again". The Hill (آمريڪي انگريزي ۾). 15 October 2025 تي حاصل ڪيل.
  222. ↑ "Seven more countries agree to join Trump's Board of Peace". www.bbc.com (برطانوي انگريزي ۾). 21 January 2026. 22 February 2026 تي حاصل ڪيل.
  223. ↑ "China, Pakistan pledge to boost cooperation on infrastructure, mining projects". Reuters (انگريزي ۾). 6 February 2025. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  224. ↑ Grossman, Derek (17 January 2025). China-Pakistan Relations Are Souring, but Will Muddle Along (Report) (انگريزي ۾).
  225. ↑ "Pakistan and China's diplomatic relations reach a low ebb". Lowy Institute (انگريزي ۾). 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  226. ↑ Ehrlich, Richard S. (21 May 2025). "China the biggest winner of India-Pakistan air fight". Asia Times (آمريڪي انگريزي ۾). 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  227. ↑ Häsler, Georg (16 May 2025). "Downing of Indian fighter jet offers lessons for West". Neue Zürcher Zeitung (سوئس هائي جرمن ۾). ISSN 0376-6829. 27 June 2025 تي حاصل ڪيل.
  228. ↑ Kugelman, Michael (2 October 2025). "India's Jaishankar Makes Rare Trip to Pakistan". Foreign Policy (آمريڪي انگريزي ۾). 27 September 2025 تي حاصل ڪيل.
  229. ↑ Miller, Manjari Chatterjee (25 April 2025). "The Latest Attack in Kashmir Escalates India-Pakistan Tensions". CFR (انگريزي ۾). 1 July 2025 تي حاصل ڪيل.
  230. ↑ Michel, David (1 May 2025). "Can India Cut Off Pakistan's Indus River Lifeline?" (en ۾). مرڪز براءِ اسٽريٽجڪ ۽ بين الاقوامي اڀياس. https://www.csis.org/analysis/can-india-cut-pakistans-indus-river-lifeline.
  231. ↑ "Pakistan suspends 1972 Simla Agreement: What is it and what will be the impact on LoC". The Times of India. 26 April 2025. ISSN 0971-8257. 1 July 2025 تي حاصل ڪيل.
  232. ↑ "India and Pakistan blame each other for escalating military tensions". BBC News (برطانوي انگريزي ۾). 1 July 2025 تي حاصل ڪيل.
  233. ↑ "India and Pakistan agree ceasefire: What does it mean?". Al Jazeera. 10 May 2025. 20 May 2025 تي حاصل ڪيل.
  234. ↑ "Bunyan-un-Marsoos: Name came from mosque destroyed in Indian attack". Aaj TV. 12 May 2025.
  235. ↑ "Operation 'Bunyan-un-Marsoos': DG ISPR briefs nation on response to Indian aggression". The Express Tribune (انگريزي ۾). 11 May 2025. 1 July 2025 تي حاصل ڪيل.
  236. ↑ "26 Indian military targets hit during "Operation Bunyan-un-Marsoos": Pakistan". azertag.az (انگريزي ۾). 1 July 2025 تي حاصل ڪيل.
  237. ↑ "Govt denies May 16 holiday rumours over Youm-e-Tashakur". The Express Tribune (انگريزي ۾). 15 May 2025. 1 July 2025 تي حاصل ڪيل.
  238. ↑ Hussain, Abid. "What did India and Pakistan gain – and lose – in their military standoff?". Al Jazeera (انگريزي ۾). 18 November 2025 تي حاصل ڪيل.
  239. ↑ Chance, Matthew (12 May 2025). "India and Pakistan both claim victory. But this latest conflict has no winners". CNN (انگريزي ۾). 18 November 2025 تي حاصل ڪيل.
  240. ↑ Murali Krishnan (31 December 2024). "How Bangladesh-Pakistan reconciliation impacts India". DW. 1 July 2025 تي حاصل ڪيل.
  241. ↑ "Pakistan to offer fully-funded scholarships to 300 Bangladeshi students". Dhaka Tribune. 14 December 2024. 1 July 2025 تي حاصل ڪيل.
  242. ↑ Nazimuddin Shyamol (22 December 2024). "Ship makes second direct arrival from Pakistan". The Financial Express. 1 July 2025 تي حاصل ڪيل.
  243. ↑ "PM Shehbaz calls for improved relations with Afghanistan but urges Kabul to take action against TTP". ڊان (انگريزي ۾). 27 December 2024. 1 July 2025 تي حاصل ڪيل.
  244. ↑ "Pakistani airstrikes on Afghanistan kill 46 people, Taliban official says". CNN (انگريزي ۾). 25 December 2024. 1 July 2025 تي حاصل ڪيل.
  245. ↑ "Afghan Taliban vow to retaliate after Pakistani air strikes kill at least 46". France 24 (انگريزي ۾). 25 December 2024. 1 July 2025 تي حاصل ڪيل.
  246. ↑ "At UNGA, PM Shehbaz says South Asia requires 'proactive not provocative' leadership". Dawn (انگريزي ۾). 26 September 2025. 29 September 2025 تي حاصل ڪيل.
  247. ↑ "Afghan Taliban and Pakistan agree short truce after deadly clashes". www.bbc.com (برطانوي انگريزي ۾). 15 October 2025. 16 October 2025 تي حاصل ڪيل.
  248. ↑ Sophia Saifi; Lex Harvey (15 October 2025). "Afghanistan and Pakistan exchanged their deadliest fire in years. Here's what we know". CNN (انگريزي ۾). 16 October 2025 تي حاصل ڪيل.
  249. ↑ "Shehbaz Sharif: the diligent administrator now PM of Pakistan". The Guardian. 12 April 2022. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 April 2022 تي محفوظ ڪيل. 12 April 2022 تي حاصل ڪيل.
  250. ↑ "National Assembly of Pakistan". na.gov.pk. 20 July 2024 تي حاصل ڪيل.
  251. ↑ "What to know about Shehbaz Sharif, Pakistan's new prime minister". Washington Post. 12 April 2022. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 April 2022 تي محفوظ ڪيل. 12 April 2022 تي حاصل ڪيل.
  252. ↑ "Pakistan: Shehbaz Sharif chosen as PM after week-long uncertainty". BBC. 11 April 2022. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 April 2022 تي محفوظ ڪيل. 12 April 2022 تي حاصل ڪيل.
  253. ↑ "Pakistan's Parliament Elects Shahbaz Sharif as Prime Minister After Khan Exit". Time. 11 April 2022. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 April 2022 تي محفوظ ڪيل. 12 April 2022 تي حاصل ڪيل.
  254. ↑ "CPEC's 'Shahbaz Speed' Back with Bang". 19 April 2022.
  255. ↑ "After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title". 28 April 2024.
  256. ↑ "Nawaz hints at bringing 'Shehbaz speed' to Karachi". 19 December 2023.
  257. ↑ "After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title". The News International (آمريڪي انگريزي ۾). APP. 28 April 2024. 5 December 2025 تي حاصل ڪيل.
  258. ↑ "PM Sharif, Gen. Munir among several Pakistanis make it to list of 500 Most Influential Muslims for 2025". Arab News PK (انگريزي ۾). 7 January 2025. 29 April 2025 تي حاصل ڪيل.
  259. ↑ Iftikhar A. Khan; Kalbe Ali (3 January 2014). "The mystery of Raiwind palace ownership". Dawn (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 July 2017 تي محفوظ ڪيل. 23 July 2017 تي حاصل ڪيل.
  260. ↑ "Shahbaz's family arrives". Dawn (انگريزي ۾). 19 September 2004. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 July 2017 تي محفوظ ڪيل. 23 July 2017 تي حاصل ڪيل.
  261. ↑ "Shehbaz confirms marriage to Tehmina". Daily Times (Pakistan). 24 February 2005. اصل نسخو مان 17 May 2005 تي محفوظ ڪيل. 29 July 2017 تي حاصل ڪيل.
  262. ↑ Baker, Raymond (2005). Capitalism's Achilles heel: Dirty Money and How to Renew the Free-market System. John Wiley and Sons. ص. 82–83. ISBN 978-0-471-64488-0. 29 July 2017 تي حاصل ڪيل.
  263. ↑ Iftikhar A. Khan (21 May 2013). "Leaders' wealth — Shahbaz richer than Nawaz". Dawn. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 August 2017 تي محفوظ ڪيل. 23 August 2017 تي حاصل ڪيل.
  264. ↑ "U.S. Dollar-Pakistani Rupee History: 2013". Pound Sterling Live. 5 July 2025 تي حاصل ڪيل.
  265. ↑ "In a first, govt goes public with Toshakhana record". www.geo.tv (انگريزي ۾). 13 March 2023. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 March 2023 تي محفوظ ڪيل. 14 March 2023 تي حاصل ڪيل.
  266. ↑ Sherani, Tahir (12 March 2023). "Govt releases Toshakhana gift records from 2002 onwards". Dawn (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 March 2023 تي محفوظ ڪيل. 14 March 2023 تي حاصل ڪيل.
  267. ↑ "Toshakhana Records, Government of Pakistan" (PDF). اصل نسخو (PDF) مان 14 March 2023 تي محفوظ ڪيل. 14 March 2023 تي حاصل ڪيل.
  268. ↑ شريف, شھباز (2000). "Azm O Himmat Kī Dāstān" (انگريزي ۾). اوپن لائبريري. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 July 2023 تي محفوظ ڪيل. 21 July 2023 تي حاصل ڪيل.

خارجي ڳنڍڻا

[سنواريو]
سرڪاري عهدا
پيشرو
ميان محمد افضل حيات
نگران		 پنجاب جو وزيراعليٰ
1997–1999		 خالي
عهدي تي اڳلي شخصيت
چوڌري پرويز الاهي
پيشرو
دوست محمد کوسو		 پنجاب جو وزيراعليٰ
2008–2013		 جانشين
نجم سيٺي
نگران
پيشرو
نجم سيٺي
نگران		 پنجاب جو وزيراعليٰ
2013–2018		 جانشين
حسن عسڪري رضوي
نگران
پيشرو
سيد خورشيد احمد شاهه		 مخالف ڌر جو اڳواڻ
2018–2022		 خالي
پيشرو
عمران خان		 پاڪستان جو وزيراعظم
2022–موجوده		 ھاڻوڪو عهديدار
Party political offices
پيشرو
نثار علي خان		 پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو اڳواڻ
2009–2011		 جانشين
نواز شريف
پيشرو
نواز شريف		 پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو اڳواڻ
2018–موجوده		 ھاڻوڪو عهديدار

سانچو:Shehbaz Sharif

نوٽس

[سنواريو]
  1. ↑ اردو، پنجابي: میاں محمد شہباز شریف، hns مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف
  2. ↑ بنيان مرصوص[233] هڪ عربي اصطلاح آهي، جنهن جي معنيٰ ”نه ٽٽندڙ ڀت“ آهي. اهو نالو قرآن جي هڪ آيت مان ورتل آهي.[234] آيت ۾ چيو ويو آهي: سانچو:Cite Quran)
  3. ↑ 2013ع ۾، US$1 اوسطاً سانچو:PKR جي برابر هو.[263][264]
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=شهباز_شريف&oldid=384817" تان ورتل