سماجي عمل

سماجيات ۾،^[1] سماجي عمل (social action)، جنهن کي ويبرين سماجي عمل پڻ چيو ويندو آهي، هڪ اهڙو عمل آهي جيڪو ٻين فردن (يا 'ايجنٽن') جي عملن ۽ ردعملن کي نظر ۾ رکي ڪيو وڃي. ميڪس ويبر جي مطابق، "عمل تڏهن 'سماجي' هوندو آهي جڏهن ان جي موضوعي معنيٰ ٻين جي رويي کي نظر ۾ رکي ۽ ان جي نتيجي ۾ پنهنجو رخ طئي ڪري."^[2]

ميڪس ويبر

هن بنيادي تصور کي بنيادي طور تي ميڪس ويبر جي غير مثبتيت پسند (non-positivist) نظريي ۾ ترقي ڏني وئي ته جيئن اهو مشاهدو ڪري سگهجي ته انساني رويو سماجي دائري ۾ سبب ۽ اثر (cause and effect) سان ڪيئن لاڳاپيل آهي. ويبر لاءِ، سماجيات سماج ۽ رويي جو مطالعو آهي، تنهن ڪري ان کي باهمي عمل (interaction) جي دل تائين ڏسڻ گهرجي. سماجي عمل جو نظريو، ساختي فعليه پسند (structural functionalist) پوزيشن کان وڌيڪ، اهو قبول ڪري ٿو ته انسان سماجي حوالن ۽ ٻين ماڻهن تي ان جي اثرن جي مطابق پنهنجي عملن ۾ تبديلي آڻيندا آهن؛ جڏهن ڪو امڪاني ردعمل گهربل نه هوندو آهي، ته عمل کي ان مطابق تبديل ڪيو ويندو آهي.

[سماجيات] ... اها سائنس آهي جنهن جو مقصد سماجي عمل جي معنيٰ جي تشريح ڪرڻ آهي ۽ ان ذريعي ان طريقي جي علتياتي وضاحت (causal explanation) ڪرڻ آهي جنهن سان عمل اڳتي وڌي ٿو ۽ اهي اثر جيڪي اهو پيدا ڪري ٿو. هن تعريف ۾ 'عمل' مان مراد انساني رويو آهي جڏهن ۽ جنهن حد تائين ايجنٽ يا ايجنٽ ان کي موضوعي طور تي باقصد ڏسن ٿا ... اسان جنهن معنيٰ جو حوالو ڏيون ٿا اها يا ته (الف) اها معنيٰ ٿي سگهي ٿي جيڪا حقيقت ۾ ڪنهن فرد پاران ڪنهن خاص تاريخي موقعي تي يا عمل ڪندڙن جي هڪ گروهه پاران گڏيل طور تي مراد ورتي وئي هجي، يا (ب) اها معنيٰ جيڪا عمل ڪندڙن ڏانهن منسوب ڪئي وئي هجي. ڪنهن به صورت ۾ 'معنيٰ' کي ڪنهن مابعد الطبيعاتي معيار موجب موضوعي طور تي 'درست' يا 'سچ' نٿو سمجهي سگهجي. اهو ئي عمل جي تجرباتي سائنسن، جهڙوڪ سماجيات ۽ تاريخ، ۽ ڪنهن به قسم جي اڳواٽ (a priori) نظم، جهڙوڪ قانون، منطق، اخلاقيات، يا جماليات جي وچ ۾ فرق آهي جنهن جو مقصد پنهنجي موضوع مان 'درست' يا 'معتبر' معنيٰ ڪڍڻ هوندو آهي.
— Max Weber The Nature of Social Action 1922، ^[3]

قسم

عقلي عمل (Rational actions): اهي عمل جيڪي ڪنهن قيمتي مقصد کي حاصل ڪرڻ لاءِ ڪيا وڃن، پر ان جي نتيجن جي پرواهه ڪرڻ کان سواءِ ('مقصد وسيلن کي جائز بڻائي ٿو').
مقصد-واسطي عمل (Instrumental action): اهي عمل جيڪي ڪنهن مقصد کي ٻين مقصدن جي مقابلي ۾ جانچڻ ۽ ان کي حاصل ڪرڻ لاءِ مختلف ذريعن (۽ نتيجن) تي مڪمل غور ڪرڻ کانپوءِ ڪيا وڃن. هڪ مثال هڪ هاءِ اسڪول جي شاگرد جو وڪيل بڻجڻ جي تياري ڪرڻ آهي.
تاثراتي عمل (Affectual action): اهي عمل جيڪي جذبات جي بنياد تي، ذاتي احساسن جي اظهار لاءِ ڪيا وڃن. مثال طور، ڪنهن فتح تي خوشي ملهائڻ يا جنازي تي روئڻ.
روايتي عمل (Traditional actions): اهي عمل جيڪي روايت جي ڪري ڪيا وڃن، ڇاڪاڻ ته اهي خاص حالتن ۾ هميشه هڪ خاص طريقي سان ڪيا ويندا آهن. مثال طور، آچر تي آرام ڪرڻ يا خاص ثقافتي لباس پائڻ.

سماجي درجي بندي ۾، سماجي عمل رويي ۽ عام عمل کان وڌيڪ ترقي يافته آهي، جنهن کان پوءِ سماجي رابطو، سماجي باهمي عمل ۽ سماجي لاڳاپا اچن ٿا.

پڻ ڏسندا

وڌيڪ پڙهڻ لاءِ

Weber, Max (1978), Economy and Society: An Outline of Interpretive Sociology., USA: University of California Press, ISBN 978-0-520-03500-3

حوالا

↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named :0
↑ Weber, Max (1978). Economy and society: An outline of interpretive sociology. Berkeley and Los Angeles: University of California Press. pp. 4. ISBN 0-520-03500-3.
↑ Weber, Max The Nature of Social Action in Runciman, W.G. 'Weber: Selections in Translation' Cambridge University Press, 1991. p. 7.

سانچو:Max Weber

[:0-1] حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named :0

[2] Weber, Max (1978). Economy and society: An outline of interpretive sociology. Berkeley and Los Angeles: University of California Press. pp. 4. ISBN 0-520-03500-3.

[3] Weber, Max The Nature of Social Action in Runciman, W.G. 'Weber: Selections in Translation' Cambridge University Press, 1991. p. 7.

[1]

[2]

[3]