مواد ڏانھن هلو

سنڌو ماٿري جي تهذيب جي ماڳن جي فهرست

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
سنڌو ماٿري جو علائقو، سڃي اتر-اولهه ننڍي کنڊ تي ڦهليل آهي

سنڌو ماٿري جي تهذيب (Indus Valley Civilisation)، هڪ اهم ابتدائي تهذيب هئي، جيڪا 3300-1300 قبل مسيح کان اتر اولهه ننڍي کنڊ ​​۾، سنڌو درياءَ جي ميدانن جي چوڌاري موجود هئي. اها جديد دور جي اوڀر پاڪستان ۽ اتر اولهه هندستان جو گهڻو حصو ڍڪيندي هئي، انهي سان گڏ اتر اوڀر افغانستان ۾ گهٽ ۾ گهٽ هڪ واپاري ڪالوني به هئي. 1000 کان وڌيڪ سنڌو ماٿري جي تهذيب جا ماڳ دريافت ڪيا ويا آهن. ورهاڱي کان اڳ واري دور ۾ آثار قديمه جي ماهرن پاران سنڌو ماٿري تي صرف 40 ماڳ معلوم هئا.

موئن جو دڙو، لاڙڪاڻو، سنڌ، پاڪستان، سڀ کان قديم ۽ ترقي يافته تهذيب جو ماڳ

سڀ کان وڌيڪ مشهور سنڌو ماٿري جا ماڳ موهن جو دڙو ۽ هڙپا آهن. موهن جو دڙو موجوده دور جي سنڌ ۾ واقع آهي، جڏهن ته هڙپا اولهه پنجاب ۾ آهي. 90 سيڪڙو کان وڌيڪ لکيل شيون ۽ مهرون جيڪي دريافت ڪيون ويون هيون اهي پاڪستان ۾ سنڌو نديءَ جي ڪناري تي قديم شهري مرڪزن ۾، خاص طور تي، هڙپا ۽ موهن جو دڙو ۾ مليون هيون. 50 کان وڌيڪ سنڌو ماٿري دفن جا ماڳ مليا آهن. جنهن ۾ راکي ڳڙهي (جينياتي جانچ سان پهرين ماڳ) سميت، موهن جو دڙو، هڙپا، فرمانه، ڪالابنگ، لوٿل، ڍولاويرا، مهر ڳڙهه، بنوالي، عالمگير پور ۽ ڪانهو جو دڙو (Chanhujodaro) شامل آهن.

سنڌو ماٿري جي ماڳن جي فهرست

[سنواريو]
سنڌو ماٿري جي تهذيب جون دريافتون
سال ماڳ ضلعو صوبو/رياست ملڪ ****تصوير***** کوٽائيون*۽*دريافتون************************
1922[1] موئن جو دڙو لاڙڪاڻو ضلعو سنڌ پاڪستان سال 1926ع ۾ سر جان مارشل پاران کوٽائي ڪئي وئي، سنڌ جي لاڙڪاڻي ضلعي ۾ سنڌو درياءَ (پاڪستان) جي ڪناري تي واقع آهي. هن ماڳ جون منفرد خاصيتون اسيمبلي هال، ڪاليجيٽ بلڊنگ ۽ وڏو غسل خانو آهن. کوٽائي ڪيل نوادرات ۾ اڻيل ڪپهه جو هڪ ٽڪرو ۽ پشوپتي مهاديو، يا پروٽو-شيو جي مهر شامل آهي. وڏو غسل خانو (سڀ کان وڏو غسل گھاٽ)، وڏو اناج خانو، ڪانسي جي ناچ ڪندڙ ڇوڪري، ڏاڙهي وارو ماڻهو، ٽيراڪوٽا رانديڪا، بيل مهر، پشوپتي مهر، ميسوپوٽيميا قسم جا ٽي سلنڈر مهر، ڪانسي جي ڪپڙي جو هڪ ٽڪرو.
دائم آباد احمدنگر ضلعو مهاراشٽر ڀارت bronze sculpture the Ghaggar River Baked/burnt bangles, fire altars, small circular pits containing large urns and accompanied by pottery, bones of
1931[1] ڪاهو جو دڙو شهيد بينظيرآباد ضلعو سنڌ پاڪستان ڪاھو جي دڙي جي اسٽوپا مان مليل ٻڌ جو بت سال 1931ع اين.جي. مجمدار پاران کوٽائي ڪيو ويو.سنڌ، پاڪستان ۾، سنڌو درياءَ جي ڪناري تي واقع آهي. سنڌو ماٿري جو واحد ماڳ جيڪا ڪوٽ کان سواء آهي. کوٽيل شين ۾ بيل گاڏين ۽ ايڪن جا ڪانسي جا مجسما ۽ گڏوگڏ هڪ ننڍڙو ٿانو شامل آهي جيڪو هڪ کنڪ کوهه وانگر نظر اچي ٿو. موتي ٺاهڻ جو ڪارخانو، لپ اسٽڪ جو استعمال.[2]
1985[3] ڍولاويرا ڪڇ ضلعو گجرات ڀارت Water reservoir, Dholavira لوني نديءَ جي ڪناري تي ڪڇ جي گجراتي ضلعي ۾ واقع آهي. هتي هڪ اسٽيڊيم جا نشان، هڪ خاص پاڻي جي انتظام جو نظام، ۽ هڙپا جي لکت آهي. هڪ ننگي انسان پاران هلائي ويندڙ بيل جي هڪ جوڙي سان ٻڌل رت جي شڪل، پاڻي جي حاصلات ۽ حوضن جو تعداد، تعميرات لاءِ پٿرن جو استعمال، هڪ گيٽ هائوس ۾ سنڌو جي اکرن سان ڪاٺ جو "سائن بورڊ" مليو آهي.
آمري جا آثار دادو ضلعو سنڌ پاڪستان هڪ گينڊي جا پٿر وارا باقيات
گنويريوالاچولستان بهاولپور پنجاب پاڪستان سال 1971ع ۾ سدرا پاران کوٽائي ڪيو ويو.

هڙپا ۽ موهن جو دڙو ٻنهي کان برابر فاصلي تي، اهو اڳوڻي گهگر نديءَ جي سڪل بستري جي ويجهو آهي. اهو تقريبن مهين جو دڙو جي سائيز جو هڪ هنڌ آهي. اهو شايد سنڌو ماٿري جي تهذيب ۾ ٽيون وڏو مرڪز هوندو، ڇاڪاڻ ته اهو راجستان ۾ ٽامي سان مالا مال کاڻين جي ويجهو آهي.

1953[3] ڪالي بانگن هنومان ڳڙهه ضلعو راجسٿان ڀارت گھگر نديءَ جي ڪناري تي واقع آهي. هڪ جوتل ميدان، هڪ ڪاٺ جي ڇيڙي، ست باهه جون قربانگاهون، اُٺ جي هڏيون، ۽ ٻن مختلف قسمن جي دفن (مستطيل ۽ گول قبرون) جا ثبوت مليا آهن
1921[3] هڙپا ساهيوال ضلعو پنجاب پاڪستان Miniature votive images or toy models from Harappa, ca. 2500. Hand-modeled terra-cotta figurines with polychromy سال 1921ع ۽ 1923ع جي وچ ديارام ساهني پاران کوٽائي ڪيو ويو.

پنجاب جي ساهيوال ضلعي ۾ راوي نديءَ (پاڪستان) جي ڪناري تي واقع آهي.[4] قبرستان-37 ۽ پٿر ناچ ڪندڙ نٽراجا ۾ کوٽائي ڪئي وئي آهي. پهريون شهر جنهن کي چڱي طرح کوٽائي ۽ جانچيو ويو آهي اهو سنڌو ماٿري جي تهذيب جي هڪ وڏي آبادي آهي جنهن ۾ اناج جا گودام، تابوت دفن ۽ نوادرات جو وڏو مجموعو موجود آهي.

ڪوٽ ڏيجي خيرپور ضلعو سنڌ پاڪستان
لاکين جو دڙو سکر ضلعو سنڌ پاڪستان Major unexcavated site (greater than 300 hectares)
ڪرنپوره، ڀدره شهر جي ويجهو هنومان ڳڙهه ضلعو راجسٿان ڀارت Wesern mound called citadel Skeleton of child, terracotta like pottery, bangles, seals similar to other Harappan sites [5]
1953[3] لوٿل احمد آباد ضلعو گجرات ڀارت 1931; excavated by NG Majumdar. Excavated in 1931 by NG Majumdar.

Located in Sindh, Pakistan, on the banks of the Indus River. Bead making factory, dockyard, button seal, fire altars, painted jar, earliest cultivation of rice (1800 BC)

مھرڳڙھه ڪڇي ضلعو بلوچستان پاڪستان Earliest agricultural community (7000-5000 BC)
رحمان ڍيري ڊيرا اسماعيل خان خيبر پختونخوا پاڪستان
سوخته ڪوهه مڪران بلوچستان پاڪستان عالمگيرپور ميرٺ ضلعو اتر پرديش ڀارت فرش تي ڪپڙي جو نقش
الهڏنو ڳوٺ ملير ضلعو، ڪراچي سنڌ پاڪستان هن ماڳ تي هڪ گهر جي فرش جون ٽائلون دريافت ڪيون ويون آهن.[6]
بابر ڪوٽ سوراشٽر ضلعو گجرات ڀارت هڪ قلعي جي پٿرن سان ٺهيل ڀت،[7] ٻاجهري ۽ چڻي جا باقيات[8][9]
بالو ڪائٺل ضلعو هريانه ڀارت Earliest evidence of garlic.[10] Several plant remains were found here include various types of barley, wheat, rice, horse gram, green gram, multiple types of a pea, sesamum, melon, watermelon, grapes, dates, garlic, etc. (Saraswat and Pokharia - 2001-2)[11] which is comparable to a nearby IVC site Kunal, Haryana revealed remains of rice (probably wild)
1974[3] باناوالي فتح آباد ضلعو هريانه ڀارت Excavated in 1973 by RS Bisht.

Located alongside the Saraswati River. This area contains evidence of both pre-Harappan and Harappan culture as well as high-quality barley. Found terracotta figure of a plough

بارگائون Saharanpur District[12] اتر پرديش India
بارور Sri Ganganagar district راجسٿان India Human skeleton, ornaments, a five-meter-long and three-meter clay oven, a pitcher filled with 8,000 pearls[13]
ٻيٽ دوارڪا Devbhoomi Dwarka district Gujarat India Late Harappan seal, inscribed jar, the mould of coppersmith, a copper fishhook[14][15]
ڀگت رائو Bharuch District Gujarat India
ڀرانه Fatehabad District Haryana India Graffiti of a dancing girl on pottery, which resembles a dancing girl statue found at Mohenjo-Daro
چاپووالا چولستان، بهاولپور پنجاب Pakistan Unexcavated 9.6 hectares[16]
ديسالپور ڪڇ ضلعو Gujarat India Massive stone fortification, Harappan pottery, three script-bearing seals; one of steatite, one of copper and one of terracotta[17]
فرمانه روهتڪ ضلعو Haryana India Largest burial site of IVC, with 65 burials, found in India
گولاڍورو kutch district Gujarat India ڪوڏي جي چوڙين جي پيداوار، نيم قيمتي داڻا
فيروز شاهه محل ۾ حصار دڙو حصار ضلعو Haryana India Unexcavated site
هلاس سهارنپور ضلعو Uttar Pradesh India
جوني ڪرن Kutch District Gujarat India Fortified citadel, lower town, public gathering area[18]
جوگناکيرا ڪروڪشيترا Haryana India Copper smelting furnaces with copper slag and pot shards[19]
ڪاج Gir Somnath District Gujarat India Ceramic artefacts, including bowls. Ancient port.[20][21]
ڪانجيتر Gir Somnath District Gujarat India Single phase Harapppan site[20][21]

camel

سنڌو ماٿري جي تهذيب جون دريافتون
سال ماڳ ضلعو صوبو/رياست ملڪ تصوير کوٽائيون ۽ دريافتون
Khirasara Kutch district Gujarat India Warehouse, industrial area, gold, copper, semi-precious stone, shell objects, and weight hoards
Kerala-no-dhoro or Padri Saurashtra Gujarat India Salt production centre, by evaporating sea water[22]
ڪوٽ بالا لسٻيلو ضلعو بلوچستان Pakistan Earliest evidence of furnace, seaport
Kotada Bhadli Kutch District Gujarat India Fortification bastion few houses foundations[23]
ڪونل فتح آباد ضلعو هريانه ڀارت Earliest pre-Harappan site, Copper smelting.[24]
Kuntasi Rajkot District Gujarat India Small port
1922[3] لاڙڪاڻو لاڙڪاڻو ضلعو سنڌ Pakistan
لوٽيسور پاٽن ضلعو گجرات ڀارت Ancient archaeological site[25]
مانڊا جمو ضلعو جمو ۽ ڪشمير ڀارت Northernmost Harappan site in Himalayan foothills[26]
ملوان سورت ضلعو گجرات ڀارت Southernmost Harappan site in India[27]
منڊي مظفرنگر ضلعو اتر پرديش ڀارت
متاٿل ڀيواني ضلعو هريانه ڀارت
موروڌارو Kutch District Gujarat India Fortified settlement. Mature and late Harappan phases of civilisation found. Harappan jar shards, burial cairns, boundary stones to mark graves found. Closely resembles Dholavira and has evidence of being an ancient seaport.
ناگيشور Kutch District Gujarat India Shell working site[28]
ناوينال Kutch district Gujarat India [29]
نوشهرو، ڍاڍر جي ويجهو Kachi District Balochistan Pakistan
اونگر حيدرآباد ضلعو سنڌ پاڪستان
A پابومٿ Kutch District Gujarat India A large building complex, unicorn seal, shell bangles, beads, copper bangles, needles, antimony rods, steatite micro beads; pottery include large and medium size jars, beaker, dishes, dish-on-stand, perforated jars etc.; fine red pottery with black painted designs etc.[30]
پٺاني دمب مڪران Balochistan Pakistan At 100 hectares, this has the potential to be another city[31]
پير شاهه جڙيو ملير ضلعو سنڌ پاڪستان
پيراڪ سبي ضلعو Balochistan Pakistan
راکي ڳڙهي Hisar District Haryana India Terracotta wheels, toys, figurines, pottery. Large site, partially excavated
رنگپور Ahmedabad District Gujarat India Seaport
روجڙي Rajkot District Gujarat India
روپڙ Rupnagar District Punjab India
سناولي[32] Baghpat District Uttar Pradesh India Burial site with 125 burials found, copper antenna sword with a hilt and first time chariots were discovered
شيري خان تراڪئي بنو ضلعو خيبر پختونخواه Pakistan Pottery, lithic artefact
شڪارپور[33] Kutch District Gujarat India Food habit details of Harappans
شورتوگئي درقد ضلعو تخار صوبو افغانستان
سسوال Hisar (district) Haryana India
سوٿي، براوت جي ويجهو باغپت ضلعو اتر پرديش ڀارت
1964[3] سرڪوٽاڙه ڪڇ ضلعو گجرات ڀارت Excavated in 1972 by JP Joshi.

Located between the Sabarmati and Bhogavo rivers. Here, there is proof of a horse burial, an oval grave, and a pit burial. Bones of a horse (only site)

ستڪگان دور مڪران بلوچستان پاڪستان Bangles of clay, westernmost-known site of IVC[34]
تگرانا ڀيواني ضلعو هريانه ڀارت Houses, pottery, terracotta, seals with script, semi-precious stones, evidence of crop cultivation and anima; domestication.[35]
ويجالڪا بوتاد ضلعو گجرات ڀارت Pottery

سنڌو ماٿري جا ماڳن ۽ ثقافتن جو پس منظر

[سنواريو]

سنڌو ماٿري جي تهذيب جي وسيع تناظر ۾ هيٺيان موضوع شامل آهن:

  • ميلوها
  • سنڌو ماٿري تهذيب جي ايجادن ۽ دريافتن جي فهرست
  • سنڌو ماٿري تهذيب جي دور جا مرحلا
  • ننڍي کنڊ ​​۾ مٽيءَ جي صنعت
  • بارا ثقافت، آخري هڙپائي مرحلي جي ذيلي ورهاست
  • قبرستان H ڪلچر (2000-1400 ق.م)، سنڌو ماٿري جي تهذيب جي ماڳن تي شروعاتي هند-آريائي برتن، پوء ويدڪ دور جا سائي رنگ جا برتن تهذيب ۾ ترقي ڪيا. ڪارو ۽ ڳاڙهي رنگ جو سامان، جديد پٿر جي دور ۽ ابتدائي هڙپائي مرحلن سان تعلق رکندڙ آهن.
    • سوٿي-سسوال ثقافت: ابتدائي هڙپائي مرحلي جي ذيلي قسم

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. 1 2 "List of Archaeological Sites of Indus Valley Civilisation".
  2. ↑ "Indus Valley Civilization". Archived from the original on 20 جُونِ 2012.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 "Indus Valley Civilization - Major Sites years".
  4. ↑ "List of Archaeological Sites of Indus Valley Civilisation".
  5. ↑ "seals found at Karanpura". Archived from the original on 23 September 2015. https://web.archive.org/web/20150923091700/http://m.bhaskar.com/article/referer/521/t/240/MAT-RAJ-OTH-c-194-161415-NOR.html?1722. Retrieved 8 January 2026.
  6. ↑ (en ۾) Indian History. Tata McGraw-Hill Education. 1930. ISBN 978-1-259-06323-7. https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.106828. "kalibangan tiles."
  7. ↑ Singh, Upinder (2008). A History of Ancient and Early Medieval India: from the Stone Age to the 12th century. New Delhi: Pearson Education. p. 222. ISBN 978-81-317-1120-0. https://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC&q=babar+kot&pg=PA222.
  8. ↑ Singh, Upinder (2008). A History of Ancient and Early Medieval India: from the Stone Age to the 12th century. New Delhi: Pearson Education. p. 222. ISBN 978-81-317-1120-0. https://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC&q=babar+kot&pg=PA222.
  9. ↑ Agnihotri, V.K., ed (1981). Indian History. Mumbai: Allied Publishers. pp. A–82. ISBN 978-81-8424-568-4. https://books.google.com/books?id=MazdaWXQFuQC&q=babar+kot&pg=SL1-PA82.
  10. ↑ Singh, Upinder (2008). A History of Ancient and Early Medieval India: from the Stone Age to the 12th century. New Delhi: Pearson Education. pp. 137, 157. ISBN 978-81-317-1120-0. https://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC&q=Balu.
  11. ↑ Singh, Upinder (2008). A History of Ancient and Early Medieval India: from the Stone Age to the 12th century. New Delhi: Pearson Education. p. 222. ISBN 978-81-317-1120-0. https://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC&q=babar+kot&pg=PA222.
  12. ↑ Archaeological Survey of India Publication:Indian Archaeology 1963-64 A Review
  13. ↑ "Baror near Ramsinghpur". Rajasthan patrika newspaper. 19 June 2006.
  14. ↑ Rao, S. R.; Gaur, A. S. (July 1992). "Excavations at Bet Dwarka". Marine Archaeology (Marine Archaeological Centre, Goa) 3: 42–. http://drs.nio.org/drs/bitstream/2264/3085/2/J_Mar_Archaeol_3_42.pdf?origin=publication_detail. Retrieved 1 January 2015.
  15. ↑ Gaur, A. S. (25 February 2004). "A unique Late Bronze Age copper fish-hook from Bet Dwarka Island, Gujarat, west coast of India: Evidence on the advance fishing technology in ancient India". Current Science (IISc) 86 (4): 512–514. http://www.iisc.ernet.in/currsci/feb252004/512.pdf. Retrieved 1 January 2015.
  16. ↑ "Hidden agenda testing models of the social and political organisation of the Indus Valley tradition" (PDF).
  17. ↑ Ghosh, A., ed (1967). "Explorations, and excavations: Gujarat: 19. Excavation at Desalpur (Gunthli), District Kutch". Indian Archaeology 1963-64, A Review. Indian Archaeology (1963–64): 10–12. http://www.asi.nic.in/nmma_reviews/Indian%20Archaeology%201963-64%20A%20Review.pdf. Retrieved 19 July 2012.
  18. ↑ Gaur, A. S.; K. H. Vora; Sundaresh; R. Manimurali; S. Jayakumar (2013). "Was the Rann of Kachchh navigable during the Harappan times (Mid-Holocene)? An archaeological perspective" – via ResearchGate.
  19. ↑ Sabharwal, Vijay (2010-07-11). "Indus Valley site ravaged by floods". The Times of India. https://timesofindia.indiatimes.com/india/Indus-Valley-site-ravaged-by-floods/articleshow/6153199.cms.
  20. 1 2 Farooqui, Anjum; Gaur, A.S.; Prasad, Vandana (2013). "Climate, vegetation and ecology during Harappan period: excavations at Kanjetar and Kaj, mid-Saurashtra coast, Gujarat". Journal of Archaeological Science (Elsevier BV) 40 (6): 2631–2647. doi:10.1016/j.jas.2013.02.005. ISSN 0305-4403. Bibcode: 2013JArSc..40.2631F.
  21. 1 2 Gaur, A.S.; Sundaresh; Abhayan, G.S.; Joglekar, P.P. "Excavations at Kanjetar and Kaj on the Saurashtra Coast, Gujarat". AGRIS: International Information System for the Agricultural Science and Technology. Archived from the original on 13 June 2018. Retrieved 2017-05-28.
  22. ↑ McIntosh 2008, p. 221.
  23. ↑ SHIRVALKAR, PRABODH (2012). "A Preliminary Report of Excavations at Kotada Bhadli, Gujarat: 2010-11". Bulletin of the Deccan College Research Institute 72/73: 55–68.
  24. ↑ McIntosh 2008, p. 68,80,82,105,113.
  25. ↑ McIntosh 2008, p. 62,74,412.
  26. ↑ India Archaeology 1976-77, A Review. Archaeological Survey of India.Page 19.
  27. ↑ Singh, Upinder (2008). A history of ancient and early medieval India: from the Stone Age to the 12th century. New Delhi: Pearson Education. p. 137. ISBN 978-81-317-1120-0. https://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC&q=malwan.
  28. ↑ "Nageswara: a Mature Harappan Shell Working Site on the Gulf of Kutch, Gujarat". harappa.com (in انگريزي). Retrieved 2018-08-16.
  29. ↑ Joglekar, Pramod; Gopan, Aswathy; Chase, Brad; Ajithprasad, P; Patel, Ambika; Rawat, Yadubirsingh; Gadekar, Charusmita; Sharma, Bhanu et al. (2016). "Fish Otoliths from Navinal, Kachchh, Gujarat: Identification of Taxa and Its Implications". Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology 4: 218–227. https://www.researchgate.net/publication/315796119.
  30. ↑ Mittra, Debala, ed (1983). "Indian Archaeology 1980-81 A Review". Indian Archaeology 1980-81 a Review (Calcutta: Government of India, Archaeological Survey of India): 14. http://asi.nic.in/nmma_reviews/Indian%20Archaeology%201980-81%20A%20Review.pdf.
  31. ↑ "What have been the most interesting findings about the Harappan Civilisation during the last two decades?". harappa.com (in انگريزي). Retrieved 2018-08-16.
  32. ↑ "Archaeological Survey of India". Archived from the original on 10 May 2012. Retrieved 28 June 2012.
  33. ↑ Department of Archaeology and Ancient History, Maharaja Sayyajirao University, Baroda. Excavations at Shikarpur, Gujarat 2008-2009."Archived copy" (PDF). Archived from the original (PDF) on 21 سيپٽمبر 2012. Retrieved 25 جُونِ 2012.{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link)
  34. ↑ Possehl, Gregory L. (2003). The Indus Civilization: A Contemporary perspective ([3rd printing]. ed.). New Delhi: Vistaar Publications. pp. 79–80. ISBN 978-81-7829-291-5. https://books.google.com/books?id=pmAuAsi4ePIC&q=Sutkagan.
  35. ↑ भिवानी में मिले हड़प्पा काल के साक्ष्य, तिगड़ाना में होती थी खेती, शोध में हुए कई खुलासे, देखें तस्वीरें, Dainik Jargan, 29 September 2021.

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=سنڌو_ماٿري_جي_تهذيب_جي_ماڳن_جي_فهرست&oldid=366946" تان ورتل