مواد ڏانھن هلو

شخصيت

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان

شخصيت يا شخصيت نگاري (Personality) انهن رويي، ادراڪي (cognitive) ۽ جذباتي نمونن کي چئبو آهي جيڪي هڪ انسان جي زندگيءَ سان مطابقت (adjustment) پيدا ڪرڻ جي منفرد انداز کي ظاهر ڪن ٿا.[1] شخصيت نسبتاً مستحڪم هوندي آهي، پر تجربن ۽ واڌ ويجهه جي عمل دوران وقت سان گڏ تبديل ٿي سگهي ٿي.[2][3]

شخصيت جو مطالعو ڪندڙ ماهر عام طور تي انسانن جي وچ ۾ رويي جي فرق جي وضاحت ڪن ٿا. شخصيت جون خاصيتون زندگيءَ جي ڪيترن ئي نتيجن سان لاڳاپيل هونديون آهن، جهڙوڪ ڪم ۾ ڪاميابي، سماجي تعلقات، ذهني صحت ۽ خوشحالي.[2] شخصيت جي مطالعي لاءِ مختلف نظريا استعمال ڪيا وڃن ٿا، جن ۾ حياتياتي، سماجي، ثقافتي ۽ ادراڪي پهلو شامل آهن. هن ميدان ۾ اهم شروعاتي ماهرن ۾ سگمنڊ فرائيڊ، الفرڊ ايڊلر، ڪارل روجرز ۽ هينس آئزنڪ شامل آهن.

شخصيت جي پيمائش (Measuring)

[سنواريو]

شخصيت جي پيمائش لاءِ مختلف ٽيسٽون استعمال ڪيون وينديون آهن. جيئن ته شخصيت هڪ پيچيده خيال آهي، ان ڪري انهن ٽيسٽن جا پيمانا به مختلف آهن. ٻه مکيه اوزار "آبجيڪٽو ٽيسٽ" (Objective tests) ۽ "پروجيڪٽو ميجرز" (Projective measures) آهن. مشهور ٽيسٽن ۾ شامل آهن:

  • بگ فائيو انوينٽري (BFI)
  • رورشا انڪ بلاٽ ٽيسٽ (Rorschach test)
  • Minnesota Multiphasic Personality Inventory (MMPI-2)

پنجن فڪرن وارو ماڊل (Five-factor inventory)

[سنواريو]

نفسيات جي ميدان ۾ سڀ کان وڌيڪ مقبول نظريو بگ فائيو (Big Five) سڏبو آهي، جنهن کي ياد ڪرڻ لاءِ "OCEAN" جو اصطلاح استعمال ڪيو ويندو آهي:

  1. تجربي لاءِ کليل ذهن (Openness to experience)
  2. ديانتداري يا فرض شناسي (Conscientiousness)
  3. ٻاهريون ميل جول يا خوش مزاجي (Extraversion)
  4. اتفاق راءِ يا خوش اخلاقي (Agreeableness)
  5. اعصابي تڪليف يا نفسياتي حساسيت (Neuroticism)

تحقيق موجب انهن خاصيتن ۾ لڳ ڀڳ اڌ حصو انسان جي جينيات (Genetics) جو هوندو آهي ۽ اڌ ماحولياتي اثرن جو.[4][5]

خوش مزاجي ۽ اڪيلائي پسندي (Extraversion vs Introversion)

[سنواريو]

تحقيق مان معلوم ٿيو آهي ته اهي ماڻهو جيڪي خوش مزاج (extraverts) آهن، اهي اڪيلائي پسند (introverts) ماڻهن جي مقابلي ۾ وڌيڪ خوش رهن ٿا. خوش مزاج ماڻهو ڳالهائيندڙ، بااعتماد ۽ ملنسار هوندا آهن.

جيڪڏهن ڪو اڪيلائي پسند ماڻهو زبردستي خوش مزاج ماڻهوءَ وانگر عمل ڪري، ته هو "ايگو ڊيپليشن" (Ego depletion) يا ذهني ٿڪاوٽ جو شڪار ٿي سگهي ٿو، ڇو ته هن جي ذهني توانائي پنهنجي فطرت جي خلاف ڪم ڪرڻ ۾ خرچ ٿي ويندي آهي.[6]

حياتياتي واڌ ويجهه جو ماڊل

[سنواريو]

جديد ماڊلز، جهڙوڪ Temperament and Character Inventory، شخصيت جي چئن بنيادي طبيعتن جو ذڪر ڪن ٿا جيڪي خطري ۽ انعام جي فطري ردعمل کي ظاهر ڪن ٿيون:

  • نقصان کان بچڻ (Harm avoidance)
  • انعام تي ڀاڙڻ (Reward dependence)
  • نئين شيءِ جي ڳولا (Novelty-seeking)
  • مستقل مزاجي (Persistence)

اهي خاصيتون دماغ جي مختلف حصن ۽ ڪيميائي مادن (جهڙوڪ ڊوپامين ۽ آڪسي ٽوسن) سان ڳنڍيل آهن.[7]

ماحولياتي عنصر

[سنواريو]

شخصيت رڳو جينيات تي ٻڌل ناهي، پر ماحول به ان کي گهڙڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو. ميري اينس ورٿ جي "Strange Situation" واري تجربي مان ثابت ٿيو ته ماءُ پيءُ جو رويو ٻار جي شخصيت کي متاثر ڪري ٿو. اهي ٻار جيڪي پنهنجي گهر ۾ محفوظ محسوس ڪن ٿا، اهي اڳتي هلي وڌيڪ اعتماد وارا ۽ ملنسار ٿين ٿا.[8]

ان کان علاوه، همعصرن جو گروهه (Peer groups) به شخصيت تي وڏو اثر وجهي ٿو. ڪجهه ماهرن جو خيال آهي ته وڏي ٿيڻ تي ماءُ پيءُ کان وڌيڪ دوستن جو اثر شخصيت تي نمايان ٿئي ٿو.

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ APA Dictionary of Psychology. (n.d.). https://dictionary.apa.org/personality
  2. 1 2 حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Handbook2
  3. ↑ The Cambridge handbook of personality psychology (2009).
  4. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Lucas & Baird
  5. ↑ Genetic and environmental continuity in personality development (2014).
  6. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Zelenski, Santoro, & Whelan
  7. ↑ Kaplan and Sadock's Comprehensive Textbook of Psychiatry (2017).
  8. ↑ Kail & Barnfield, Children and Their Development (2014).
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=شخصيت&oldid=360698" تان ورتل