سويابين
سويابين (Soybean)، جنهن کي سويا بين يا سويا (Glycine max) به چيو ويندو آهي، هيءَ مٽر جي خاندان (Legume) سان تعلق رکندڙ هڪ جنس آهي، جيڪا اصل ۾ اوڀر ايشيا جي آهي. هيءَ دنيا جي سڀ کان وڌيڪ پوکي ويندڙ دال آهي، جيڪا پنهنجي کائڻ جوڳن داڻن، تيل ۽ جانورن جي خوراڪ طور تمام گهڻي اهميت رکي ٿي.
خوراڪ ۾ استعمال
[سنواريو]سويابين پروٽين ۽ تيل جو هڪ اهم ذريعو آهي. ان مان تيار ٿيندڙ مختلف غذائون هي آهن:
- بغير خميري واريون غذائون: ايڊامام (Edamame)، سويا کير، ۽ توفو (Tofu).
- خميري واريون غذائون: سويا ساس (Soy sauce)، سويا پيسٽ (Miso)، ناٽو (Nattō) ۽ ٽيمپي (Tempeh).
- صنعتي استعمال: سويابين جو تيل کاڌي پچائڻ سان گڏوگڏ صنعتن ۾ به استعمال ٿئي ٿو. ان مان تيار ڪيل "ٽيڪسچرڊ ويجيٽيبل پروٽين" (TVP) گوشت ۽ کير جي متبادل طور استعمال ڪيو ويندو آهي.
تاريخ ۽ پيداوار
[سنواريو]سويابين کي تقريباً 6,000 کان 9,000 سال اڳ اتر-وچ چين ۾ جهنگلي سويابين مان پالي گهريلو بڻايو ويو هو. اڄڪلهه برازيل ۽ آمريڪا دنيا ۾ سويابين جي پيداوار ۾ سڀ کان اڳڀرا آهن. سويابين جي اڪثريت جينياتي طور تبديل ٿيل (Genetically Modified) هوندي آهي ته جيئن اها جيتن، خشڪسالي ۽ جڙي ٻوٽين جي مار دوائن جي مزاحمت ڪري سگهي.
ماحولياتي اثر ۽ صحت
[سنواريو]سويابين جي وڌندڙ گهرج، خاص ڪري جانورن جي خوراڪ (Livestock feed) طور، ايمازون جي جهنگلن جي صفائي (Deforestation) جو هڪ وڏو سبب بڻجي وئي آهي.
- صحت جا فائدا: سويابين ۾ وٽامن B ۽ معدنيات گهڻي مقدار ۾ هوندي آهي. هي ڪينسر ۽ دل جي بيمارين جي خطري کي گهٽائڻ ۾ مدد ڪري سگهي ٿي.
- مڪمل پروٽين: هي سبزي خورن (Vegetarians) لاءِ پروٽين جو هڪ مڪمل ۽ اهم ذريعو آهي.