سچ
سچ (Truth) يا حقيقت مان مراد حقيقت يا حقيقت نگاري سان مطابقت آهي. هي ڪوڙ (Falsity) يا غلط بياني جي ابتڙ آهي، جيڪا دنيا جي اصل حالتن سان مطابقت نه ٿي رکي. سچ کي عام طور تي سچائيءَ جي حامل شين (truthbearers) جي هڪ خاصيت طور ڏٺو ويندو آهي، جهڙوڪ جملا، پروپوزيشن (Proposition)، يا عقيدا جيڪي شين کي ائين بيان ڪن جيئن اهي آهن. ان جو گهرو تعلق سچائي (truthfulness) سان آهي، جيڪا ايمانداري جي هڪ خوبي آهي، ۽ سچائي جي ويجهڙائي (truthlikeness) سان آهي، جيڪا انهن نظرين جي خاصيت آهي جيڪي سچ جي ويجهو هجن.
سچ جا نظريا
[سنواريو]سچ جي نوعيت بابت مختلف نظريا پيش ڪيا ويا آهن، پر ان جي صحيح تعريف اڃا تائين تڪراري آهي:
- مطابقت وارو نظريو (Correspondence theory): هن موجب هڪ بيان تڏهن سچو آهي جڏهن اهو حقيقتن سان مطابقت رکي ٿو.
- مربوط نظريو (Coherence theory): هن نظريي مطابق، سچ جو دارومدار عقيدن جي وچ ۾ منطقي تسلسل ۽ هڪ ٻئي جي حمايت تي آهي.
- عملي نظريو (Pragmatism): عمل پسند سچ کي عملي نتيجن ۽ علمي مشقن جي حوالي سان سمجهن ٿا، جنهن موجب سچ اهو آهي جيڪو ڪم ڪري يا جيڪو لامحدود تحقيق جي معيار تي پورو لهي.
- سيمينٽڪ نظريو (Semantic theory): هي نظريو ڪنهن ٻوليءَ جي جملن جي سچائيءَ جي شرطن جو تجزيو ڪري ٿو.
- ڊيفليشنري نظريا (Deflationary theories): اهي دليل ڏين ٿا ته سچ جي ڪا خاص اندروني نوعيت ناهي.
- نسبتي نظريا (Relativism): نسبتي ماهرن جو خيال آهي ته ساڳيو ئي بيان هڪ نقطه نظر کان سچو ۽ ٻئي کان ڪوڙو ٿي سگهي ٿو.
سچ جي نظرين کي منطقي تضادن، جهڙوڪ لائر پيراڊوڪس (Liar paradox)، پاران چئلينج ڪيو ويندو آهي.
سچ جا قسم ۽ اهميت
[سنواريو]فلسفي جا ماهر سچ کي مختلف شعبن ۽ علمي پهچ جي لحاظ کان ورهائين ٿا، جن ۾ عقلي سچ (A priori)، لازمي سچ، اخلاقي، جمالياتي، مذهبي ۽ سائنسي سچ شامل آهن. سچ سائنسي تحقيق جي بنيادي مقصد طور مرڪزي ڪردار ادا ڪري ٿو. تجرباتي سائنسون مشاهدي ۽ تجربي جي ذريعي سچ جي ڳولا ڪن ٿيون، جڏهن ته رسمي سائنسون بنيادي اصولن مان حاصل ڪيل استدلال تي ڀاڙين ٿيون.
ڪيترائي مذهبي روايتون سچ کي هڪ فضيلت سمجهن ٿيون ۽ ان کي خدائي سرچشمي سان منسوب ڪن ٿيون. سچ اخلاقيات، قانون، ۽ صحافت جي شعبن ۾ پڻ هڪ رهنمائي ڪندڙ معيار طور ڪم ڪري ٿو.
تاريخي پس منظر
[سنواريو]سچ بابت بحث قديم دور کان هندو، جين، ٻڌ ۽ يوناني سوچ ۾ موجود رهيا آهن. وچين دور ۾، عيسائي ۽ اسلامي فلسفين سچ ۽ خدا جي وچ ۾ تعلق جي ڳولا ڪئي. جديد ۽ معاصر دور ۾ اهي بحث وڌيڪ وسيع ٿيا آهن، جن ۾ سچ جي نوعيت ۽ ان جو سوچ، ٻولي ۽ حقيقت سان تعلق زير بحث رهيو آهي.