سڃاڻ

اٿينا جو چِٻرو، يورپ ۾ سڃاڻ جي علامت آهي.

سڃاڻ (Knowledge) حقيقتن جي آگاهي، فردن ۽ حالتن سان واقفيت، يا عملي مهارت آهي. حقيقتن جي سڃاڻ، جن کي تجويزاتي سڃاڻ پڻ سڏيو ويندو آهي، اڪثر ڪري سچي عقيدي جي طور تي بيان ڪئي ويندي آهي جيڪا جواز جي لحاظ کان راءِ يا اندازي کان مختلف آهي. جڏهن ته فلسفين ۾ وسيع اتفاق آهي ته تجويزاتي سڃاڻ سچي عقيدي جي هڪ شڪل آهي، ڪيترائي تڪرار جواز تي ڌيان ڏين ٿا. ان ۾ سوال شامل آهن ته جواز کي ڪيئن سمجهڻ گهرجي؟ ڇا ان جي بلڪل ضرورت آهي ۽ ڇا ان سان گڏ، ان کان سواء ڪجهه ٻيو گهربل آهي؟ اها تڪرار 20هين صدي جي پوئين اڌ ۾ "گيٽيئر ڪيسز" نالي واري سوچ جي تجربن جي هڪ سلسلي جي ڪري، جن متبادل تعريفن کي جنم ڏنو، شدت اختيار ڪئي.

سڃاڻ ڪيترن ئي طريقن سان پيدا ٿئي ٿي. تجرباتي سڃاڻ جو مکيه ذريعو تصور آهي، جنهن ۾ ٻاهرين دنيا بابت سکڻ لاءِ حواسن جو استعمال شامل آهي. خود شناسي (Introspection) ماڻهن کي انهن جي اندروني ذهني حالتن ۽ عملن بابت سکڻ جي اجازت ڏئي ٿي. سڃاڻ جا ٻيا ذريعن ۾ ياداشت، عقلي وجدان، استنباط ۽ مشاهدو شامل آهن. بنياديت جي مطابق، انهن مان ڪجهه ذريعا بنيادي آهن ڇاڪاڻ ته اهي ٻين ذهني حالتن تي انحصار ڪرڻ کان سواءِ، عقيدن کي جواز فراهم ڪن ٿا. هم آهنگي پسند هن دعويٰ کي رد ڪن ٿا ۽ دليل ڏين ٿا ته علم لاءِ اعتبار ڪرڻ واري جي سڀني ذهني حالتن ۾ ڪافي حد تائين هم آهنگي ضروري آهي. لامحدوديت جي مطابق، عقيدن جي هڪ لامحدود زنجير جي ضرورت آهي.

سڃاڻ جي جاچ ڪرڻ وارو مکيه شعبو علم العلم آهي. جيڪو ماڻهن جي ڄاڻ جو مطالعو ڪري ٿو ته اهي ان کي ڪيئن ڄاڻن ٿا؟ ۽ ڪنهن شيءِ کي ڄاڻڻ جو ڇا مطلب آهي؟ اها ڄاڻ جي قدر ۽ فلسفياتي شڪ، جيڪو ڄاڻ جي امڪان تي سوال اٿاري ٿو، تي بحث ڪري ٿو. ڄاڻ ڪيترن ئي شعبن سان لاڳاپيل آهي جهڙوڪ علم (Science)، جنهن جو مقصد سائنسي طريقو استعمال ڪندي، ورجائيندڙ تجربي جي بنياد تي، مشاهدي ۽ ماپ جي ذريعي ڄاڻ حاصل ڪرڻ آهي. مختلف مذهبن جو خيال آهي ته انسانن کي علم ڳولڻ گهرجي، ۽ اهو ته خدا يا وحي ئي مطلق ڄاڻ جو ذريعو آهي. ڄاڻ جي بشريات هن جو مطالعو آهي ته ڄاڻ ڪيئن حاصل ڪئي ويندي آهي ۽ مختلف سماجن ۾ ذخيرو ۽ حاصل ڪئي ويندي آهي ۽ رابطو ڪئي ٿي؟ڄاڻ جي سماجيات هن جو جائزو وٺندو آهي ته ڪهڙي سماجي تاريخي حالتن ۾ ڄاڻ پيدا ٿئي ٿي ۽ ان جا ڪهڙا سماجي نتيجا آهن. ڄاڻ جي تاريخ تحقيق ڪري ٿي ته مختلف شعبن ۾ ڄاڻ ڪيئن ترقي ڪئي آهي ۽ تاريخ جي دوران ترقي ڪئي آهي.

پڻ ڏسو

معرفت (Knowledge) عربي ٻولي جو لفظ آهي، جنهن جي معني آهن، حقيقتن جي آگاهي، فردن ۽ حالتن سان واقفيت، يا هڪ عملي مهارت آهي. حقيقتن جو علم، جنهن کي تجويزاتي علم پڻ سڏيو ويندو آهي، اڪثر ڪري سچي عقيدي جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي جيڪو جواز جي لحاظ کان راءِ يا اندازي کان مختلف آهي. جڏهن ته فلسفين ۾ وسيع اتفاق آهي ته تجويزاتي علم سچي عقيدي جي هڪ شڪل آهي، ڪيترائي تڪرار جواز تي ڌيان ڏين ٿا. ان ۾ سوال شامل آهن ته جواز کي ڪيئن سمجهڻ، ڇا ان جي بلڪل ضرورت آهي، ۽ ڇا ان کان علاوه ڪجهه ٻيو گهربل آهي. اهي تڪرار 20 صدي جي پوئين اڌ ۾ گيٽيئر ڪيسز نالي سوچ جي تجربن جي هڪ سلسلي جي ڪري تيز ٿي ويا، جيڪي متبادل تعريفن کي جنم ڏنو.

هن جا ڪيترائي قسم آهن. ھي انسانن جي امتيازي خاصيت آهي. انسان جي زندگي جي مختلف شعبن ۾ ڏينهون ڏينهن ترقي جو راز ڄاڻ ئي ته آهي. تجربي يا تفاعل سان حاصل ٿيندڙ ڄاڻ کي پڻ معرفت چئبو آهي.