شفقت

شفقت يا رحمدلي (Compassion) هڪ اهڙو سماجي جذبو آهي جيڪو انسان کي پنهنجي ۽ ٻين جي جسماني، ذهني، يا جذباتي تڪليفن کي گهٽائڻ لاءِ عمل ڪرڻ تي اڀاري ٿو. شفقت ٻين جي ڏک جي جذباتي پهلوئن لاءِ حساس هجڻ جو نالو آهي. جڏهن هي انصاف، برابري ۽ هڪٻئي تي ڀاڙڻ جهڙن تصورن تي ٻڌل هجي، ته ان کي فطري طور تي منطقي پڻ سمجهي سگهجي ٿو.

شفقت جو مطلب آهي "ٻئي لاءِ محسوس ڪرڻ" ۽ هي همدردي (empathy) جي طرف پهريون قدم آهي، جنهن جو مقصد ٻئي جي تڪليف کي گهٽائڻ جي خواهش هوندو آهي.^[1]

شفقت ۾ پاڻ کي ٻئي جي ڏک مان متاثر ٿيڻ جي اجازت ڏني ويندي آهي ته جيئن ان کي روڪڻ يا گهٽائڻ ۾ مدد ڪري سگهجي. شفقت سان گڏ ٻيون خوبيون جهڙوڪ صبر، حڪمت، نيڪي، نفسياتي لچڪ، ۽ پختو ارادو پڻ شامل هوندا آهن. اڪثر ڪري هي ايثار (altruism) جو هڪ اهم حصو هوندي آهي. **همدردي** (sympathy) ۽ شفقت ۾ فرق اهو آهي ته همدردي ٻين جي تڪليف تي رڳو ڏک ۽ فڪر جو نالو آهي، جڏهن ته شفقت ۾ گرمجوشي ۽ پرواهه سان جوابي عمل شامل هوندو آهي.^[2]

ٻڌ مت ۾، شفقت جو مطلب آهي سمورن جاندارن جي تڪليف کي گهٽائڻ جي سچي خواهش ۽ ان لاءِ عمل ڪرڻ جي جرئت. اهڙا عمل ٻين ۽ اسان جي پنهنجي اندر خوشي جا ٻج پوکن ٿا.

لغوي معنيٰ (Etymology)

انگريزي لفظ compassion جي معنيٰ آهي "گڏجي ڏک سهڻ"، جيڪو لاطيني ٻولي مان نڪتل آهي. ان جو اڳياڙي *com-* لاطيني لفظ cum مان آيو آهي جنهن جي معنيٰ آهي "سان گڏ"؛ ۽ *-passion* وارو حصو لاطيني لفظ *passus* مان ورتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي "سهڻ" يا "تڪليف برداشت ڪرڻ". ان ڪري شفقت جو بنيادي مقصد ٻئي جي ڏک ۾ شريڪ ٿيڻ آهي. تقريباً دنيا جي سمورن وڏن مذهبي روايتن ۾ شفقت کي سڀ کان وڏي نيڪي سمجهيو وڃي ٿو.

شفقت بابت نظريا

شفقت بابت مختلف نظرياتي نقطه نظر هي آهن:

شفقت رڳو محبت يا اداسي جي هڪ شڪل آهي، ڪو الڳ جذبو ناهي.^[3]
ارتقائي نفسيات جي نظر ۾، شفقت هڪ الڳ جذباتي حالت آهي، جيڪا پريشاني، اداسي ۽ محبت کان مختلف آهي.^[4]
شفقت اصل ۾ "همدردي واري تڪليف" (empathic distress) جو هم معنيٰ آهي، جتي اسان ٻئي جي تڪليف ڏسي پاڻ تڪليف محسوس ڪندا آهيون.^[5]
ٿوپتن جنپا (Thupten Jinpa) موجب، شفقت هڪ فڪرمندي جو احساس آهي جيڪو ڪنهن ضرورت مند کي ڏسي پيدا ٿئي ٿو، جنهن سان گڏ ان صورتحال کي ختم ڪرڻ جي خواهش ۽ عمل جي تحريڪ پڻ شامل هوندي آهي.^[6]

شخصي نفسيات موجب، انساني تڪليف هميشه انفرادي ۽ منفرد هوندي آهي. تڪليف جسماني، سماجي يا نفسياتي صدمي جو نتيجو ٿي سگهي ٿي.^[7] شفقت لاءِ ٽي وڏيون شرطون آهن: اها تڪليف سنجيده هجي؛ اها تڪليف پاڻ تي نه مڙهيل هجي؛ ۽ انسان ۾ اها صلاحيت هجي ته هو پاڻ کي ان ساڳئي مسئلي ۾ تصور ڪري سگهي.

تاريخ ۾ ٿيندڙ وڏا ظلم، جهڙوڪ هولوڪاسٽ يا نسل ڪشي، تڏهن ممڪن ٿيا جڏهن متاثرن کي "انسان نه" يا "اسان مان نه" قرار ڏئي شفقت کي ختم ڪيو ويو. اها دعويٰ ڪئي وڃي ٿي ته اهڙن ظلمن جي نقصانن کي رڳو شفقت جي موجودگي سان ئي گهٽائي يا ختم ڪري سگهجي ٿو.^[8]

حوالا

↑ Encyclopedia of Positive Psychology. Wiley-Blackwell. 2009.
↑ Reddy, Nanda Kishore (2015). Ethics, Integrity and Aptitude.
↑ Shaver. Emotion knowledge: further exploration of a prototype approach.
↑ Goetz (2010). "Compassion: An evolutionary analysis and empirical review". Psychological Bulletin.
↑ Hatfield (1993). Emotional Contagion.
↑ "Compassion is Natural. So Why Is It So Hard for Us?". Big Think. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
↑ Cassell, Eric (1995). The Healer's Art.
↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Oxford Handbook of Positive Psychology

[sjsl-1] Encyclopedia of Positive Psychology. Wiley-Blackwell. 2009.

[CompInteg-2] Reddy, Nanda Kishore (2015). Ethics, Integrity and Aptitude.

[3] Shaver. Emotion knowledge: further exploration of a prototype approach.

[4] Goetz (2010). "Compassion: An evolutionary analysis and empirical review". Psychological Bulletin.

[5] Hatfield (1993). Emotional Contagion.

[6] "Compassion is Natural. So Why Is It So Hard for Us?". Big Think. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)

[cassell1995-7] Cassell, Eric (1995). The Healer's Art.

[Oxford_Handbook_of_Positive_Psychology-8] حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Oxford Handbook of Positive Psychology

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]