شمسي قمري ڪئلينڊر

شمسي قمري ڪئلينڊر (Lunisolar calendar) ڪيترن ئي ثقافتن ۾ استعمال ٿيندڙ هڪ اهڙو ڪئلينڊر آهي، جيڪو مهيني جي قمري چڪرن کي شمسي سال سان گڏائي (combine) پيش ڪري ٿو. اهڙن ڪئلينڊرن ۾ اها ضرورت هوندي آهي ته سال ۾ مهينن جي تعداد هڪ مڪمل انگ (whole number) هجي. اڪثر سالن ۾ ٻارنهن مهينا هوندا آهن، پر هر ٻئي يا ٽئين سال ۾ هڪ واڌو مهينو شامل ڪيو ويندو آهي، جنهن کي ليپ مهينو (Leap month) چئبو آهي.

خالص قمري ڪئلينڊر (جهڙوڪ اسلامي ڪئلينڊر) جي برعڪس، شمسي قمري ڪئلينڊرن ۾ اضافي ضابطا هوندا آهن جيڪي انهن کي وقت بوقت شمسي سال ۽ موسمن سان هم آهنگ ڪن ٿا.

مثال

چيني، ٻڌ، برمي، عبري (Hebrew)، هندو، جاپاني، ڪوريائي، تبتي، ۽ ويٽنامي ڪئلينڊر شمسي قمري آهن. ان کان سواءِ قديم يوناني ڪئلينڊر ۽ بابلي ڪئلينڊر پڻ هن نظام تي ٻڌل هئا. ڏکڻ عرب ۾ ڪجهه قديم اسلام کان اڳ وارا ڪئلينڊر پڻ شمسي قمري نظام تي هلندا هئا.^[1]

چيني شمسي قمري ڪئلينڊر

چيني ڪئلينڊر (華夏曆法) کي "زرعي ڪئلينڊر" (Nónglì) پڻ چيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ ته ان ۾ سج (يانگ) ۽ چنڊ (ين) جي حرڪت کي بنياد بڻايو ويندو آهي. هي ڪئلينڊر ويٽنام ۽ ڪوريا جي ڪئلينڊرن جو بنياد پڻ آهي.

چين جا مشهور ڏڻ، جهڙوڪ چيني نئون سال (華夏新年)، لالٽين فيسٽيول (元宵節)، ۽ ڊريگن بوٽ فيسٽيول (端午節) هن ڪئلينڊر جي تاريخن تي ٻڌل هوندا آهن.

عيسائي ڪئلينڊرن ۾ چنڊ جي چڪر سان لاڳاپيل ڏڻ

عيسوي ڪئلينڊر (Gregorian calendar) هڪ شمسي ڪئلينڊر آهي، پر مغربي عيسائي چرچ ايسٽر (Easter) جي تاريخ ۽ ان سان لاڳاپيل "متحرڪ ڏڻن" (movable feasts) جي تعين لاءِ چنڊ تي ٻڌل الورٿم استعمال ڪندا آهن.^[2]

قمري ۽ شمسي چڪرن کي هم آهنگ ڪرڻ

ليپ مهيني جو تعين

هڪ ٽروپيڪل سال تقريباً 365.2422 ڏينهن جو هوندو آهي ۽ هڪ قمري مهينو (synodic month) تقريباً 29.5306 ڏينهن جو هوندو آهي.^[3] ان حساب سان هڪ سال ۾ تقريباً 12.36826 قمري مهينا ٿين ٿا. ڇاڪاڻ ته هي انگ 12 کان وڌيڪ آهي، تنهنڪري هر 2 يا 3 سالن بعد هڪ واڌو مهينو شامل ڪرڻ ضروري هوندو آهي.

تقريباً هر 19 سالن ۾ 7 ليپ مهينا شامل ڪيا ويندا آهن، جنهن کي "ميٽونڪ چڪر" (Metonic cycle) چيو ويندو آهي. بابلي تهذيب ۾ هي چڪر ڇهين صدي قبل مسيح ۾ لاڳو ڪيو ويو هو.^[4]

شمسي قمري ڪئلينڊرن جي فهرست

هتي شمسي قمري ڪئلينڊرن جي فهرست ڏجي ٿي:

بابلي ڪئلينڊر خاندان
- عبري ڪئلينڊر
- قديم مڪدوني ڪئلينڊر
هندو ڪئلينڊر خاندان
چيني ڪئلينڊر خاندان
ٻيا آزاد ڪئلينڊر
- انڪا ڪئلينڊر
- ڪولگني ڪئلينڊر (Celtic)
- رومن ڪئلينڊر (قديم)

پڻ ڏسو

حوالي جات

↑ F.C. De Blois, "TAʾRĪKH": I.1.iv. "Pre-Islamic and agricultural calendars of the Arabian peninsula", The Encyclopaedia of Islam, 2nd edition, X:260.
↑ Richards, E. G. (2013). "Calendars". in Urban, Sean; Seidelmann, P. Kenneth. Explanatory Supplement to the Astronomical Almanac (3rd ed.). Mill Valley, CA: University Science Books. pp. 583, 592, §15.4. ISBN 978-1-891389-85-6.
↑ P. Kenneth Seidelmann, ed (1992). Explanatory Supplement to the Astronomical Almanac. p. 577. https://archive.org/details/131123ExplanatorySupplementAstronomicalAlmanac/page/n302/mode/1up.
↑ van Gent, R.H. (July 2021). "The Babylonian Calendar". Utrecht University.

سانچو:Calendars سانچو:The Moon

[EI2-Tarikh-1] F.C. De Blois, "TAʾRĪKH": I.1.iv. "Pre-Islamic and agricultural calendars of the Arabian peninsula", The Encyclopaedia of Islam, 2nd edition, X:260.

[2] Richards, E. G. (2013). "Calendars". in Urban, Sean; Seidelmann, P. Kenneth. Explanatory Supplement to the Astronomical Almanac (3rd ed.). Mill Valley, CA: University Science Books. pp. 583, 592, §15.4. ISBN 978-1-891389-85-6.

[3] P. Kenneth Seidelmann, ed (1992). Explanatory Supplement to the Astronomical Almanac. p. 577. https://archive.org/details/131123ExplanatorySupplementAstronomicalAlmanac/page/n302/mode/1up.

[4] van Gent, R.H. (July 2021). "The Babylonian Calendar". Utrecht University.

[1]

[2]

[3]

[4]