شمسي ڪئلينڊر
شمسي ڪئلينڊر (Solar calendar) هڪ اهڙو ڪئلينڊر آهي جنهن جون تاريخون موسم يا ستارن جي مقابلي ۾ سج جي ظاهري پوزيشن کي ظاهر ڪن ٿيون. عيسوي ڪئلينڊر (Gregorian calendar)، جيڪو دنيا ۾ هڪ معيار طور قبول ڪيو وڃي ٿو، شمسي ڪئلينڊر جو هڪ مثال آهي. ڪئلينڊر جا ٻيا مکيه قسم قمري ڪئلينڊر (Lunar calendar) ۽ شمسي قمري ڪئلينڊر (Lunisolar calendar) آهن، جن جا مهينا چنڊ جي گردش تي ٻڌل هوندا آهن. عيسوي ڪئلينڊر جا مهينا چنڊ جي گردش جي مطابق نه هوندا آهن.
قديم مصري ماڻهو پهرين هئا جن شمسي ڪئلينڊر تيار ڪيو. هنن "ڊاگ اسٽار" (شعريٰ يا Sirius) جي اڀرڻ کي بنياد بڻايو، جيڪو نيل نديءَ ۾ سالياني ٻوڏ سان مطابقت رکندو هو. هنن 365 ڏينهن جو ڪئلينڊر ٺاهيو، جنهن ۾ 30 ڏينهن جا 12 مهينا ۽ سال جي آخر ۾ 5 واڌو ڏينهن شامل هئا.
مثال
[سنواريو]قديم ترين شمسي ڪئلينڊرن ۾ جولين ڪئلينڊر ۽ قبطي ڪئلينڊر شامل آهن. ٻنهي ۾ سال 365 ڏينهن جو هوندو آهي، جنهن کي هر چار سالن بعد 366 ڏينهن ڪيو ويندو آهي (سراسري سال 365.25 ڏينهن).
ٽروپيڪل شمسي ڪئلينڊر
[سنواريو]جيڪڏهن سج جي چوڌاري زمين جي مدار جي پوزيشن کي اعتدال (Equinox) جي حوالي سان ماپيو وڃي، ته اهي تاريخون درست طور تي موسمن جي نشاندهي ڪن ٿيون. اهڙي ڪئلينڊر کي ٽروپيڪل شمسي ڪئلينڊر چيو ويندو آهي.
هتي ڪجهه ٽروپيڪل شمسي ڪئلينڊر ڏجن ٿا:
- قديم آرمينيائي ڪئلينڊر
- بنگالي ڪئلينڊر (بنگلاديش جو سرڪاري ڪئلينڊر)
- عيسوي ڪئلينڊر (Gregorian calendar)
- ايراني ڪئلينڊر (جلالي ڪئلينڊر)
- هندي قومي ڪئلينڊر (ساڪا ڪئلينڊر)
- فرانسيسي ريپبلڪن ڪئلينڊر
انهن سڀني ڪئلينڊرن ۾ 365 ڏينهن جو سال هوندو آهي، جنهن ۾ وقت بوقت هڪ واڌو ڏينهن شامل ڪري ليپ سال (Leap year) بڻايو ويندو آهي.
سائيڊريل شمسي ڪئلينڊر
[سنواريو]جيڪڏهن زمين جي پوزيشن کي مقرر ستارن (Fixed stars) جي حوالي سان ماپيو وڃي، ته تاريخون انهن ستارن جي جهنڊٽن (بروج) کي ظاهر ڪن ٿيون جتي سج موجود هوندو آهي. هن قسم جي ڪئلينڊر کي سائيڊريل شمسي ڪئلينڊر چيو ويندو آهي.[1]
هندي ڪئلينڊر جهڙوڪ هندو ڪئلينڊر، تامل ڪئلينڊر ۽ مليالم ڪئلينڊر سائيڊريل شمسي ڪئلينڊر آهن. اهي زمين جي ٽروپيڪل حرڪت بدران ٻارنهن برجن مان سج جي ظاهري لنگهه جي بنياد تي ڳڻيا ويندا آهن.
غير شمسي ڪئلينڊر
[سنواريو]اسلامي ڪئلينڊر (هجري ڪئلينڊر) مڪمل طور تي هڪ قمري ڪئلينڊر آهي. ان جو سال موسمن جي مطابق نه هلندو آهي، تنهنڪري هي شمسي ڪئلينڊر ناهي. مايا تهذيب جو زولڪن (Tzolkin) ڪئلينڊر، جيڪو 260 ڏينهن جي چڪر تي ٻڌل آهي، ان ۾ سال جو تصور ناهي، تنهنڪري اهو به شمسي ڪئلينڊر ناهي.
شمسي قمري ڪئلينڊر
[سنواريو]شمسي قمري ڪئلينڊر (Lunisolar calendars) کي به شمسي ڪئلينڊرن جي هڪ صورت سمجهيو وڃي ٿو، پر انهن جون تاريخون چنڊ جي حالت کي به ظاهر ڪن ٿيون. انهن ۾ سال قمري مهينن تي ٻڌل هوندا آهن، تنهنڪري اهي خالص شمسي ڪئلينڊرن جيتري درستي سان سج جي پوزيشن ظاهر نٿا ڪري سگهن.
شمسي ڪئلينڊرن جي فهرست
[سنواريو]هتي ڪجهه موجوده، تاريخي ۽ تجويز ڪيل شمسي ڪئلينڊرن جي فهرست ڏجي ٿي:
پڻ ڏسو
[سنواريو]حوالا
[سنواريو]- ↑ Helen R. Jacobus. (2014). Zodiac Calendars in the Dead Sea Scrolls and Their Reception: Ancient Astronomy and Astrology in Early Judaism. Brill