مواد ڏانھن هلو

سياسي معيشت

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
ژان ژاڪ روسو، Discours sur l'oeconomie politique، 1758ع

سياسي معيشت، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن تقابلي معيشت پڻ چيو ويندو آهي، سياسي سائنس ۽ معاشيات جو هڪ بين شعبائي ميدان آهي، جيڪو سياسي ۽ معاشي نظامن جي وچ ۾ لاڳاپن جو مطالعو ڪري ٿو، جنهن ۾ اهو پڻ شامل آهي ته اهي نظام هڪ ٻئي تي ڪيئن اثرانداز ٿين ٿا.

هن ميدان جي شروعات سورهين صديءَ جي مغربي اخلاقي فلسفي اندر ٿي، جتي نظرياتي تصنيفن ۾ رياستن جي دولت جي انتظام جو جائزو ورتو ويندو هو. سياسي معيشت جون ابتدائي اهم تصنيفون عام طور برطانوي عالمن ايڊم سمٿ، ٿامس مالٿس ۽ ڊيوڊ ريڪارڊو ڏانهن منسوب ڪيون وڃن ٿيون، جيتوڻيڪ فرانسيسي فزيوڪريٽن جو ڪم انهن کان اڳ جو هو. جان اسٽورٽ مل کان ڪارل مارڪس تائين مختلف مفڪرن معاشيات ۽ سياست کي هڪ ٻئي کان اڻٽٽ سمجهيو.[1]

ارڙهين صديءَ جي وچ ڌاري سياسي معيشت هڪ الڳ علمي ميدان طور اڀري، جنهن ۾ انهن گهڻن مظاهرن جو مطالعو شامل هو، جيڪي اڄ معاشيات جي دائري ۾ آندا وڃن ٿا. اوڻيهين صديءَ جي پڇاڙيءَ ۾ رياضياتي نموناسازي جي واڌ سان معاشيات سياسي معيشت کان الڳ هڪ خودمختيار علمي شعبو بڻجي وئي. هيءَ تبديلي 1890ع ۾ الفريڊ مارشل جي اثرائتي درسي ڪتاب معاشيات جا اصول جي اشاعت سان هم وقت ٿي.

پنهنجي جديد صورت ۾ سياسي معيشت هڪ بين شعبائي ميدان آهي، جيڪو مزدور منڊين، بين الاقوامي واپار، واڌ، دولت جي ورڇ ۽ معاشي اڻبرابري جهڙن مظاهرن جو تجزيو ڪري ٿو. ان جي ابتڙ، معاشيات جو اصطلاح عام طور معيشت جي نسبتاً محدود مطالعي لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جنهن ۾ ٻين سياسي ۽ سماجي پهلوئن کي يا ته شامل نه ڪيو ويندو آهي يا گهٽ اهميت ڏني ويندي آهي.

اشتقاق ۽ تاريخ

[سنواريو]

شروعات

[سنواريو]

معاشيات جي هڪ الڳ جديد علمي شعبي بڻجڻ کان اڳ، هي اصطلاح اصل ۾ گهر يا ملڪيت جي انتظام لاءِ استعمال ٿيندو هو ۽ يوناني لفظ اوئڪانمڪوس مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي: ”گهر يا خاندان جي انتظام ۾ مهارت رکندڙ.“[2] سياسي معيشت اصل ۾ انهيءَ تصور کي رياست جي سطح تائين وڌايو، جنهن ۾ قومي سطح تي دولت، پيداوار، واپار، محصولن ۽ گذران جو انتظام شامل هو.[3]

فرانسيسي اصطلاح اڪنامي پوليٽڪ، جنهن جو انگريزي ترجمو ”پوليٽيڪل اڪانامي “ آهي، پهريون ڀيرو 1615ع ۾ فرانسيسي سپاهي ۽ معيشتدان انتوان ڊي مونڪريتيئن جي ڪتاب Traicté de l'oeconomie politique ۾ ظاهر ٿيو.

ايڊم سمٿ پنهنجي ڪتاب قومن جي دولت ۾ سياسي معيشت کي ”رياستي اڳواڻ يا قانونساز جي سائنس“ جو حصو قرار ڏنو، جنهن جا مقصد ماڻهن لاءِ آمدني يا گذران جا وسيلا ۽ رياست لاءِ آمدني مهيا ڪرڻ هئا.[4]

ڪجهه جديد عالم[ڪير؟] هن مطالعي جون پاڙون چوڏهين صديءَ جي تيونسي مورخ ۽ سماجياتدان ابن خلدون جي ڪم ۾ ڳولين ٿا، خاص طور سندس ”نفعي“ ۽ ”گذران“ جي وچ ۾ فرق ڪرڻ واري تجزيي ۾. هن سماج جي وضاحت لاءِ هڪ الڳ سائنس قائم ڪرڻ جو مطالبو پڻ ڪيو ۽ پنهنجي اهم تصنيف المقدمه ۾ انهن خيالن جو خاڪو پيش ڪيو. المقدمه ۾ ابن خلدون لکي ٿو: ”تهذيب ۽ ان جي ڀلائي، ۽ ڪاروبار جي خوشحالي، پيداواري صلاحيت ۽ ماڻهن جي انهن ڪوششن تي دارومدار رکي ٿي، جيڪي هو هر رخ ۾ پنهنجي فائدي ۽ نفعي لاءِ ڪن ٿا“؛ هن خيال کي جديد ڪلاسيڪي معاشي فڪر جو اڳواٽ تصور سمجهيو ويو آهي.[حوالو گهربل]

فرانسيسي فزيوڪريٽ، جن ۾ فرانسوا ڪيني، رچرڊ ڪينٽيلون ۽ اين-رابرٽ-ژاڪ ٽرگو شامل هئا، سياسي معيشت جا پهريان اهم علمبردار هئا،[5][6] جيتوڻيڪ فزيوڪريٽن ڏانهن ايڊم سمٿ، جان اسٽورٽ مل، ڊيوڊ ريڪارڊو، هينري جارج ۽ ڪارل مارڪس جي فڪري جوابن کي جديد بحث ۾ عام طور وڌيڪ ڌيان ملي ٿو.[7][8]

نئين تعريف ۽ معاشيات سان لاڳاپو

[سنواريو]

ارڙهين صديءَ جي پڇاڙيءَ تائين اهي موضوع، جيڪي هاڻي معاشيات سان لاڳاپيل سمجهيا وڃن ٿا، جن ۾ ”پئسي، منڊين ۽ واپار بابت بنيادي اصول ۽ قانون“ شامل آهن، هڪ اهڙي منظم بحث ۾ تبديل ٿي چڪا هئا، جيڪو سياسي معيشت جي نالي سان سڃاتو ويندو هو.[9]

تنهن هوندي به، اوڻيهين صديءَ جي پڇاڙيءَ ۾ معاشيات آهستي آهستي هڪ وڌيڪ خودمختيار، فني ۽ اڪثر رياضياتي علمي شعبي بڻجڻ جي ڪوشش ڪئي. پنهنجي تصنيف اي جنرل ميٿميٽيڪل ٿيوري آف پوليٽيڪل اڪانامي ۾ وليم اسٽينلي جيونز حاشيائي افاديت واري قدر جي نظريي کي ترقي ڏني، جنهن ”حاشيائي انقلاب“ کي جنم ڏنو ۽ معاشيات ۾ رياضياتي طريقا متعارف ڪرايا. هن اختصار لاءِ اڪانامڪس جي اصطلاح جي حمايت ڪئي ۽ اميد ظاهر ڪئي ته اهو ”هڪ سائنس جو مڃيل نالو“ بڻجي ويندو.[10][11]

ڪتاب فرام پوليٽيڪل اڪانامي ٽو اڪانامڪس ۾ ملوناڪس ۽ فائن دليل ڏين ٿا ته ”سياسي معيشت جي معاشيات ۾ تبديل ٿيڻ واري عمل“ ۾ ”سماجي ۽ تاريخي پهلوئن کان ڌار ٿيڻ“ شامل هو، ۽ ويهين صديءَ جي شروعات ۾ معاشيات کي ٻين سماجي سائنسن کان الڳ ڪيو ويو. اهي وليم اسٽينلي جيونز جي اڳواڻيءَ واري ”حاشيائي انقلاب“ تي پڻ تنقيد ڪن ٿا، ۽ لکن ٿا ته سياسي معيشت کان معاشيات ڏانهن منتقليءَ هن علمي شعبي کي ٻين سماجي شعبن کان آزاد نموني ترقي ڪرڻ جو جواز ڏنو.[12]

تقريباً ساڳئي وقت سياسي سائنس پڻ تاريخ ۽ سياسي معيشت کان الڳ هڪ خودمختيار علمي شعبو بڻجي رهي هئي.[13] ان کان علاوه، الفريڊ مارشل پنهنجي 1890ع ۾ شايع ٿيل ڪتاب معاشيات جا اصول ۾ دليل ڏنو ته هن ميدان کي ”سياسي معيشت“ جي نسبتاً محدود اصطلاح بدران ”معاشيات“ سڏڻ وڌيڪ مناسب آهي.[14]

”حاشيائي انقلاب“ بابت مائيڪل برنسٽائن وضاحت ڪري ٿو ته جديد معاشيات جون فڪري پاڙون ”ارڙهين ۽ اوڻيهين صدين جي اخلاقي فلسفي“ ۾ ڳولي سگهجن ٿيون، جنهن روايت ۾ ڪلاسيڪي سياسي معيشت پڻ شامل هئي. سندس چوڻ موجب حاشيائي ۽ نئون ڪلاسيڪي رخ معيشتدانن کي ان فڪري ورثي کان ڌار ٿيڻ ۽ ”هڪ نمايان طور پيشيواراڻي علم“ جوڙڻ جو موقعو ڏنو.[15]

تنهن ڪري معاشي فڪر جا مورخ اوڻيهين صديءَ جي پڇاڙيءَ واري حاشيائي ۽ شروعاتي نئون ڪلاسيڪي رخ کي ”سياسي معيشت“ جي ”معاشيات“ ۾ وسيع تبديليءَ جو حصو سمجهن ٿا. معاشيات هڪ وڌيڪ محدود ۽ رياضياتي علمي شعبو بڻجي وئي، جيڪو تاريخ، سياست ۽ ٻين سماجي سائنسن کان الڳ هو. خاص طور مارشل جي 1890ع واري معاشيات جا اصول کان پوءِ ”معاشيات“ جو اصطلاح آهستي آهستي علمي شعبي جي مکيه نالي طور ”سياسي معيشت“ جي جاءِ وٺڻ لڳو.[16][17]

گوگل اينگرام ويوئر جي حوالن جي ماپ مان ظاهر ٿئي ٿو ته تقريباً 1910ع ڌاري اڪانامڪس جو استعمال پوليٽيڪل اڪانامي کان وڌڻ لڳو ۽ 1920ع تائين اهو علمي شعبي لاءِ ترجيحي اصطلاح بڻجي ويو.[18]

جديد تعريف

[سنواريو]

جديد دور ۾ سياسي معيشت جي تعريف تبديل ٿي چڪي آهي. جديد معاشيات ۽ سياسي سائنس جي اصطلاحن جي ابتڙ، سياسي معيشت هاڻي سياست ۽ معيشت جي باهمي لاڳاپي جي بين شعبائي مطالعي ڏانهن اشارو ڪري ٿي، يعني:

  • رياست، قانوني نظام ۽ ادارا منڊين ۽ معاشي نتيجن کي ڪيئن شڪل ڏين ٿا؛ ۽
  • منڊيون، دولت، ڪمپنيون ۽ معاشي مفاد سياست، جنهن ۾ رياست پڻ شامل آهي، کي ڪيئن شڪل ڏين ٿا.[3]

هن ميدان کي ڪڏهن ڪڏهن تقابلي سياسي معيشت ۽ بين الاقوامي سياسي معيشت ۾ ورهايو ويندو آهي. پهريون شعبو ملڪن اندر منڊي ۽ رياست جي باهمي لاڳاپن جو تجزيو ڪري ٿو، جڏهن ته ٻيو سياست ۽ معيشت جي عالمي سطح واري لاڳاپن تي ڌيان ڏئي ٿو.

تعليمي ادارا

[سنواريو]

دنيا ۾ سياسي معيشت جي پهرين پروفيسرشپ 1754ع ۾ ڏکڻ اٽليءَ جي نيپلز جي بادشاهت ۾ نيپلز فيڊريڪو ٻيون يونيورسٽي ۾ قائم ڪئي وئي.[19] نيپلز جي فلسفي انتونيو جينوويزي اٽليءَ جو سياسي معيشت جو پهريون پروفيسر هو.[20] 1763ع ۾ يوزف فان زوننفلز کي آسٽريا جي ويانا يونيورسٽي ۾ سياسي معيشت جي چيئر تي مقرر ڪيو ويو.[21] 1805ع ۾ ٿامس مالٿس انگلينڊ جو سياسي معيشت جو پهريون پروفيسر بڻيو، جڏهن کيس ايسٽ انڊيا ڪمپني ڪاليج، هيلي بري، هرٽفورڊشائر ۾ مقرر ڪيو ويو.[22]

هن وقت سياسي معيشت معاشي ۽ لاڳاپيل روين جي مطالعي لاءِ مختلف، پر پاڻ ۾ ڳنڍيل طريقن ڏانهن اشارو ڪري ٿي. انهن ۾ معاشيات کي ٻين شعبن سان گڏ استعمال ڪرڻ کان وٺي اهڙن بنيادي مفروضن جو استعمال شامل آهي، جيڪي اڳين معاشي مفروضن کي چئلينج ڪن ٿا.

طريقا

[سنواريو]
بين الاقوامي لاڳاپن جو نظريه دان رابرٽ ڪوهين.

سياسي معيشت مان عام طور اهڙن بين شعبائي اڀياسن ڏانهن اشارو ڪيو ويندو آهي، جيڪي معاشيات، سماجيات ۽ سياسي سائنس مان فائدو وٺندي وضاحت ڪن ٿا ته سياسي ادارا، سياسي ماحول ۽ معاشي نظام—ڀلي اهو سرمائيداراڻو، سوشلسٽ، ڪميونسٽ يا مخلوط هجي—هڪ ٻئي تي ڪيئن اثرانداز ٿين ٿا.[23] جرنل آف اڪنامڪ لٽريچر جي درجابندي ڪوڊن ۾ سياسي معيشت کي ٽن ذيلي شعبن سان ڳنڍيو ويو آهي: (1) هر قسم جي معاشي نظام ۾ وسيلن جي ورڇ اندر حڪومت ۽/يا طبقي ۽ طاقت جي لاڳاپن جو ڪردار؛[24] (2) بين الاقوامي سياسي معيشت، جيڪا بين الاقوامي لاڳاپن جي معاشي اثرن جو مطالعو ڪري ٿي؛[25] ۽ (3) سياسي يا استحصالي طبقاتي عملن جا معاشي نمونا.[26] سياسي سائنس اندر عام طور بين الاقوامي سياسي معيشت، جنهن جو مطالعو گهڻو ڪري بين الاقوامي لاڳاپن جا عالم ڪن ٿا، ۽ تقابلي سياسي معيشت، جنهن جو مطالعو بنيادي طور تقابلي سياست جا عالم ڪن ٿا، جي وچ ۾ فرق ڪيو ويندو آهي.[27]

سماجي چونڊ جو نظريو اهو مطالعو ڪري ٿو ته فردن جون افاديتون سڄي سماج ۾ ڪيئن گڏ ٿين ٿيون، جنهن کي سماجي ڀلائي تابع پڻ چيو ويندو آهي، ۽ اهو عمل سياسي جوڙجڪ تي دارومدار رکي ٿو.[28] عوامي چونڊ جو نظريو هڪ ننڍي بنيادن وارو نظريو آهي، جيڪو سياسي معيشت سان گهرو لاڳاپو رکي ٿو.[29] اهي ٻئي طريقا ووٽرن، سياستدانن ۽ بيوروڪريٽن کي بنيادي طور ذاتي مفاد مطابق عمل ڪندڙ فرض ڪن ٿا. معيشتدان ۽ سياسي سائنسدان اڪثر سياسي معيشت کي انهن طريقن سان ڳنڍين ٿا، جيڪي عقلي چونڊ جا مفروضا استعمال ڪن ٿا،[30] خاص طور راند جي نظريي ۾،[31] ۽ معاشيات جي روايتي دائري کان ٻاهر وارن مظاهرن، جهڙوڪ حڪومتي ناڪامي ۽ پيچيده فيصلو سازي، جي جائزي ۾؛ اهڙي حوالي سان ”مثبت سياسي معيشت“ جو اصطلاح عام آهي.[32]

ٻين ”روايتي“ موضوعن ۾ اهڙن عوامي پاليسيءَ وارن مسئلن جو تجزيو شامل آهي، جهڙوڪ معاشي ضابطا،[33] اجاره داري، ڪرائي حاصل ڪرڻ جي ڪوشش، منڊيءَ جو تحفظ،[34] ادارتي بدعنواني[35] ۽ ورڇي سياست.[36]

تجربي بنياد تجزيي ۾ اقتصادي پاليسيءَ جي چونڊ تي چونڊن جو اثر، چونڊ نتيجن جا تعين ڪندڙ عنصر ۽ اڳڪٿيءَ جا نمونا، سياسي ڪاروباري چڪر،[37] مرڪزي بئنڪ جي خودمختياري ۽ حد کان وڌيڪ بجيٽ خسارن جي سياست شامل آهن.[38] هڪ دلچسپ مثال 1954ع ۾ سوويت يونين ۾ سياسي معيشت جي پهرين درسي ڪتاب جي اشاعت آهي، جنهن جي تدوين ليو گاتوفسڪي ڪئي؛ ان ۾ ان وقت جي روايتي نظرياتي طريقي کي سوويت سياسي بيانيي سان گڏايو ويو هو.[39]

بين الاقوامي لاڳاپن جي عالم سوزن اسٽرينج.

تازو دور ۾ اقتصادي پاليسي ۽ سياسي ادارن جي نموناسازي تي خاص ڌيان ڏنو ويو آهي، جنهن ۾ عاملن ۽ اقتصادي توڙي سياسي ادارن جي وچ ۾ ٿيندڙ باهمي عمل جو جائزو ورتو وڃي ٿو،[40] جنهن ۾ ڏيتي ليتي خرچن جي نقطه نظر کان اقتصادي پاليسي ۽ معيشتدانن جي سفارشن جي وچ ۾ نظر ايندڙ اختلاف پڻ شامل آهي.[41] 1990ع واري ڏهاڪي جي وچ کان هي ميدان وسيع ٿيو، جنهن ۾ نون بين الملڪي انگن اکرن جي مجموعن پڻ مدد ڪئي، جن وسيلي تقابلي معاشي نظامن ۽ ادارن بابت مفروضن کي آزمائي سگهجي ٿو.[42]

هن ميدان جي موضوعن ۾ ملڪن جو ٽٽڻ،[43] معاشي واڌ جي حوالي سان سياسي ادارن جي ابتدا ۽ انهن جي تبديليءَ جي رفتار،[44] ترقي،[45] مالي منڊيون ۽ ضابطا،[46] ادارن جي اهميت،[47] پٺتي پيل حالت،[48] سڌارا،[49] ۽ منتقلي واريون معيشتون شامل آهن،[50] گڏوگڏ معاشي نتيجن جي وضاحت ۾ ثقافت، نسلي سڃاڻپ ۽ صنف جو ڪردار،[51] ڪل معاشي پاليسي،[52] ماحول،[53] انصاف ۽ برابري،[54] ۽ آئينن جو اقتصادي پاليسي سان لاڳاپو، نظرياتي[55] ۽ تجربي بنياد،[56] پڻ شامل آهن.

سياسي معيشت جي اوسر ۾ ٻيا اهم سنگ ميل هي آهن:

  • نئين سياسي معيشت، جيڪا مارڪسي سياسي معيشت جي روايت موجب معاشي نظرين کي پاڻ وضاحت طلب مظاهرو سمجهي سگهي ٿي. اهڙيءَ طرح چارلس ايس. ميئر جو چوڻ آهي ته سياسي معيشت وارو طريقو ”معاشي نظرين کان سندن سماجياتي ۽ سياسي مفروضن بابت سوال ڪري ٿو... مختصر طور، [اهو] معاشي خيالن ۽ روين کي تجزيي جي ڍانچن طور نه، پر اهڙن عقيدن ۽ عملن طور ڏسي ٿو، جن جي پاڻ وضاحت ڪرڻ ضروري آهي.“[57] هي طريقو اينڊريو گيمبل جي دي فري اڪانامي اينڊ دي اسٽرانگ اسٽيٽ (پالگريو ميڪملن، 1988ع) ۽ ڪولن هي جي دي پوليٽيڪل اڪانامي آف نيو ليبر (مانچسٽر يونيورسٽي پريس، 1999ع) لاءِ فڪري بنياد مهيا ڪري ٿو. اهو نيو پوليٽيڪل اڪانامي ۾ ڇپيل گهڻي ڪم تي پڻ اثرانداز ٿيو آهي، جيڪو 1996ع ۾ شيفيلڊ يونيورسٽيءَ جي عالمن قائم ڪيل هڪ بين الاقوامي رسالو آهي.[58]
  • مورخ سياسي معيشت کي اهو سمجهڻ لاءِ استعمال ڪندا رهيا آهن ته ماضي ۾ گڏيل معاشي مفادن رکندڙ ماڻهن ۽ گروهن سياست ۽ صفر-مجموعو سوچ جي مختلف صورتن وسيلي پنهنجي مفادن لاءِ فائديمند تبديليون ڪيئن آنديون.[61]
  • سياسي معيشت ۽ قانون، قانوني تحقيق اندر هڪ نسبتاً نئين ڪوشش آهي، جنهن جو مقصد سياسي معيشت جي علمي ادب سان سڌي ريت لاڳاپو قائم ڪرڻ آهي. 1920ع ۽ 1930ع وارن ڏهاڪن ۾ قانوني حقيقت پسندن، جهڙوڪ رابرٽ هيل، ۽ جان ڪامنز جهڙن دانشورن سياسي معيشت سان لاڳاپيل موضوعن تي ڪم ڪيو. ويهين صديءَ جي ٻئي اڌ ۾ شڪاگو اسڪول سان لاڳاپيل قانوندانن معاشيات جون ڪجهه فڪري روايتون اختيار ڪيون. تنهن هوندي به، 2007ع واري بحران کان پوءِ قانوني عالمن، خاص طور بين الاقوامي قانون جي ميدان ۾، سياسي معيشت جي متنن ۾ موجود بحثن، طريقن ۽ موضوعن ڏانهن وڌندڙ ڌيان ڏنو آهي.[62][63]
  • ٿامس پڪيٽي جو طريقو ۽ عملي مطالبو، جنهن موجب معاشيات جي علمي مضبوطي وڌائڻ ۽ ان جي انهن خامين جو ازالو ڪرڻ لاءِ، جيڪي 2008ع جي مالي بحران کان پوءِ واضح ٿيون، سياسي خيالن ۽ سياسي سائنس جي ڄاڻ کي ٻيهر معاشيات ۾ شامل ڪرڻ گهرجي.[64]
  • 2010ع ۾ برطانيا ۾ سياسي معيشت جو واحد باقاعدي شعبو ڪنگز ڪاليج لنڊن ۾ قائم ڪيو ويو. هن علمي اداري جي قيام جو بنياد اهو هو ته ”سياست ۽ معاشيات جا شعبا هڪ ٻئي سان اڻٽٽ ڳنڍيل آهن“ ۽ ”ان معاشي پسمنظر جي جاچ کان سواءِ، جنهن اندر سياست ڪم ڪري ٿي، سياسي عملن کي صحيح نموني سمجهڻ ممڪن ناهي.“[65]
  • 2012ع ۾ شيفيلڊ پوليٽيڪل اڪانومي ريسرچ انسٽيٽيوٽ (SPERI) شيفيلڊ يونيورسٽي ۾ پروفيسر ٽوني پين ۽ ڪولن هي قائم ڪيو. اهو سرمائيداريءَ جي سياسي ۽ معاشي تجزين کي گڏ ڪرڻ لاءِ ٺاهيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ باني عالمن موجب اهي ٻئي شعبا الڳ الڳ 2008ع جي مالي بحران جي وضاحت لاءِ ڪافي نه هئا.[66]

سياست ۽ معيشت جي وچ ۾ لاڳاپو

[سنواريو]

ڪيترن تاريخي ۽ جديد سياسي مفڪرن خبردار ڪيو آهي ته مخصوص معاشي ڌرين، جهڙوڪ اجاره دارين، جي هٿن ۾ معاشي طاقت جو مرڪوز ٿيڻ سياسي جمهوريت کي بگاڙي سگهي ٿو:

  • ارسطو پنهنجي تصنيف سياست ۾ دليل ڏنو ته هر حڪومتي نظام تي آخرڪار ان طبقي جا مفاد حاوي ٿي ويندا آهن، جيڪو حڪمران هوندو آهي. سندس نظر ۾ اوليارڪي اميرن جي پنهنجي مفادن لاءِ حڪمراني بڻجي ويندي آهي. هن خبردار ڪيو ته انتهائي اڻبرابري خود حڪمرانيءَ کي تباهه ڪري ٿي، ۽ جڏهن دولت تمام گهڻي مرڪوز ٿي وڃي ٿي ته امير ماڻهو ادارن ۽ قانونن تي حاوي ٿي وڃن ٿا. تنهن ڪري سندس خيال ۾ سڀ کان بهتر تحفظ هڪ وڏو وچولو طبقو هو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو نه امير اوليارڪن جي غلبي کي وڌڻ ڏئي ٿو ۽ نه مايوس عوامي هجوم جي حاڪميت کي.[68][69]
  • ايڊم سمٿ پنهنجي ڪتاب قومن جي دولت ۾ خبردار ڪيو ته واپاري ماڻهو اڪثر اجاره داري، ڳجهي سهڪار ۽ رياستي رعايتن جي ڪوشش ڪندا آهن. هن لکيو ته واپاري ماڻهو گهٽ ئي گڏ ٿيندا آهن، سواءِ ان جي ته سندن گڏجاڻي ”عوام خلاف سازش“ تي ختم ٿئي. سمٿ جو خيال هو ته جيتوڻيڪ منڊيون خوشحالي وڌائين ٿيون، پر معاشي اشرافيه اجاره داري قائم ڪرڻ جي ڪوشش ڪندي آهي ۽ اهڙيءَ طرح معاشي طاقت سان گڏ سياسي طاقت پڻ حاصل ڪري ٿي.[70]
  • ڪارل مارڪس دليل ڏنو ته سرمائيداراڻي سماج ۾ رياست رڳو معاشي مفادن کان متاثر ٿيندڙ ادارو ناهي، ۽ نه ئي اها طبقن جي وچ ۾ غيرجانبدار ثالث آهي. سندس خيال ۾ سرمائيداريءَ هيٺ معاشي طاقت آخرڪار سياسي طاقت تي غالب رهي ٿي، ۽ سرمائيداري ۽ جمهوريت بنيادي طور هڪ ٻئي سان ٽڪراءَ ۾ آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ ”هڪ ماڻهو، هڪ ووٽ“ وارو اصول لازمي طور معاشي اڻبرابري ختم نٿو ڪري سگهي ۽ نه ئي سماج تي بورجوازي جي ڪنٽرول کي محدود ڪري سگهي ٿو. هن ڪميونسٽ منشور ۾ لکيو ته ”جديد رياست جي انتظامي طاقت سڄي بورجوازيءَ جي گڏيل معاملن کي هلائڻ واري هڪ ڪميٽي کان سواءِ ڪجهه به ناهي.“[71]
  • نوم چومسڪي پڻ دليل ڏئي ٿو ته جديد جمهوريتن کي مرڪوز ڪارپوريٽ ۽ مالي طاقت گهڻو شڪل ڏئي ٿي، خاص طور ميڊيا جي مالڪي، لابنگ ۽ چونڊ مهمن جي مالي مدد وسيلي.[72]

لاڳاپيل علمي شعبا

[سنواريو]

سياسي معيشت هڪ متحد ۽ يڪسان علمي شعبو نه آهي؛ تنهن ڪري هن اصطلاح هيٺ اهڙا ڪيترائي اڀياس شامل ٿين ٿا، جيڪي موضوع جي لحاظ کان هڪ ٻئي سان مٿي چڙهن ٿا، پر سندن نظريا ۽ طريقا بنيادي طور مختلف ٿي سگهن ٿا:[73]

  • سياست طاقت جي لاڳاپن ۽ گهربل مقصدن حاصل ڪرڻ سان انهن جي تعلق جو مطالعو ڪري ٿي.
  • فلسفو عقيدن ۽ خيالن جي مجموعن جو سخت تنقيدي جائزو وٺي ٿو ۽ حقيقت تي انهن جي لاڳو ٿيڻ جي صلاحيت جو مطالعو ڪري ٿو.
  • معاشيات وسيلن جي ورڇ جو مطالعو ڪري ٿي، جيئن سماج جون مادي ضرورتون پوريون ٿين ۽ سماجي ڀلائي وڌي.
  • سماجيات اهو مطالعو ڪري ٿي ته ماڻهن جي گروهن جي ميمبرن طور سماج ۾ شموليت انهن تي ڪهڙا اثر وجهي ٿي ۽ اها شموليت سندن سماجي ڪم ڪرڻ جي صلاحيت کي ڪيئن بدلائي ٿي. ڪيترائي سماجياتدان ڪارل مارڪس جي پيروي ڪندي ان نقطه نظر کان شروعات ڪن ٿا ته پيداواري لاڳاپا سماجي ڍانچي کي متعين ڪن ٿا.[حوالو گهربل] سياسي معيشت بابت مارڪس جا نظريا سندس ڪتاب داس ڪيپيٽال ۾ بيان ٿيل آهن.
  • انسانيات سياسي معيشت جو مطالعو انهن سياسي ۽ معاشي قدرن جي نظامن جي جاچ وسيلي ڪري ٿي، جيڪي سماجي ۽ ثقافتي عملن جي اڻچٽن پاسن کي شڪل ڏين ٿا؛ مثال طور آمريڪي تفريحي ميڊيا ۾ ڪوڙي اسپيني اظهار جو توهين آميز استعمال. اهڙن عملن کي وسيع تاريخي، سياسي ۽ سماجياتي عملن جي حوالي سان سمجهيو ويندو آهي. بين الاقوامي عملن جي ساختي پاسن جو تجزيو عالمي سرمائيداراڻي نظام ۽ مقامي ثقافتن جي باهمي لاڳاپن تي ڌيان ڏئي ٿو.[حوالو گهربل]
  • آثار قديمه گذريل سياسي معيشتن جي ٻيهر تعمير ڪرڻ جي ڪوشش ڪري ٿي، جنهن لاءِ وسيلن کي ڪنٽرول ۽ متحرڪ ڪرڻ واري انتظامي حڪمت عمليءَ جا مادي ثبوت جاچيا وڃن ٿا.[74] اهڙن ثبوتن ۾ عمارتون، جانورن جا باقيات، دستڪاري ورڪشاپن جا نشان، ضيافتن ۽ رسمن جا ثبوت، وقار واري سامان جي درآمد يا برآمد جا ثبوت، يا خوراڪ جي ذخيرن جا نشان شامل ٿي سگهن ٿا.
  • نفسيات اهو مرڪزي نقطو آهي، جنهن تي سياسي معيشت فيصلو سازيءَ جي مطالعي دوران پنهنجو تجزياتي زور وجهي ٿي؛ اهو رڳو قيمتن بابت فيصلن تائين محدود نه آهي، پر سياسي معيشت جا ڪيترائي نمونا نفسياتي مفروضن تي ٻڌل هوندا آهن.
  • جاگرافي انسان ۽ ماحول جي باهمي لاڳاپن جي وسيع مطالعي اندر سياسي معيشت جو جائزو وٺي ٿي، جنهن ۾ انسانن جون معاشي سرگرميون قدرتي ماحول کي تبديل ڪن ٿيون. ان کان سواءِ اهڙي جاگرافيائي سياسي معيشت کي ترقي ڏيڻ جون ڪوششون پڻ ٿيون آهن، جيڪا شين جي پيداوار ۽ سرمائيداريءَ جي ”مڪاني صورتن“ کي بنيادي اهميت ڏئي ٿي.
  • تاريخ تبديليءَ کي قلمبند ڪري ٿي ۽ اڪثر ان کي سياسي معيشت بابت دليل ڏيڻ لاءِ استعمال ڪري ٿي؛ ڪجهه تاريخي تصنيفون سياسي معيشت کي پنهنجي بيان جي بنيادي ڍانچي طور اختيار ڪن ٿيون.
  • ماحوليات جو سياسي معيشت سان گهرو تعلق آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ انساني سرگرمي ماحول تي سڀ کان وڏو اثر وجهي ٿي، ۽ ماحوليات جو بنيادي سوال اهو آهي ته ماحول انساني سرگرمين لاءِ ڪيترو مناسب رهي ٿو. معاشي سرگرمين جا ماحولياتي اثر منڊي معيشت جي ترغيبات ۾ تبديليءَ بابت تحقيق کي جنم ڏين ٿا. وڌيڪ تازو، ماحولياتي نظريي کي معاشي نظامن جي اهڙن نظامن طور مطالعي لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويو آهي، جيڪي پاڻ ۾ لاڳاپيل حياتياتي جنسن وانگر ڪم ڪن ٿا، مثال طور ڪمپنيون.[75]
  • ثقافتي اڀياس سماجي طبقي، پيداوار، پورهيت، نسل، صنف ۽ جنسيت جو مطالعو ڪري ٿو.
  • ابلاغيات ميڊيا ۽ ڏور ربط نظامن جي ادارتي پاسن جو مطالعو ڪري ٿي. انساني رابطي جي هڪ علمي شعبي طور اها مالڪن، پورهيتن، صارفين، اشتهار ڏيندڙن، پيداواري ڍانچن ۽ رياست جي وچ ۾ لاڳاپن، ۽ انهن لاڳاپن اندر موجود طاقت جي حرڪتن، تي خاص ڌيان ڏئي ٿي.

علمي رسالا

[سنواريو]

پڻ ڏسو

[سنواريو]


حوالا ۽ حاشيا

[سنواريو]
  1. ↑ Fishkin, Joseph; Forbath, William E. (2022-02-08). The Anti-Oligarchy Constitution: Reconstructing the Economic Foundations of American Democracy (انگريزي ۾). Harvard University Press. ص. 2. ISBN 978-0-674-24740-6.
  2. ↑ "Economic - Etymology, Origin & Meaning". etymonline (آمريڪي انگريزي ۾). 2026-05-09 تي حاصل ڪيل.
  3. 1 2 Veseth, Michael A.; Balaam, David N. "Political economy". Britannica. 2026-05-09 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: url-status (ڳنڍڻو)
  4. ↑ "Introduction | Adam Smith Works". www.adamsmithworks.org (انگريزي ۾). 2026-05-09 تي حاصل ڪيل.
  5. ↑ Steiner (2003), pp. 61–62
  6. ↑ Bertholet, Auguste (2020-05-27). "The intellectual origins of Mirabeau". History of European Ideas 47: 91–96. doi:10.1080/01916599.2020.1763745. ISSN 0191-6599.
  7. ↑ Bertholet, Auguste; Kapossy, Béla (2023). La Physiocratie et la Suisse (PDF) (فرانسيسي ۾). Geneva: Slatkine. ISBN 9782051029391.[مئل ڳنڍڻو]
  8. ↑ "What is Political Economy?". Political Economy, Athabasca University (ڪينيڊيائي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-02-07 تي محفوظ ڪيل. 2022-02-06 تي حاصل ڪيل.
  9. ↑ Schabas, Margaret (2026), Zalta, Edward N.; Nodelman, Uri (مرتب), "Economics in Early Modern Philosophy", The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Spring 2026 ڇاپو), Metaphysics Research Lab, Stanford University, 2026-05-09 تي حاصل ڪيل
  10. ↑ Jevons, W. Stanley. The Theory of Political Economy, 1879, 2nd ed. p. xiv. آرڪائيو ڪيا ويا 2023-04-12 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  11. ↑ Groenwegen, Peter. (1987 [2008]). "'political economy' and 'economics'", The New Palgrave: A Dictionary of Economics, v. 3, pp. 905–906. [Pp. 904–07.]
  12. ↑ Fine, Ben; Milonakis, Dimitris (2009). From Political Economy to Economics: Method, the Social and the Historical in the Evolution of Economic Theory (انگريزي ۾). Routledge. ISBN 978-0415423212.
  13. ↑ Roskin, Michael G. "19th-century roots of contemporary political science". Britannica. 2026-05-09 تي حاصل ڪيل.
  14. ↑ Marshall, Alfred (1890-07-01). Principles of Economics (انگريزي ۾). Macmillan and Co. ص. 36.
  15. ↑ Bernstein, Michael A. (2019). "PROFESSIONALIZING ECONOMICS: The 'Marginalist Revolution' in Historical Context" (PDF). 2026-05-09 تي حاصل ڪيل.
  16. ↑ Fine, Ben (2000). "Bringing the Social Back Into Economics: Progress or Reductionism?" (PDF). The University of Melbourne. 2026-05-09 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: url-status (ڳنڍڻو)
  17. ↑ Milonakis, Dimitris (2016). "Formalising Economics: Social Change, Ideology and Mathematics in Economic Discourse" (PDF). 2026-05-09 تي حاصل ڪيل.
  18. ↑ Mark Robbins (2016) "Why we need political economy," Policy Options, آرڪائيو ڪيا ويا 2019-04-02 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  19. ↑ Collins, Philip (2021-06-03). To Be Clear (انگريزي ۾). Quercus Publishing. ISBN 978-1-5294-1499-8.
  20. ↑ Reinert, Erik S.; Ghosh, Jayati; Kattel, Rainer (2016-09-28). Handbook of Alternative Theories of Economic Development (انگريزي ۾). Edward Elgar Publishing. ص. 50. ISBN 978-1-78254-468-5.
  21. ↑ Outram, Dorinda (2013-01-10). The Enlightenment (انگريزي ۾). Cambridge University Press. ص. 43. ISBN 978-1-107-02739-8.
  22. ↑ Caraway, Brett (2026-04-01). A Critical Introduction to the Economics of Sustainability (انگريزي ۾). Taylor & Francis. ISBN 978-1-040-65613-6.
  23. ↑ Weingast, Barry R., and Donald Wittman, ed., 2008. The Oxford Handbook of Political Economy. Oxford UP. Description and preview. {{web/20230430080740/https://books.google.com/books?id=WgHcf8Y0r9UC&pg=PR7=gbs_atb |date=2023-04-30 }}
  24. ↑ At JEL: P as in JEL Classification Codes Guide /http://www.aeaweb.org/jel/guide/jel.php |date=2013-11-18 }}, drilled to at each economic-system link.
    For example:
       • Brandt, Loren, and Thomas G. Rawski (2008). "Chinese economic reforms," The New Palgrave Dictionary of Economics, 2nd Edition. Abstract. {{web/20130528171420/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000600&edition=current&q= |date=2013-05-28 }}
       • Helsley, Robert W. (2008). "urban political economy," The New Palgrave Dictionary of Economics, 2nd Edition. Abstract./http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_U000067&edition=current&q= |date=2013-05-22 }}
  25. ↑ At JEL: F5 as drilled to in JEL Classification Codes Guide /web/20131118064704/http://www.aeaweb.org/jel/guide/jel.php |date=2013-11-18 }}.
    For example:
       • Gilpin, Robert (2001), Global Political Economy: Understanding the International Economic Order, Princeton. Description /web/20130122110319/http://press.princeton.edu/titles/7093.html |date=2013-01-22 }} and ch. 1, " The New Global Economic Order" link. {{web/20130309172355/http://press.princeton.edu/chapters/s7093.pdf |date=2013-03-09 }}
       • Mitra, Devashish (2008). "trade policy, political economy of," The New Palgrave Dictionary of Economics, 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_T000213&edition=current&q= {{web/20130522043404/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_T000213&edition=current&q= |date=2013-05-22 }}
  26. ↑ At JEL: D72 and JEL: D74/https://www.aeaweb.org/econlit/jelCodes.php?view=jel#D |date=2017-11-05 }} with context for its usage in JEL Classification Codes Guide آرڪائيو ڪيا ويا 2013-11-18 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., drilled to at JEL: D7.
  27. ↑ Hacker, Jacob S.; Hertel-Fernandez, Alexander; Pierson, Paul; Thelen, Kathleen (2021), Hertel-Fernandez, Alexander; Hacker, Jacob S.; Thelen, Kathleen; Pierson, Paul (مرتب), "The American Political Economy: A Framework and Agenda for Research", The American Political Economy: Politics, Markets, and Power, Cambridge University Press, ص. 4–5, ISBN 978-1-316-51636-2, محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-05-03 تي محفوظ ڪيل, 2022-06-18 تي حاصل ڪيل{{citation}}: CS1 maint: work parameter with ISBN (ڳنڍڻو)
  28. ↑ Arrow, Kenneth J. (1963). Social Choice and Individual Values, 2nd ed., ch. VIII آرڪائيو ڪيا ويا 2013-07-01 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., sect. 2, The Social Decision Process, pp. 106–08.
  29. ↑ Tullock, Gordon ([1987] 2008). "public choice," The New Palgrave Dictionary of Economics. Abstract {{web/20180107182712/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_P000240&q=rational%20choice&topicid=&result_number=10 |date=2018-01-07 }}.
  30. ↑ Lohmann, Susanne (2008). "rational choice and political science," The New Palgrave Dictionary of Economics, 2nd Edition. Abstract. {{web/20130522051808/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_R000253&edition=current&q= |date=2013-05-22 }}
  31. ↑ • Shubik, Martin (1981). "Game Theory Models and Methods in Political Economy," in K. Arrow and M. Intriligator, ed., Handbook of Mathematical Economics, Elsevier, v. 1, pp. 285[مئل ڳنڍڻو]–330.
       • _____ (1984). A Game-Theoretic Approach to Political Economy. MIT Press. Description {{web/20110629151809/http://mitpress.mit.edu/catalog/item/default.asp?ttype=2&tid=5086 |date=2011-06-29 }} and review extract.
       • _____ (1999). Political Economy, Oligopoly and Experimental Games: The Selected Essays of Martin Shubik, v. 1, Edward Elgar. Description {{web/20120524055749/http://www.e-elgar.co.uk/bookentry_mainUS.lasso?id=834 |date=2012-05-24 }} and contents of Part I {{web/20230430080737/https://books.google.com/books?id=DZ_97SqmzagC&pg=PR5 |date=2023-04-30 }}, Political Economy.
       • Peter C. Ordeshook (1990). "The Emerging Discipline of Political Economy," ch. 1 in Perspectives on Positive Political Economy, Cambridge, pp. 9–30. web/20230412083007/https://books.google.com/books?id=wKJu6g5ovhcC&dq=%22The+emerging+discipline+of+political+economy%22+%22game+theory%22&pg=PA9 |date=2023-04-12 }}
       • _____ (1986). Game Theory and Political Theory, Cambridge. Description {{/web/20130309165458/http://www.cambridge.org/gb/knowledge/isbn/item1132862/?site_locale=en_GB |date=2013-03-09 }} and preview.
  32. ↑ Alt, James E.; Shepsle, Kenneth (eds.) (1990), Perspectives on Positive Political Economy (Cambridge [UK]; New York: Cambridge University Press). Description and content links/web/20130309165536/http://www.cambridge.org/gb/knowledge/isbn/item1139893/?site_locale=en_GB|date=2013-03-09}} and preview. {{web/20230412083004/https://books.google.com/books?id=wKJu6g5ovhcC&pg=PA1=false|date=2023-04-12}}
  33. ↑ Rose, N. L. (2001). "Regulation, Political Economy of," International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences, pp. 12967–12970. Abstract.
  34. ↑ Krueger, Anne O. (1974). "The Political Economy of the Rent-Seeking Society," American Economic Review, 64(3), pp. 291–303.
  35. ↑ • Bose, Niloy. "corruption and economic growth," The New Palgrave Dictionary of Economics Online, 2nd Edition, 2010. Abstract./web/20101229134928/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2010_C000616&edition=current&q=%20corruption&topicid=&result_number=1 |date=2010-12-29 }}
       • Rose-Ackerman, Susan (2008). "bribery," The New Palgrave Dictionary of Economics, 2nd Edition. Abstract./web/20130522060248/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_B000199&edition=current&q= |date=2013-05-22 }}
  36. ↑ • Becker, Gary S. (1983). "A Theory of Competition among Pressure Groups for Political Influence," Quarterly Journal of Economics, 98(3), pp. 371–400./web/20110511104632/http://www2.bren.ucsb.edu/~glibecap/BeckerQJE1983.pdf |date=2011-05-11 }}
       • Weingast, Barry R., Kenneth A. Shepsle, and Christopher Johnsen (1981). "The Political Economy of Benefits and Costs: A Neoclassical Approach to Distributive Politics," Journal of Political Economy, 89(4), pp. 642–664. آرڪائيو ڪيا ويا 2013-05-10 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
       • Breyer, Friedrich (1994). "The Political Economy of Intergenerational Redistribution," European Journal of Political Economy, 10(1), pp. 61–84/http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6V97-46383PF-7&_user=10&_coverDate=05/31/1994&_rdoc=1&_fmt=high&_orig=search&_origin=search&_sort=d&_docanchor=&view=c&_rerunOrigin=scholar.google&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=dfc37a3bb7197657fa1320111de1763a&searchtype=a Abstract.]
       • Williamson, Oliver E. (1995). "The Politics and Economics of Redistribution and Inefficiency," Greek Economic Review, December 17, pp. 115–136, reprinted in Williamson (1996), The Mechanisms of Governance, Oxford University Press, ch. 8/web/20230412083001/https://books.google.com/books?id=meERBVysP6YC&pg=PR11 |date=2023-04-12 }}, pp. 195–218.
       • Krusell, Per, and José-Víctor Ríos-Rull (1999). "On the Size of U.S. Government: Political Economy in the Neoclassical Growth Model," American Economic Review, 89(5), pp. 1156–1181.
       • Galasso, Vincenzo, and Paola Profeta (2002). "The Political Economy of Social Security: A Survey," European Journal of Political Economy, 18(1), pp. 1–29.[مئل ڳنڍڻو]
  37. ↑ • Drazen, Allan (2008). "Political business cycles," The New Palgrave Dictionary of Economics, 2nd Edition. Abstract./web/20101229135043/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_P000112&edition=current&q=Political%20business%20cycle&topicid=&result_number=4 |date=2010-12-29 }}
       • Nordhaus, William D. (1989). "Alternative Approaches to the Political Business Cycle," Brookings Papers on Economic Activity, (2), pp. 1 {{web/20200401075035/https://www.jstor.org/pss/2534461 |date=2020-04-01 }}–68.
  38. ↑ • Buchanan, James M. (2008). "public debt," The New Palgrave Dictionary of Economics, 2nd Edition. Abstract. {{http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_P000241&edition=current&q= |date=2013-05-22 }}
       • Alesina, Alberto, and Roberto Perotti (1995). "The Political Economy of Budget Deficits," IMF Staff Papers, 42(1), pp. 1–31.
  39. ↑ Moscow تي لکيل. Political Economy: A Textbook issued by the Economics Institute of the Academy of Sciences of the U.S.S.R [Political Economy: A Textbook issued by the Economics Institute of the Academy of Sciences of the U.S.S.R] (روسي ۾) (1st ڇاپو). Marxists Internet Archive: Economics Institute of the Academy of Sciences of the U.S.S.R (2014 تي شايع ٿيل). 1954.
  40. ↑ • Besley, Timothy (2007). Principled Agents?: The Political Economy of Good Government, Oxford. Description.
       • _____ and Torsten Persson (2008). "political institutions, economic approaches to," The New Palgrave Dictionary of Economics, 2nd Edition. Abstract.
       • North, Douglass C. (1986). "The New Institutional Economics," Journal of Institutional and Theoretical Economics, 142(1), pp. 230–237.
       • _____ (1990). Institutions, Institutional Change and Economic Performance, in the Political Economy of Institutions and Decisions series. Cambridge. Description and preview.
       • Ostrom, Elinor (1990). Governing the Commons: The Evolution of Institutions for Collective Action. Cambridge University Press. Description and preview links. ISBN 9780521405997.
       • _____ (2010). "Beyond Markets and States: Polycentric Governance of Complex Economic Systems," American Economic Review, 100(3), pp. 641–672 آرڪائيو ڪيا ويا 2013-11-05 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين..
  41. ↑ اويناش ڊڪشٽ (1996). The Making of Economic Policy: A Transaction Cost Politics Perspective. MIT Press. Description and chapter-preview links. Review-excerpt link.
  42. ↑ Beck, Thorsten et al. (2001). "New Tools in Comparative Political Economy: The Database of Political Institutions," World Bank Economic Review, 15(1), pp. 165–176.
  43. ↑ Bolton, Patrick, and Gérard Roland (1997). "The Breakup of Nations: A Political Economy Analysis," Quarterly Journal of Economics, 112(4), pp. 1057–1090 آرڪائيو ڪيا ويا 2012-04-01 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين..
  44. ↑ Alesina, Alberto, and Roberto Perotti (1994). "The Political Economy of Growth: A Critical Survey of the Recent Literature," World Bank Economic Review, 8(3), pp. 351–371.
  45. ↑ Keefer, Philip (2004). "What Does Political Economy Tell Us about Economic Development and Vice Versa?" Annual Review of Political Science, 7, pp. 247–272. PDF.
  46. ↑ Perotti, Enrico (2014). "The Political Economy of Finance", in Capitalism and Society, Vol. 9, No. 1, Article 1
  47. ↑ Chang, H. J. (2002). "Breaking the Mould – An Institutionalist Political Economy Alternative to the Neo-Liberal Theory of the Market and State", Cambridge Journal of Economics, 26(5), .
  48. ↑ Acemoglu, Daron, and James A. Robinson (2006). "Economic Backwardness in Political Perspective," American Political Science Review, 100(1), pp. 115–131 آرڪائيو ڪيا ويا 2012-05-27 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين..
  49. ↑ • Mukand, Sharun W. (2008). "policy reform, political economy of," The New Palgrave Dictionary of Economics, 2nd Edition. Abstract.
       • Sturzenegger, Federico, and Mariano Tommasi (1998). The Political Economy of Reform, MIT Press. Description and chapter-preview links.
  50. ↑ • جيرار رولان (معيشتدان) (2002), "The Political Economy of Transition," Journal of Economic Perspectives, 16(1), pp. 29–50.
       • _____ (2000). Transition and Economics: Politics, Markets, and Firms, MIT Press. Description and preview.
       • Manor, James (1999). The Political Economy of Democratic Decentralization, The World Bank. ISBN 9780821344705. Description.[مئل ڳنڍڻو]
  51. ↑ البرٽو اليسينا (2007:3) "Political Economy," NBER Reporter, pp. 1–5. Abstract-linked-footnotes version.
  52. ↑ Drazen, Allan (2000). Political Economy in Macroeconomics, Princeton. Description & ch. 1-preview link. آرڪائيو ڪيا ويا 2010-12-07 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., and review extract.
  53. ↑ • Dietz, Simon, جوناٿن مچي, and Christine Oughton (2011). Political Economy of the Environment: An Interdisciplinary Approach, Routledge. Description and preview. آرڪائيو ڪيا ويا 2013-07-23 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
       • Banzhaf, H. Spencer, ed. (2012). The Political Economy of Environmental Justice. Stanford University Press. Description and contents links.
       • Gleeson, Brendan, and Nicholas Low (1998). Justice, Society and Nature: an Exploration of Political Ecology, Routledge. Description and preview.
       • جان ايس. ڊرائيزيڪ, 2000. Rational Ecology: Environment and Political Economy, Blackburn Press. Description.
       • Barry, John (2001). "Justice, Nature and Political Economy," Economy and Society, 30(3), pp. 381–394.
       • Boyce, James K. (2002). The Political Economy of the Environment, Edward Elgar. Description.
  54. ↑ • Zajac, Edward E. (1996). Political Economy of Fairness, MIT Press Description and chapter-preview links.
       • Thurow, Lester C. (1980). The Zero-sum Society: Distribution and the Possibilities For Economic Change, Penguin. Description and preview.
  55. ↑ • Persson, Torsten, and گيدو تابيلي ني (2000). Political Economics: Explaining Economic Policy, MIT Press. Review extract, description and chapter-preview links.
       • Laffont, Jean-Jacques (2000). Incentives and Political Economy, Oxford. Description.
       • Acemoglu, Daron (2003). "Why Not a Political Coase Theorem? Social Conflict, Commitment, and Politics," Journal of Comparative Economics, 31(4), pp. 620–652. آرڪائيو ڪيا ويا 2012-03-04 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  56. ↑ Persson, Torsten, and Guido Tabellini (2003). The Economic Effects of Constitutions, Munich Lectures in Economics. MIT Press. Description and preview, and review extract.
  57. ↑ Maier, Charles S. (1987). In Search of Stability: Explorations in Historical Political Economy, Cambridge University Press, Cambridge, pp. 3–6. Description and scrollable preview.
  58. ↑ ڏسو: Baker, David (2006). "The political economy of fascism: Myth or reality, or myth and reality?" آرڪائيو ڪيا ويا 2011-06-23 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., New Political Economy, 11(2), pp. 227–250.
  59. ↑ Brown, Chris (July 1999). "Susan Strange—a critical appreciation" (en ۾). Review of International Studies 25 (3): 531–535. doi:10.1017/S0260210599005318. ISSN 1469-9044.
  60. ↑ Cohen, Benjamin J. "The transatlantic divide: Why are American and British IPE so different?", Review of International Political Economy, Vol. 14, No. 2, May 2007.
  61. ↑ McCoy, Drew R. The Elusive Republic: Political Economy in Jeffersonian America, Chapel Hill, University of North Carolina.
  62. ↑ Kennedy, David (2013). "Law and the Political Economy of the World". Leiden Journal of International Law 26: 7–48. doi:10.1017/S0922156512000635. http://www.law.harvard.edu/faculty/dkennedy/publications/PoliticalEconomy.pdf. Retrieved December 24, 2015.
  63. ↑ Haskell, John D. (2015). Research Handbook on Political Economy and Law. Edward Elgar. ISBN 978-1781005347.
  64. ↑ Capital in the Twenty-First Century, Harvard University Press, 2014, ISBN 978-0674430006.
  65. ↑ "About Political Economy | Department of Political Economy | King's College London". 2019-03-04 تي حاصل ڪيل.
  66. ↑ "Why Political Economy?". SPERI (برطانوي انگريزي ۾). 2012-11-05. 2022-04-26 تي حاصل ڪيل.
  67. ↑ "Home". The Political Economy UK Group. 2019-03-04 تي حاصل ڪيل.
  68. ↑ "The Internet Classics Archive | Politics by Aristotle". classics.mit.edu. 2026-05-09 تي حاصل ڪيل.
  69. ↑ Miller, Fred (2022), Zalta, Edward N.; Nodelman, Uri (مرتب), "Aristotle's Political Theory", The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2022 ڇاپو), Metaphysics Research Lab, Stanford University, 2026-05-09 تي حاصل ڪيل
  70. ↑ "Wealth of Nations — Bk 1 Chpt 10 (II)". www.marxists.org. 2026-05-09 تي حاصل ڪيل.
  71. ↑ "Communist Manifesto (Chapter 1)". www.marxists.org. 2026-05-09 تي حاصل ڪيل.
  72. ↑ "Still Manufacturing Consent: An Interview With Noam Chomsky". chomsky.info. 2026-05-09 تي حاصل ڪيل.
  73. ↑ "political economy". Encyclopedia Britannica (انگريزي ۾). 2017-06-15 تي حاصل ڪيل.
  74. ↑ Hirth, Kenneth G. 1996. Political Economy and Archaeology: Perspectives on Exchange and Production. Journal of Archaeological Research, 4(3):203–239.
  75. ↑ May, Robert M.; Levin, Simon A.; Sugihara, George (February 21, 2008). "Ecology for bankers". Nature 451 (7181): 893–895. doi:10.1038/451893a. PMID 18288170.
  • باران، پال اي. (1957). The Political Economy of Growth. Monthly Review Press، نيو يارڪ.
  • ڪامنز، جان آر. (1934 [1986]). Institutional Economics: Its Place in Political Economy. Macmillan.
  • David, F. (2017). "Utopia and the Critique of Political Economy." Journal of Australian Political Economy.
  • Komlos، John (2023). Foundations of Real-World Economics: What Every Economics Student Needs To Know (ٽيون ايڊيشن). Routledge.
  • Leroux، Robert (2011). Political Economy and Liberalism in France: The Contributions of Frédéric Bastiat. Routledge.
  • Maggi، Giovanni؛ ۽ Andrés Rodríguez-Clare (2007). "A Political-Economy Theory of Trade Agreements." American Economic Review، جلد 97، شمارو 4، ص. 1374–1406.
  • O'Hara، Phillip Anthony (اد.) (1999). Encyclopedia of Political Economy. 2 جلد. Routledge.
  • Steven Pressman. Interactions in Political Economy: Malvern After Ten Years. Routledge، 1996.
  • Gordon Rausser؛ Johan Swinnen؛ ۽ Pinhas Zusman (2011). Political Power and Economic Policy. Cambridge University Press.
  • Winch، Donald (1996). Riches and Poverty: An Intellectual History of Political Economy in Britain, 1750–1834. Cambridge University Press.

خارجي ڳنڍڻا

[سنواريو]

سانچو:NIE Poster

سانچو:Macroeconomics سانچو:International trade سانچو:Social sciences

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=سياسي_معيشت&oldid=402701" تان ورتل