سن يات سين
| سن يات سين | |
|---|---|
| [[File:فائل:Sun Yat-sen 1.jpg|frameless|alt=]] سن يات سين (1911ع ۾). | |
| پيدائش | 12 نومبر 1866 |
| وفات | 12 مارچ 1925 (58 سال) |
| قوميت | چيني |
| پيشو | طبيب (ڊاڪٽر)، انقلابي، سياستدان |
| شھرت جو ڪارڻ | چنگ خاندان جو خاتمو، ٽي عوامي اصول |
| لقب | جمهوريه چين جو پهريون صدر |
| جماعت | ڪومنتانگ (KMT) |
ڊاڪٽر سن يات سين (Sun Yat-sen) هڪ چيني انقلابي، طبيب، ۽ سياسي فلسفي هو، جنهن جمهوريه چين (Republic of China) ۽ ان جي پهرين سياسي پارٽي، ڪومنتانگ (Kuomintang)، جو بنياد وڌو. کيس چين جي تاريخ جو "قوم جو پيءُ" ۽ جديد چين جو بانيڪار سمجهيو ويندو آهي.
انقلابي زندگي
[سنواريو]سن يات سين چين ۾ منچو حڪمراني (چنگ خاندان) جي خلاف جدوجهد ڪئي. هن جي انقلابي سرگرمين جي ڪري کيس ڪيترائي ڀيرا جلاوطني پڻ ڪاٽڻي پئي.
- 1911ع جو انقلاب: هن جي اڳواڻي ۾ ٿيندڙ انقلاب چين جي هزارين سالن کان هلندڙ بادشاهي نظام (Dynastic system) جو خاتمو ڪيو.
- پهريون صدر: 1912ع ۾ هو جمهوريه چين جي عارضي حڪومت جو پهريون صدر بڻيو، پر بعد ۾ هن جنرل يوان شيڪائي (Yuan Shikai) جي حق ۾ استعيفيٰ ڏني.
سياسي فلسفو: ٽي عوامي اصول
[سنواريو]سن يات سين جو سڀ کان اهم ورثو هن جو سياسي فلسفو آهي، جنهن کي "ٽي عوامي اصول" (Three Principles of the People) چيو ويندو آهي:
- قومپرستي (Nationalism): چين کي پرڏيهي اثر کان آزاد ڪرڻ.
- جمهوريت (Democracy): عوامي حڪومت قائم ڪرڻ.
- عوامي گذارا (Livelihood): معاشي سڌارا ۽ عوام جي ڀلائي.
اهو فلسفو اڄ به جمهوريه چين (تائيوان) جي قومي تراني جو بنياد آهي.
ورثو ۽ احترام
[سنواريو]سن يات سين ويهين صديءَ جو واحد چيني اڳواڻ آهي جنهن کي چين جي ٻنهي حصن ۾ برابر احترام حاصل آهي:
- تائيوان (ROC): جتي کيس سرڪاري طور تي "قوم جو پيءُ" (Father of the Nation) چيو وڃي ٿو.
- عوامي جمهوريه چين (PRC): جتي کيس "انقلاب جو اڳواڻ" (Forerunner of the Revolution) سمجهيو وڃي ٿو.
وفات
[سنواريو]سن يات سين 1925ع ۾ بيجنگ ۾ ڪينسر جي ڪري وفات ڪئي. هو پنهنجي حياتي ۾ چين کي متحد ڏسي نه سگهيو، پر سندس جانشين چيانگ ڪائي شيڪ (Chiang Kai-shek) بعد ۾ چين جي اتحاد جي مهم مڪمل ڪئي.