شاھ
سانچو:Royal and noble ranks in Iran, Turkey, Caucasus, the Indian subcontinent, Afghanistan شاھ (Persian: شاه) فارسي ٻوليءَ جو هڪ شاهي لقب آهي جنهن جي معنيٰ آهي 'بادشاھ'.[1] جيتوڻيڪ هي بنيادي طور تي ايران جي بادشاهن سان منسوب آهي، پر هي لقب ٻين ڪيترين ئي پارسي ثقافت رکندڙ سماجن (Persianate societies) ۾ پڻ استعمال ٿيندو رهيو آهي، جهڙوڪ عثماني سلطنت، مغليه سلطنت، بنگال سلطنت، بخارا جون رياستون، ۽ افغانستان جا مختلف خاندان، گڏوگڏ گورکا حڪمرانن ۾ پڻ هي لقب رائج هو.[2] ايراني تاريخ جي حوالي سان، هر حڪمران کي صرف هڪ خاندان جي سربراهه طور نه، پر سائرس اعظم جي قديم فارسي سلطنت جي جانشين طور ڏٺو ويندو هو. ان مقصد لاءِ کيس وڌيڪ واضع طور شاهنشاهه (شاهنشاه, šāhanšāh, 'king of kings') چيو ويندو هو، جيڪو لقب هخامنشي دور کان رائج آهي. ان جي برابر هڪ ٻيو لقب پادشاهه (Persian: پادشاه, romanized: pādišāh) پڻ آهي، جيڪو خاص طور تي ننڍي کنڊ جي مسلمان حڪمرانن ۾ مشهور ٿيو.
لغوي اشتقاق
[سنواريو]هي لفظ قديم فارسي لفظ xšāyaθiya (بادشاهه) مان نڪتو آهي، جنهن کي اڳ ۾ ميڊيائي ٻوليءَ جو لفظ سمجهيو ويندو هو.[3] ان جو واسطو اوستا جي لفظ xšaθra- (طاقت يا حڪم) سان آهي، جيڪو سنسڪرت جي لفظ kṣatra- جي برابر آهي، جنهن مان 'ڪشتريه' (ويڙهاڪ) نڪتو آهي. قديم فارسيءَ ۾ مڪمل لقب Xšāyaθiya Xšāyaθiyānām هو، جنهن جي معنيٰ آهي "شاهن جو شاهه" يا "شهنشاهه".[4]
تاريخ
[سنواريو]ايراني خاندان
[سنواريو]
.JPG)
'شاھ' يا 'شاهنشاھ' فارسي شھنشاهن جو سرڪاري لقب هو. ان ۾ ڇھين صدي قبل مسيح جي هخامنشي خاندان کان وٺي 20 صدي جي پھلوي خاندان تائين جا حڪمران شامل آهن.
عثماني حڪمرانن کي جيتوڻيڪ اولھ ۾ 'سلطان' چيو ويندو هو، پر هو پاڻ کي اڪثر 'پادشاھ' سڏائيندا هئا ۽ پنھنجي طغريٰ ۾ شاھ جو لقب استعمال ڪندا هئا. سندن پٽن کي 'شاھزادي' (شاھ جي اولاد) چيو ويندو هو.
ويهين صديءَ ۾، ايران جي آخري بادشاھ محمد رضا پھلوي سرڪاري طور تي شاهنشاھ جو لقب اختيار ڪيو ۽ پنھنجي گهرواريءَ کي 'شھبانو' جو خطاب ڏنائين. 1979ع جي انقلاب کانپوءِ ايران ۾ هي لقب ختم ڪيو ويو.
غير ايراني خاندان
[سنواريو]- آرمينيا جي باگراٽائيڊ بادشاهن پڻ 'شاهنشاھ' جو لقب استعمال ڪيو.[5]
- ننڍي کنڊ جي مغليه سلطنت جي حڪمرانن 'پادشاھ' جو لقب اختيار ڪيو.
- ڪجهہ حڪمرانن پنھنجي رياست جي نالي سان گڏ شاھ جو لقب ڳنڍيو، جهڙوڪ خوارزم شاھ يا شيروان شاھ.[6]
اثر ۽ رسوخ
[سنواريو]نڪتل اصطلاح
[سنواريو]فارسي ٻوليءَ جو لفظ 'شهزاده' (شاھ جو پٽ يا اولاد) مغليه سلطنت، عثماني سلطنت ۽ ننڍي کنڊ جي ٻين رياستن ۾ عام طور تي استعمال ٿيندو هو. نيبال جي شاهه خاندان ۾ پڻ 2008ع ۾ بادشاهت جي خاتمي تائين هي لقب رائج هو.[7]
ٻيا اصطلاح
[سنواريو]- شھبانو (Shahbanu): راڻي يا ملڪه لاءِ استعمال ٿيندڙ لفظ.
- شاهپور (Shahpur): شاهه جو پٽ (هڪ قديم لقب).
- شاهدخت (Shahdokht): شاهه جي ڌيءَ (شهزادي).
- چيڪ ميٽ (Checkmate): شطرنج جي راند جو هي اصطلاح فارسيءَ جي لفظ "شاهه مات" (بادشاهه شڪست کائي ويو) تان ورتل آهي.[8]
حوالا
[سنواريو]- ↑ Yarshater, Ehsan Persia or Iran, Persian or Farsi آرڪائيو ڪيا ويا 2010-10-24 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., Iranian Studies, vol. XXII, no. 1 (1989)
- ↑ Siddiq, Mohammad Yusuf (Spring–Summer 2015). "Titles and Islamic Culture as Reflected in the Islamic Architectural Inscriptions of Bengal (1205–1707)". Islamic Studies 54 (1/2): 50–51. doi:. "Shāh ... [a] Persian title, ... sometimes in different compound forms, such as Bādshāh or Pādshāh ... stands for monarch, which has become part of the popular vocabulary over years in a number of South Asian languages including Bengali, Urdu and Hindi, in addition to the languages of neighbouring regions. The last Afghan king Zāhīr Shāh, for instance, used to be called "Bādshāh" until his dethronement in 1973. Used by all the Mughal emperors in India, the title appeared in a few [Bengal] Sultanate inscriptions as well.".
- ↑ An introduction to Old Persian (p. 149). Prods Oktor Skjærvø. Harvard University. 2003.
- ↑ Old Persian. Appendices, Glossaries, Indices & Transcriptions. Prods Oktor Skjærvø. Harvard University. 2003.
- ↑ Tim Greenwood, Emergence of the Bagratuni Kingdoms, p. 52, in Armenian Kars and Ani, Richard Hovannisian, ed.
- ↑ Clifford Edmund Bosworth "The New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual". "The Shāh-i Armanids", p. 197.
- ↑ Shahzada son of shah, Newsvine.com
- ↑
Chisholm, Hugh, مرتب (1911). . Encyclopædia Britannica. جلد 24 (11th ڇاپو). Cambridge University Press. ص. 769. {{cite encyclopedia}}: Cite has empty unknown parameters:|HIDE_PARAMETER15=,|HIDE_PARAMETER13=,|HIDE_PARAMETER14c=,|HIDE_PARAMETER14=,|HIDE_PARAMETER9=,|HIDE_PARAMETER3=,|HIDE_PARAMETER1=,|HIDE_PARAMETER4=,|HIDE_PARAMETER2=,|HIDE_PARAMETER8=,|HIDE_PARAMETER20=,|HIDE_PARAMETER5=,|HIDE_PARAMETER7=,|HIDE_PARAMETER10=,|separator=,|HIDE_PARAMETER14b=,|HIDE_PARAMETER6=,|HIDE_PARAMETER11=, and|HIDE_PARAMETER12=(مدد)
