سماجي نفسيات
سانچو:Psychology sidebar سماجي نفسيات (Social psychology) ان ڳالھ جو باقاعده مطالعو آهي تہ ڪيئن ٻين جي حقيقي، خيالي يا مخفي موجودگي اسان جي سوچ، جذبن ۽ رويي تي اثرانداز ٿئي ٿي.[1] جيتوڻيڪ هي علم عمرانيات (sociology) سان ملندڙ جلندڙ موضوعن تي بحث ڪري ٿو، پر نفسياتي سماجي نفسيات جو گهڻو مرڪز فرد تي هوندو آهي؛ يعني هي ڏسڻ تہ فرد جي شخصيت ۽ رويي تي سماجي اڏاوت، ثقافت ۽ سماجي درجا بندي ڪيئن اثر وجهن ٿا.[2]
تاريخ
[سنواريو]19هين صدي
[سنواريو]سماجي نفسيات 19هين صديءَ ۾ نفسيات جي هڪ الڳ شاخ طور اڀرڻ شروع ڪيو. ان وقت جا نفسيات جا ماهر انساني فطرت جي مختلف رخن جي وضاحت ڪرڻ لاءِ سائنسي طريقا استعمال ڪرڻ لڳا ته جيئن سماجي لهه وچڙ جا ڪارڻ سمجهي سگهجن. هن شعبي جي شروعاتي تجربن ۾ نارمن ٽرپلٽ (Norman Triplett) جو 1898ع وارو تجربو مشهور آهي، جيڪو "سماجي سهولت" (social facilitation) جي رجحان بابت هو.[3]
20هين صدي
[سنواريو]جديد سماجي نفسيات جي شروعات 1924ع ۾ فلائيڊ آلپورٽ (Floyd Allport) جي ڪتاب سان ٿي، جنهن سماجي رويي کي تجرباتي طور پرکڻ تي زور ڏنو.[4]
ٻي عالمي جنگ دوران، سماجي نفسيات دانن جو گهڻو ڌيان پروپئگنڊا ۽ ماڻهن جي راءِ مٽائڻ (persuasion) تي هو. جنگ کانپوءِ، محققن سماجي مسئلن جهڙوڪ صنفي فرق، نسل پرستي ۽ تعصب تي وڌيڪ تحقيق ڪرڻ شروع ڪئي.[5]
21هين صدي
[سنواريو]اڄوڪي دور ۾، تحقيق جا اخلاقي معيار ۽ گهڻ-ثقافتي نقطه نظر تمام اهم بڻجي ويا آهن. اڄ جا محقق گهڻو ڪري سماجي شعور (social cognition)، پنهنجي ذات جي تصور (self-concept) ۽ روين جي تبديليءَ تي ڪم ڪن ٿا. ڪووڊ-19 جي وبا دوران، سماجي نفسيات دانن سماجي اڪيلائي، خوف ۽ غلط معلومات جي اثرن جو مطالعو ڪيو ته جيئن وبائي دٻاءُ جا ذهني صحت تي اثر سمجهي سگهجن.[6]
بنيادي نظريا ۽ تصورات
[سنواريو]
رويا (Attitudes)
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو Attitude (psychology)
سماجي نفسيات ۾، "رويو" مان مراد ڪنهن شيءِ، ماڻهوءَ يا خيال بابت هڪ مستقل پسنديدگي يا ناپسنديدگي آهي جيڪا اسان جي سوچ ۽ عمل تي اثر انداز ٿئي ٿي.[7] هڪ اهم نظريو ذهني ڇڪتاڻ (Cognitive Dissonance) جو آهي. هن نظريي مطابق، جڏهن اسان جا ٻه رويا يا خيال پاڻ ۾ ٽڪرائجن ٿا، ته اسان کي هڪ بي چيني محسوس ٿيندي آهي، جيڪا اسان کي پنهنجو رويو يا خيال تبديل ڪرڻ تي مجبور ڪندي آهي.[8]
قائل ڪرڻ (Persuasion)
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو Persuasion
هي هڪ اهڙو طريقو آهي جنهن ذريعي ماڻهن جي روين يا عملن کي دليلن يا جذبات ذريعي بدلائڻ جي ڪوشش ڪئي ويندي آهي. ان جا ٻه مکيه رستا آهن:
- مرڪزي رستو (Central route): حقيقتن ۽ دليلن تي ٻڌل، جيڪو ديرپا تبديلي آڻي ٿو.
- ٻاهريون رستو (Peripheral route): سطحي شين (جهڙوڪ مسڪراهٽ، ڪپڙا) تي ٻڌل، جيڪو عارضي تبديلي آڻي ٿو.
سماجي شعور (Social cognition)
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو سماجي ادراڪ
سماجي شعور هن ڳالهه جو مطالعو ڪري ٿو ته ماڻهو ٻين بابت معلومات ڪيئن حاصل ڪن ٿا، ڪيئن ياد رکن ٿا ۽ ان تي ڪهڙو ردعمل ڏين ٿا.[9]
انتساب (Attribution)
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو انتساب (نفسيات)
انتساب مان مراد اهي وضاحتون آهن جيڪي اسان ٻين جي رويي لاءِ ڏيندا آهيون.
- اندروني انتساب (Internal): جڏهن اسان چئون ته ڪو ڪم ڪنهن ماڻهوءَ جي شخصيت يا عادت جي ڪري ٿيو.
- ٻاهريون انتساب (External): جڏهن اسان چئون ته ڪو ڪم حالتن يا ماحول جي ڪري ٿيو.[10]
هڪ عام غلطي بنيادي انتسابي غلطي (Fundamental Attribution Error) آهي، جتي اسان ٻين جي غلطين کي سندن شخصيت جي خرابي قرار ڏيندا آهيون، پر پنهنجي غلطين کي حالتن جو ڏوهه سمجهندا آهيون.[11]
حوالا
[سنواريو]- ↑ Allport, G. W (1985). "The Historical Background of Social Psychology". In G. Lindzey and E. Aronson (ed.). The Handbook of Social Psychology. New York: McGraw Hill. p. 5.
- ↑ Karimova, Nazakat (2022-12-15). "Socio-Psychological mechanisms of the interactive relationship between ideology and public psychology" (az ۾). Metafizika Journal 5 (4): 38–53. ISSN 2616-6879. OCLC 1117709579. https://metafizikajurnali.az/storage/images/site/files/Metafizika-20/Metafizika.Vol.5%2CNo.4%2CSerial.20%2Cpp.38-53.pdf. Retrieved 2022-10-14.
- ↑ Triplett, Norman (1898). "The dynamogenic factors in pacemaking and competition". American Journal of Psychology 9 (4): 507–533. doi:.
- ↑ Stroebe, W (2012). "The truth about Triplett (1898), but nobody seems to care". Perspectives on Psychological Science 7 (1): 54–57. doi:. PMID 26168422.
- ↑ Howard, Judith A. (August 2000). "Social Psychology of Identities". Annual Review of Sociology 26 (1): 367–393. doi:. ISSN 0360-0572.
- ↑ [Major, B., & O'Brien, L. T. (2005). The social psychology of stigma. Annual Review of Psychology, 56, 393-421. Major, B., & O'Brien, L. T. (2005). The social psychology of stigma. Annual Review of Psychology, 56, 393-421.]
{{cite web}}: Check|url=value (help); Missing or empty|title=(help) - ↑ Sison, Erick Louie A. (2008). The Dynamics of Persuasion. New York: Lawrence Erlbaum.
- ↑ Festinger, L. (1957). A Theory of Cognitive Dissonance. California: Stanford University Press.
- ↑ DeLamater, John D. (8 July 2014). Social Psychology. Avalon. ISBN 978-0-8133-4951-0. OCLC 883566075.
- ↑ Aronson, Elliot (2010). Social Psychology (7 ed.). Prentice Hall.
- ↑ Myers, David G. (2007). Psychology (8 ed.). Worth Publishers.