مواد ڏانھن هلو

شام ۾ اسلام

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان

شام ۾ اسلام جا ڪيترائي مختلف فرقا ۽ مسلڪ موجود آهن، جيڪا مجموعي طور تي آبادي جو تقريباً 87 سيڪڙو آهن ۽ ملڪ جي گهڻن ضلعن ۾ اڪثريت رکن ٿا. [1]

ملڪ ۾ سني مسلمان، خاص طور تي حنفي ۽ شافعي مذھب جا سني مسلمان وڏي اڪثريت تي مشتمل آهن. علوي سڀ کان وڏو مسلم اقليتي فرقو آهي (ملڪ جي آبادي جو %10)، [2] ان کانپوءِ اثناعشري شيعه مسلمان ۽اسماعيلي آهن، جيڪي ملڪ جي آبادي جو تقريباً %3 سيڪڙو آهن. [3] ملڪ ۾ ڪجهه صوفي سلسلا پڻ سرگرم آهن، جن ۾ نقشبنديه، قادريه ۽ شاذليه سلسلا شامل آهن، جن مان گهڻا سني طور سڃاڻا وڃڻ ٿا.عيسائيت ملڪ ۾ ٻيو نمبر سڀ کان وڌيڪ مشهور مذهب آهي ۽ عيسائي ڪل آبادي جو تقريباً %10 آهن. [2] ڊروز آبادي جو 3 سيڪڙو آهن، جيتوڻيڪ اسلام سان انهن جو تعلق تڪراري آهي.

تاريخ

[سنواريو]

634ع ۾ شام جي مسلمانن جي فتح کان اڳ، شام مشرقي آرٿوڊوڪس عيسائيت، بازنطيني سلطنت جو رياستي مذهب، جو مرڪز هو. 640ع کان پوءِ شام جي مسلمان فتحن کي، خالد بن وليد جي اڳواڻي ۾ راشدين فوج جي صورت ۾ ابوبڪر جي مجموعي قيادت ۾ مسلمان فتحن پاران حتمي شڪل ڏني وئي. نتيجي ۾ شام علائقي ۾ لڳاتار مسلم رياستن ۽ خاندانن جو حصو بڻجي ويو. 635ع ۾ دمشق جي رهاڪن مسلمانن جي آڏو هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ ان جي رهاڪن، جزيه جي ادائيگي سان، پنهنجي جان، ملڪيت ۽ گرجا گهرن جي حفاظت جي شرطن تي هٿيار ڦٽا ڪيا.

دمشق ۾ اموي جامع مسجد

اموي دمشق کي پنهنجو گاديءَ جو هنڌ بڻايو. شامي عرب قبيلن کي، جيڪي گهڻو ڪري آرامي ڳالهائيندڙ آبادي تي حڪومت ڪندا هئا، پنهنجي بنيادي فوجي قوت طور تي ڀروسو ڪيو. اموين جي خاتمي کان پوءِ بلاد الشام مسلسل عباسي، فاطمي ۽ سلجوقي خلافتن/سلطنتن جو هڪ صوبو هو.

بهرحال جيتوڻيڪ مسلمانن جي فتح سان اسلامائيزيشن جو عمل شروع ٿيو ابتدائي طور تي مسلمان ٿيندڙ ماڻهو گهڻو ڪري شام ۾ رهندڙ عرب قبيلا هئا جن ۾ تنوخ ۽ بلقين شامل آهن. جڏهن ته ٻهراڙي جي علائقي ۾ ڏهين صدي کان اڳ اسلامائيزيشن جا ٿورا ثبوت آهن. ٻئي طرف، اسلامائيزيشن خاص طور تي وڏن شهرن ۾ شروع ٿي.

سرڪاري مردم شماري

[سنواريو]

فرقا

[سنواريو]

البرٽ هوراني 1943ع ۾ شام جي عام مردم شماري جا انگ اکر شايع ڪيا، جنهن ۾ آبادي جي مذهبي گروهن ۽ هر هڪ جي واڌ جي شرح جي تفصيل ڏني وئي (شهرين کي پنهنجي نسل يا مادري ٻولي جو اعلان ڪرڻ جي اجازت نه هئي):

فرقو 1943

مردم شماري[4][5]

 1953

مردم شماري[4]

 واڌ[4]
سني مسلمان1,971,053 (68.91%)2,578,810 (70.54%)31%
شيعه (اثنا عشري)12,742 (0.45%)14,887 (0.41%)17%
شيعه (علوي)325,311 (11.37%)398,445 (10.90%)22%
شيعه (اسماعيلي)28,527 (1.00%)36,745 (1.01%)29%
دروز *87,184 (3.05%)113,318 (3.10%)30%
قرآن پرست2,788 (0.10%)3,082 (0.08%)11%
ڪل مسلمان2,427,605 (84.87%)3,145,287 (86.03%)30%
  • نوٽ: اهي فرقا عام مسلمانن طرفان غير مسلم سمجهيا وڃن ٿا. يا ته انهن کي قانوني طور تي غير مسلم قرار ڏنو ويو هو يا اهي پاڻ مسلمانن کان الڳ ٿي ويا هئا.

سني اسلام

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو سني اسلام
حلب جي عظيم مسجد اموي حڪمرانن پاران تعمير ڪئي وئي هئي.
معرة النعمان جي عظيم مسجد 12 صدي جي ايوبيه دور جي مسجد آهي.

شام ۾ سڀ کان وڏو مذهبي گروهه سني مسلمان آهن. اڪثريت مقامي شامي ماڻهن جي ٺهيل آهي. پر اتي سني ڪرد، ترڪمان ۽ سرڪاشيئن ۽ انهي سان گڏ پناهگيرن جو هڪ اهم تعداد پڻ آهي، جيڪي پاڙيسري ملڪن ۾ آيا آهن، جهڙوڪ فلسطيني ۽ عراقي پناهگير. سني زندگي جي تقريبن سڀني پيشن ۾ موجود آهن ۽ سڀني سماجي گروهن ۽ هر سياسي پارٽي سان تعلق رکن ٿا ۽ ملڪ جي سڀني حصن ۾ رهن ٿا. ملڪ جي ڪل چوڏهن گورنريٽ ۽ انهن جي گاديءَ وارن هنڌن مان، سواءِ سوويدا جي گورنريٽ ۽ انهن جي گادي جي هنڌ، سويدا شهر جي، سڀني تيرهين گورنريٽ ۽ وڏن شهرن ۾ سني اڪثريت آهي.[6]

عرب

[سنواريو]

عرب ملڪ ۾ سڀ کان وڏي سني مسلم برادري ٺاهيندا آهن. [4] سال 1991ع ۾ پروفيسر الاسڊير ڊريسڊيل ۽ پروفيسر ريمنڊ هينيبوش چيو ته ملڪ جو تقريباً 60 سيڪڙو عربي ڳالهائيندڙ سني مسلمانن تي مشتمل هو. تازو ئي، ڊاڪٽر پيئر بيڪوچ اهو به چيو ته عرب سني مسلمان آبادي جو 60 سيڪڙو هئا، جن ۾ 5,00,000 فلسطيني پناهگير به شامل هئا. [7] شام ۾ ڪجهه مسلم اقليتن کي،[8] خاص طور تي ننڍا نسلي گروهه (جهڙوڪ البانوي، بوسنيائي، ڪريٽ جا مسلمان، پشتون، فارسي، وغيره) کي ڪجهه حد تائين عرب بڻايو ويو آهي، پر وڏين اقليتن جا ڪجهه ميمبر، جهڙوڪ ڪرد ۽ ترڪمان کي پڻ عرب بڻايو ويو آهي.[1]

ڪرد

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو شام ۾ ڪرد

شام ۾ ڪرد ملڪ جو ٻيو نمبر وڏو نسلي گروهه آهن (آبادي جو تقريباً 10.6 سيڪڙو) ۽ گهڻو ڪري سني مسلمان آهن. اڪثريت اتر اوڀر ۾، جتان عراق ۽ ترڪي جي حدن سان لڳندي آهي،[4] رهي ٿي. مرڪزي شام ۾ ننڍيون ڪرد برادريون پڻ آهن، جن کانپوءِ ڪوباني ۽ آفرين آهن. دمشق جي راڄڌاني ۾ اهي عرب آهن، پر اها ڪرد ٻولي چڱي طرح نه ٿا ڳالهائين.[9]

سال 1973ع ۾ پروفيسر موشي ماعوز چيو ته سني مسلمان ڪرد آبادي جو %8.3 هئا.[10] 1979ع تائين ڊاڪٽر نڪولاؤس وان ڊيم دعويٰ ڪئي ته شامي ڪرد (ان وقت آبادي جو %8.5 هئا) تقريبن خاص طور تي سني مسلمان هئا. [11] ڊاڪٽر هينري منسن چيو ته سني مسلمان ڪرد سال 1988ع ۾ آبادي جو %9 هئا، [12] جڏهن ته پروفيسر الاسڊير ڊريسڊيل ۽ پروفيسر ريمنڊ هينيبوش چيو ته اهي سال 1991ع ۾ 8.5 سيڪڙو هئا.[7] تازن ڏهاڪن ۾، ٻين مذهبي اقليتن (خاص طور عيسائي ۽ يهودي) جي آبادي گهٽجي وئي آهي، تنهن ڪري، سني ڪرد جي تناسب تي اندازا وڌيا آهن. مثال طور، ڊاڪٽر پيئر بيڪوچ چيو آهي ته سال 2011ع کان اڳ سني مسلمان ڪرد ملڪ جي آبادي جو 9 کان 10 سيڪڙو هئا.[8]

ترڪمان

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو شام ۾ ترڪمان
هابيل مسجد 16 صدي جي عثماني دور جي مسجد آهي.

ترڪي ڳالهائيندڙ ترڪمان ملڪ ۾ ٽيون نمبر وڏو نسلي گروهه آهن (ملڪ جي آبادي جو لڳ ڀڳ 4٪ کان 5٪) ۽ خاص طور تي سني مسلمان آهن. اهي بنيادي طور تي هيٺ ڏنل ڇهن گورنريٽس جي شهري مرڪزن ۽ ٻهراڙين ۾ رهن ٿا: حلب گورنري، دمشق گورنري، حمص گورنري، حما، لطاڪيا ۽ قنطره گورنري.[9]

The العادليہ مسجد 16 صدي جي عثماني مسجد آهي.

1973 ۾ پروفيسر موش معواز چيو ته غير عربي ڳالهائيندڙ سني مسلمان ترڪمان آبادي جو 3 سيڪڙو هئا.[13] ڊاڪٽر نڪولاؤس وان ڊيم جي مطابق، شامي ترڪمان/ترڪمان (ان وقت آبادي جو 3 سيڪڙو) تقريبن خاص طور تي سني مسلمان هئا.[11] ساڳئي طرح، ڊاڪٽر هينري منسن چيو ته سني مسلمان ترڪمان 1988 ۾ آبادي جو 3 سيڪڙو هئا،[12] جيئن 1991 ۾ پروفيسر الاسڊير ڊريسڊيل ۽ پروفيسر ريمنڊ هينيبوش ڪيو هو.[7] تازن ڏهاڪن ۾، ٻين مذهبي اقليتن (خاص طور تي عيسائين ۽ يهودين) جي آبادي گهٽجي وئي آهي، تنهن ڪري، سني ترڪمان جي تناسب تي اندازا وڌيا آهن. مثال طور، ڊاڪٽر پيئر بيڪوچ چيو ته 2011 کان اڳ سني مسلمان ترڪمان/ترڪمان ملڪ جي آبادي جو 4 سيڪڙو هئا. [8]

بهرحال، جيڪڏهن عرب ترڪمانن کي به غور ۾ رکيو وڃي ته سني ترڪمان آبادي تمام گهڻي سمجهي ويندي آهي (يعني عربي ڳالهائيندڙ ترڪمان جيڪي هاڻي پنهنجي مادري ٻولي نٿا ڳالهائين)، ۽ ڪجهه اندازن مان ظاهر ٿئي ٿو ته ڪُل ترڪمان آبادي (جيڪي گهڻو ڪري سني آهن) ملڪ ۾ ٻيو وڏو گروهه ٿي سگهي ٿو، جيڪو ڪردن کان وڌيڪ آهي.[9]

سرڪاشيئن

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو شام ۾ سرڪاشيئن

شام ۾ گھڻا سرڪاشيئن سني مسلمان آهن. اهي ملڪ ۾ پنجون وڏو نسلي گروهه ٺاهين ٿا. پر شام ۾ چوٿون وڏو سني مسلم برادري آهي. اهي گهڻو ڪري ٽن شامي گورنريٽ: حما، حمص ۽ قنيطره ۾ رهن ٿا.[9]

1991 ۾ پروفيسر الاسڊير ڊريسڊيل ۽ پروفيسر ريمنڊ هينيبوش چيو ته ملڪ جو %1 کان به گهٽ سني مسلمان سرڪاشيئن تي مشتمل هو.[7] تازن ڏهاڪن ۾ ٻين مذهبي اقليتن (خاص طور تي عيسائين ۽ يهودين) جي آبادي گهٽجي وئي آهي. تنهن ڪري، سني سرڪاشيئن جي تناسب تي اندازا وڌيا آهن. مثال طور، هڪ تازي اندازي مطابق سني سرڪاشيئن شام جي آبادي جو %1.5 هئا.[9]

شيعه اسلام

[سنواريو]
سيده زينب مسجد بابت خيال ڪيو وڃي ٿو ته ان ۾ زينب رضي الله عنها جي قبر آهي ۽ شيعه مسلمانن لاءِ هڪ زيارتگاهه آهي.

ملڪ ۾ اسلام جو پهريون سڀ کان وڏو فرقو شيعه شاخ آهي؛ ان ۾ اسماعيلي ۽ اثنا عشري شيعه شامل آهن. 2011 کان اڳ اهي هڪ وڏي اقليت ٺاهيندا هئا. انهن مسلمان فرقن ۾ مختلف نسلي گروهه پڻ شامل آهن، جن ۾: عرب، ڪرد، ترڪمان ۽ ٻيون ننڍيون برادريون شامل آهن.[8]

اسماعيلي

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو اسماعيلي شيعہ

شيعه اسماعيلي شام ۾ شيعه اسلام جي سڀ کان وڏي شاخ ٺاهيندا آهن. شام جي آبادي جو %3 ٺاهيندا آهن. وڏي شاخ کان ورهاست ستين امام جي سڃاڻپ تي ٿي. شيعه اسماعيلي يقين رکن ٿا ته امام جعفر صادق اسماعيل کي ستين امام مقرر ڪيو. اثنا عشري شيعه جو عقيدو آهي ته امام جعفر اسماعيل جي ڀاءُ امام موسيٰ ڪاظم کي ستين امام مقرر ڪيو. فرقي جي شروعاتي تاريخ بابت تمام گهٽ ڄاڻ آهي. پر اهو نائين صدي جي آخر تائين مضبوطي سان قائم ٿي ويو. 969 کان 1171 تائين هڪ اسماعيلي خاندان فاطمي مصر ۾ خليفي طور حڪومت ڪئي. شام ۾ اسماعيلي طاقت کي مصر جي مملوڪ خاندان طرفان ختم ڪيو ويو. جڏهن اڳوڻي صليبي جنگين کي پنهنجي وفاداري ۽ عيسائيت ۾ تبديلي جي آڇ ڪئي جنهن کي نائيٽس ٽيمپلر پاران رد ڪيو ويو. [14] اسماعيلي ٻن وڏن گروهن: مستعلي ۽ نزاري ۾ ورهايل آهن.

سيدة رقيه مسجد 1985 ۾ تعمير ڪئي وئي هئي ۽ ايراني فن تعمير جو جديد نسخو پيش ڪري ٿي.

پروفيسر الاسدير ڊري ڊيل ۽ پروفيسر ريمنڊ هينيبوش جي مطابق، اسماعيلي 1991 ۾ ملڪ جي آبادي جو %1.5 هئا. اهي خاص طور تي ٻن گورنريٽ ۾ رهن ٿا: حما گورنريٽ ۾، اسماعيلي بنيادي طور تي سلاميه شهر ۾ رهن ٿا،[7] جنهن کي "اسماعيلي گاديءَ جو هنڌ" سمجهيو ويندو آهي. اهي مصياف شهر ۽ آس پاس جي ڳوٺن ۾ پڻ رهن ٿا، انهي سان گڏ هڪ ننڍڙي اقليت حما شهر ۾ به رهن ٿا. ان کان علاوه، اسماعيلي طرطوس گورنريٽ ۾، خاص طور تي قدمس شهر ۽ ان جي آس پاس جي ڳوٺن ۾ ۽ نهر الخوابي جي ضلعي ۽ ڳوٺن ۾ پڻ رهن ٿا.[15]

اثنا عشري

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو اثنا عشري

شام ۾ %2 تي اسلامي فرقن مان سڀ کان ننڍو ٺاهڻ، اثنا عشري شيعه شام ​​جي سياست ۾ صرف هڪ معمولي ڪردار ادا ڪن ٿا. مذهبي معاملن ۾، اهي عراق ۾ شيعه مرڪزن، خاص طور تي ڪربلا ۽ نجف ۽ ايران ڏانهن ڏسن ٿا. جڏهن ته، ايران جي سال 1979جي اسلامي انقلاب ۽ عراق سان جنگ ۾ شام جي ايران سان اتحاد، شام جي شيعه اقليت جي وقار کي بلند ڪيو آهي. جيئن ته هر هفتي سوين ايراني سياح دمشق جو دورو ڪرڻ لڳا، دمشق کان ٻاهر الغوطه ۾ واقع محمد جي پوٽي سيده زينب جي مقبري جو شيعه مزار هڪ اهم زيارت گاهه بڻجي ويو، انهن علائقن کي تبديل ڪري ڇڏيو جيڪي هاڻي عراق ۾ رسائي لائق نه هئا. ان کان علاوه، شام جي اثنا عشري شيعه جا لبنان ۾ شيعه ٽوليورس سان ويجها لاڳاپا آهن.[16]

علوي

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو علوي
شام جو اڳوڻو صدر، بشار الاسد هڪ علوي آهي.[6]

علوي شام ۾ سني ۽ شيعه مسلمانن کان پوءِ ٻيو نمبر وڏو مذهبي گروهه آهي.[6] حافظ الاسد ۽ سندس پٽ، اڳوڻو صدر بشار الاسد، علوي فرقي سان تعلق رکن ٿا.[6]

علوي ٻن مکيه گروهن ۾ ورهايل آهن: روايتي علوي، جيڪي اڪثريت ٺاهيندا آهن ۽ اقليتي مرشد علوي، جيڪا 20هين صدي جي شروعات ۾ علوي فرقي ۾ هڪ جديد فرقي مان اڀريا.[6]

سال 1991ع ۾ پروفيسر الاسڊير ڊريسڊيل ۽ پروفيسر ريمنڊ هينيبوش چيو ته علوي ملڪ جي آبادي جو تقريباً %11.5 هئا. تازو، ڊاڪٽر پيئر بيڪوچ چيو ته 2011ع کان اڳ ملڪ جي آبادي جو %11 علوي هو. سي آءِ اي علوي جو اندازو شام جي آبادي جو %15 لڳايو آهي.[7][8]

علوي گهڻو ڪري شام جي ساحلي جبلن جي سلسلن ۾، خاص طور تي جبلن جي اولهه پاسي لطاڪيا ۽ طرطوس گورنريٽن جي ٻهراڙين ۾ ۽ انهن جي اوڀر پاسي حمص ۽ حما گورنريٽ جي ٻهراڙين ۾، رهن ٿا.[6] اهي لطاڪيا ۽ طرطوس ۾ اڪثريت (تقريبن %60) ٺاهين ٿا. حمص ۽ حما علائقن ۾، اهي ٻهراڙي ۽ شهرن ٻنهي ۾ آبادي جو تقريباً %10 ٺاهين ٿا، جيڪا تلقلق، القابو، المخرم، شن، الرقمه، حوله، مريمين، قرماس، المحاني ۽ زهرا ۽ نضيحا جي علائقن ۾ رهن ٿا.[6]

قرآنيه

[سنواريو]

شام ۾ هڪ قرآني يا قرآن پرست برادري پڻ آهي. جنهن جي شروعاتي دستاويز 19هين صدي ۾ ٺهڻ شروع ٿي ۽ هندستاني مفڪر سر سيد احمد خان جي بيان ڪيل تعليمات تي عمل ڪيو ۽ پوءِ جلد ئي وچولي زائرين ذريعي شام ۾ پکڙجي وئي. بهرحال، اهل قرآن جا پيروڪار 19 صدي جي انهن ترقيات کان اڳ معتزلين، جهڙوڪ ابراهيم النظام، جي صورت ۾ هئا، جيڪا ڪجهه عرصي تائين انهن ماحول ۾ رهيا. شام ۾ قرآني نقطه نظر جي همعصر پيروڪارن ۾ محمد شهرور شامل آهي.[17]

ٻيا

[سنواريو]

اهي ٽي فرقا عام مسلمانن طرفان غير مسلم سمجهيا وڃن ٿا. يا ته انهن کي قانوني طور تي قرار ڏنو ويو هو يا اهي پاڻ مسلمانن کان الڳ ٿي ويا هئا.

دروز

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو دروز

شامي دروز برادري ملڪ ۾ ٽيون نمبر وڏو اسلامي اثر رکندڙ فرقو آهي، انهن کي روايتي طور تي مسلمان نه سمجهيو ويندو آهي. اهي شام جي آبادي جو تقريباً 4 سيڪڙو آهن.[18] ڊروز آبادي جو مکيه مرڪز السويدا ۾ آهي؛[19] ان جي اختيار هيٺ ننڍا شهر ۽ ڳوٺ جبل الدروز ("ڊروز جو جبل") سڏجن ٿا.[20] باقي برادري بنيادي طور تي قنطره، دمشق ۽ ادلب گورنريٽ ۾ رهن ٿا. جيتوڻيڪ ايمان اصل ۾ اسماعيلي اسلام مان پيدا ٿيو، گهڻا ڊروز مسلمان طور سڃاڻپ نٿا ​​ڏين ۽ اهي اسلام جي پنجن ٿنڀن کي قبول نٿا ڪن.[21][22][23][24]

ڪيترائي شامي دروز آهن جيڪي ٻاهرين ملڪن ۾ پڻ رهن ٿا، خاص طور تي لاطيني آمريڪا ۾، جيڪي گذريل سو سالن کان اتي رهي رهيا آهن. صرف وينزويلا ۾ شامي نسل جا تقريباً 5 لک ڊروز آهن.[25]

علاوي

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو علاوي

اتر شام ۾ ڪجهه ڪرد ۽ ترڪماني علاوي آهن.[26] عفرين ضلعي ۾ مبتلي شهر اڪثريت ۾ ڪرد علاوي آباد آهن. 2014 ۾ حوي ابراهيم، هڪ علاوي، ڪرد جي ڪنٽرول واري آفرين ڪينٽن جو وزيراعظم بڻيو. هزارين ترڪماني علاوي حلب ۾ رهي رهيا آهن، جيتوڻيڪ انهن مان ڪيترائي ترڪي ڏانهن ڀڄي ويا.[27]

احمديه

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو احمدي

شام ۾ احمدي تحريڪ جي تاريخ 1920 جي ڏهاڪي ۾ شروع ٿئي ٿي، جڏهن برادري جي ٻئي خليفي، مرزا بشير الدين محمود احمد، يورپ ۽ وچ اوڀر جي پنهنجي دوري جي حصي طور دمشق جو دورو ڪيو. خليفي سيد زين العابدين ولي الله شاهه ۽ جلال الدين شمس کي دمشق ۾ مشنري ڪم لاءِ موڪلڻ لاءِ مقرر ڪيو. مولوي ابو العطا جالنڌري سان گڏ، جيڪو يروشلم ۾ مشن لاءِ پهتو، ٽنهي مشنري پنهنجو وقت وچ اوڀر جي وڏن شهرن ۽ شهرن ۾ احمدي تعليمات کي پکيڙڻ ۾ گذاريو، جن ۾ حيفا، بيروت ۽ قاهره شامل آهن.[28]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. 1 2 Khalifa 2013, p. 5
  2. 1 2 . 2019-04-08 {{cite web}}: |archive-date= requires |archive-url= (مدد); Missing or empty |title= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  3. ↑ . 2023-12-07. 2024-12-26 {{cite web}}: Missing or empty |title= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  4. 1 2 3 4 5 Khalifa 2013, 3.
  5. ↑ Hourani, Albert (1947), Minorities in the Arab World, Oxford University Press
  6. 1 2 3 4 5 6 7 Khalifa 2013, 6.
  7. 1 2 3 4 5 6 Drysdale, Alasdair; Hinnebusch, Raymond A. (1991), Syria and the Middle East Peace Process, Council on Foreign Relations, ص. 222, ISBN 0876091052
  8. 1 2 3 4 5 Pierre, Beckouche (2017), "The Country Reports: Syria", Europe's Mediterranean Neighbourhood, Edward Elgar Publishing, ص. 178, ISBN 978-1786431493
  9. 1 2 3 4 5 Khalifa 2013, 4.
  10. ↑ Ma'oz, Moshe (1973), "Syria", ۾ Milson, Menahem (مرتب), Society and Political Structure in the Arab World, Humanities Press, ص. 89, ISBN 0391002589
  11. 1 2 Van Dam, Nikolaos (1979), The Struggle for Power in Syria, Taylor & Francis, ص. 1, ISBN 9780856647031
  12. 1 2 Munson, Henry (1988), Islam and Revolution in the Middle East, Yale University Press, ص. 85, ISBN 0300046049
  13. ↑ Ma'oz, Moshe (1973), "Syria", ۾ Milson, Menahem (مرتب), Society and Political Structure in the Arab World, Humanities Press, ص. 89, ISBN 0391002589
  14. ↑ Cyril Glassé (2003). The New Encyclopedia of Islam (illustrated, revised ڇاپو). Rowman Altamira. ص. 226. ISBN 9780759101906.
  15. ↑ Khalifa 2013, 7.
  16. ↑ "Report: Hizbullah Training Shiite Syrians to Defend Villages against Rebels". Naharnet. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 January 2013 تي محفوظ ڪيل. 29 November 2015 تي حاصل ڪيل.
  17. ↑ Jafarli, D. "The rise of the quranist movement in Egypt (19th to 20th ctnturies): a historical approach." Гілея: науковий вісник 126 (2017): 181-185.
  18. ↑ Theodorou, Angelina E. (21 March 2016). "5 facts about Israeli Druze, a unique religious and ethnic group". Pew Research Center (آمريڪي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2021-03-19 تي محفوظ ڪيل. 2023-01-22 تي حاصل ڪيل.
  19. ↑ Yazbeck Haddad, Yvonne (2014). The Oxford Handbook of American Islam. Oxford University Press. ص. 142. ISBN 9780199862634. While they appear parallel to those of normative Islam, in the Druze religion they are different in meaning and interpretation. The religion is considered distinct from the Ismaili as well as from other Muslims belief and practice... Most Druze consider themselves fully assimilated in American society and do not necessarily identify as Muslims..
  20. ↑ J. Stewart, Dona (2008). The Middle East Today: Political, Geographical and Cultural Perspectives. Routledge. ص. 33. ISBN 9781135980795. Most Druze do not consider themselves Muslim. Historically they faced much persecution and keep their religious beliefs secrets.
  21. ↑ Pintak, Lawrence (2019). America & Islam: Soundbites, Suicide Bombs and the Road to Donald Trump. Bloomsbury Publishing. ص. 86. ISBN 9781788315593.
  22. ↑ Jonas, Margaret (2011). The Templar Spirit: The Esoteric Inspiration, Rituals and Beliefs of the Knights Templar. Temple Lodge Publishing. ص. 83. ISBN 9781906999254. [Druze] often they are not regarded as being Muslim at all, nor do all the Druze consider themselves as Muslim
  23. ↑ "Are the Druze People Arabs or Muslims? Deciphering Who They Are". Arab America (انگريزي ۾). 8 August 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 October 2019 تي محفوظ ڪيل. 13 April 2020 تي حاصل ڪيل.
  24. ↑ De McLaurin, Ronald (1979). The Political Role of Minority Groups in the Middle East. Michigan University Press. ص. 114. ISBN 9780030525964. Theologically, one would have to conclude that the Druze are not Muslims. They do not accept the five pillars of Islam. In place of these principles the Druze have instituted the seven precepts noted above..
  25. ↑ Khalifa 2013, 6-7.
  26. ↑ "Angriff auf Afrin: Vertreibung vom "Berg der Kurden"". DER STANDARD (آسٽريائي جرمن ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2021-09-17 تي محفوظ ڪيل. 2023-01-22 تي حاصل ڪيل.
  27. ↑ odatv4.com. "Tek suçları Alevi olmak..." www.odatv4.com (انگريزي ۾). اصل نسخو مان 2022-11-28 تي محفوظ ڪيل. 2023-01-22 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: numeric names: authors list (ڳنڍڻو)
  28. ↑ Khan, Adil Hussain (2015). From Sufism to Ahmadiyya: A Muslim Minority Movement in South Asia. Indiana University Press. ص. 134. ISBN 978-0-253-01529-7.

ڪتابيات

[سنواريو]

ٻاهرين لنڪس

[سنواريو]
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=شام_۾_اسلام&oldid=405235" تان ورتل