مواد ڏانھن هلو

سوشل ميڊيا

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
مختلف مقبول سوشل ميڊيا ايپليڪيشنن جا آئڪان

سوشل ميڊيا (Social media) يا سماجي رابطن جا ذريعا نئين دور جي اهڙي ٽيڪنالاجي آهي جيڪا مجازي برادرين ۽ نيٽ ورڪن ذريعي مواد (جهڙوڪ خيال، دلچسپيون ۽ ٻيا اظهار جا طريقا) ٺاهڻ، ونڊڻ (sharing) ۽ گڏ ڪرڻ ۾ سهولت فراهم ڪري ٿي.[1][2] ان جون عام خاصيتون هي آهن:[2]

  • آن لائن پليٽ فارم جيڪي واهپيدارن کي مواد تيار ڪرڻ، شيئر ڪرڻ ۽ سماجي نيٽ ورڪنگ ۾ حصو وٺڻ جي اجازت ڏين ٿا.[2][3][4]
  • واهپيدارن پاران تيار ڪيل مواد (User-generated content) جهڙوڪ لکيل پوسٽون، تبصرا، ڊجيٽل تصويرون يا وڊيوز.[2][3]
  • مخصوص پروفائلون جيڪي سوشل ميڊيا ادارن پاران ٺاهيون ۽ سنڀاليون وڃن ٿيون.[2][5]
  • سوشل ميڊيا واهپيدارن کي ٻين فردن يا گروهن سان جوڙي آن لائن سماجي رابطن کي وڌائڻ ۾ مدد ڪري ٿي.[2][5]

واهپيدار سوشل ميڊيا کي ويب سائيٽن يا موبائيل ايپليڪيشنن ذريعي استعمال ڪن ٿا. اهي پليٽ فارم فردن، ڪاروباري ادارن ۽ تنظيمن کي مواد ٺاهڻ، بحث ڪرڻ ۽ ان ۾ ترميم ڪرڻ جي اجازت ڏين ٿا.[6] سوشل ميڊيا يادگيريون ونڊڻ، دوستي ڪرڻ، برادريون جوڙڻ ۽ سکڻ لاءِ استعمال ڪيو وڃي ٿو.[7]

مقبول سوشل ميڊيا پليٽ فارم، جن جا 100 ملين کان وڌيڪ رجسٽرڊ واهپيدار آهن، انهن ۾ ٽوئيٽر (X)، فيس بڪ، وي چيٽ (WeChat)، انسٽاگرام، پنهنجي تصويرن واري پنٽريسٽ (Pinterest)، لنڪڊ ان (LinkedIn) ۽ ٽڪ ٽاڪ (TikTok) شامل آهن. يوٽيوب، وائٽس ايپ (WhatsApp)، ٽيليگرام ۽ ريڊٽ (Reddit) کي پڻ اڪثر سوشل ميڊيا سروسز طور شمار ڪيو ويندو آهي.

سوشل ميڊيا جا ڪجهه منفي اثر پڻ آهن، جن ۾ ٻارن ۽ نوجوانن تي اثر، ذهني صحت جا مسئلا ۽ سياسي ڇڪتاڻ ۾ واڌ شامل آهن.[8] صحافي ماريا ريسا (Maria Ressa) سوشل ميڊيا کي سماج ۾ بي اعتمادي وڌائڻ سبب "زهريلو گند" (toxic sludge) قرار ڏنو آهي.[9]

تاريخ

[سنواريو]

شروعاتي دور

[سنواريو]

1960ع ۾ يونيورسٽي آف ايلينوائي ۾ PLATO سسٽم تيار ڪيو ويو، جنهن ۾ شروعاتي سوشل ميڊيا جهڙيون خاصيتون هيون، جهڙوڪ ميسيج فورم، انسٽنٽ ميسيجنگ ۽ چيٽ رومز.[10]

1978ع ۾ شڪاگو ۾ پهرين ڪمپيوٽر بوليٽن بورڊ سسٽم (BBS) جي شروعات ٿي. 1980ع ۽ 1990ع جي ڏهاڪي ۾ CompuServe ۽ AOL جهڙيون سروسز مشهور ٿيون. 1991ع ۾ ٽم برنرز لي پاران ورلڊ وائڊ ويب (WWW) جي ايجاد کانپوءِ بلاگز ۽ اي ميل سروسز ۾ تيزي آئي.

سوشل ميڊيا پليٽ فارمز جو ارتقا

[سنواريو]
SixDegrees کي اڪثر پهرين سوشل ميڊيا ويب سائيٽ سمجهيو ويندو آهي.

سوشل ميڊيا جي باقاعده شروعات 1990ع جي وچ ڌاري Classmates.com ۽ SixDegrees.com جهڙن پليٽ فارمن سان ٿي.[11] SixDegrees پهرين ويب سائيٽ هئي جتي ماڻهو پنهنجي اصل نالي سان پروفائل ٺاهي سگهندا هئا.

2000ع جي شروعات ۾ Friendster ۽ Myspace مقبول ٿيا، جنهن کانپوءِ 2004ع ۾ فيس بڪ، 2005ع ۾ يوٽيوب ۽ 2006ع ۾ ٽوئيٽر منظر عام تي آيا.[12] 2023ع تائين دنيا جي اٽڪل **4.76 ارب** ماڻهو سوشل ميڊيا استعمال ڪن ٿا، جيڪو عالمي آبادي جو لڳ ڀڳ **59 سيڪڙو** آهي.

تعريف

[سنواريو]

2015ع جي هڪ جائزي موجب سوشل ميڊيا جون چار منفرد خاصيتون آهن:[2]

  • ويب 2.0 تي ٻڌل ايپليڪيشنون.
  • واهپيدارن جو پنهنجو تيار ڪيل مواد.
  • واهپيدارن جون ذاتي پروفائلون.
  • پروفائلن جي وچ ۾ رابطن (Followers, Groups) ذريعي جڙيل سوشل نيٽ ورڪ.

نيشنل انسٽيٽيوٽ آف اسٽينڊرڊز اينڊ ٽيڪنالاجي (NIST) ان جي تعريف هن ريت ڪري ٿو: "اليڪٽرانڪ ڪميونيڪيشن جا اهي طريقا، جن ۾ ويب سائيٽون ۽ ايپليڪيشنون شامل آهن، جيڪي واهپيدارن کي مواد تيار ڪرڻ، ونڊڻ يا سوشل نيٽ ورڪنگ ۾ حصو وٺڻ جي قابل بڻائين ٿيون."[13]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Kietzmann
  2. 1 2 3 4 5 6 7 Obar, Jonathan A.; Wildman, Steve (2015). "Social media definition and the governance challenge: An introduction to the special issue". Telecommunications Policy 39 (9): 745–750. doi:10.1016/j.telpol.2015.07.014.
  3. 1 2 حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named usersoftheworld
  4. ↑ Fuchs, Christian (2017). Social media: a critical introduction (2nd ed.). Los Angeles London New Delhi Singapore Washington DC Melbourne: SAGE. ISBN 978-1-4739-6683-3.
  5. 1 2 Boyd, Danah M.; Ellison, Nicole B. (2007). "Social Network Sites: Definition, History, and Scholarship". Journal of Computer-Mediated Communication 13 (1): 210–30. doi:10.1111/j.1083-6101.2007.00393.x.
  6. ↑ Schivinski, Bruno; Brzozowska-Woś, Magdalena (2020). "Exploring the Role of Social Media Use Motives". Frontiers in Psychology 11. doi:10.3389/fpsyg.2020.617140.
  7. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Schurgin-2011
  8. ↑ "How Social Media Affects Your Teen's Mental Health". Yale Medicine.
  9. ↑ Asialink (2025-09-03). The 2025 Southeast Asia Oration with Maria Ressa. YouTube.
  10. ↑ "PLATO". grainger.illinois.edu.
  11. ↑ Ngak, Chenda (2011-07-06). "Then and now: a history of social networking sites". CBS news.
  12. ↑ "Social media". Encyclopædia Britannica.
  13. ↑ "NIST Glossary". 8 February 2019.
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=سوشل_ميڊيا&oldid=360171" تان ورتل