سماجي تشڪيل

سانچو:Marxism سماجي تشڪيل (جرمن: Gesellschaftsformation) هڪ مارڪسياتي تصور آهي (جيڪو 'سماج' جي مترادف طور استعمال ٿئي ٿو). هي تصور پيداوار جي سرمائيداراڻي طريقي، سرمائيداري کان اڳ واري پيداواري طريقن کي برقرار رکڻ، ۽ معيشت جي اداري جي حوالي جي وچ ۾ هڪ مخصوص تاريخي ميلاپ کي ظاهر ڪري ٿو. پيداوار جي سرمائيداراڻي طريقي جو هي نظريو ڪارل مارڪس جي ڪتاب Das Kapital (سرمايو) ۾ ملي ٿو.

مارڪس هي اصطلاح سماج جي معاشي ۽ سياسي ترقيءَ جي تجزيي ۾ استعمال ڪيو هو.

ڪارل مارڪس اهو دعويٰ نه ڪئي هئي ته سماجي-معاشي تشڪيلن جو مسئلو مڪمل طور تي حل ٿي چڪو آهي، تنهنڪري هن پنهنجي مختلف لکڻين ۾ مختلف تشڪيلن جي نشاندهي ڪئي.

جيتوڻيڪ مارڪس سماجي-معاشي تشڪيلن جو ڪو مڪمل نظريو پيش نه ڪيو، پر سندس بيانن جي بنياد تي سوويت يونين جي مورخن اهو نتيجو ڪڍيو ته هن پيداواري لاڳاپن ۽ ملڪيت جي شڪلن جي لحاظ کان پنجن تشڪيلن جي وچ ۾ فرق ڪيو آهي:

• قديم اشتراڪيت
• غلامي
• جاگيرداري
• سرمائيداري
• اشتراڪيت (ڪميوزم)

مارڪس سرمائيدارن ۽ پگهاردار مزدورن جي وچ ۾ طاقت جي لاڳاپن کي سمجهڻ لاءِ هڪ مثال پيش ڪيو: "سرمائيداري کان اڳ واري نظامن ۾ اهو ظاهر هو ته گهڻا ماڻهو پنهنجي تقدير جا مالڪ نه هئا—مثال طور جاگيرداري نظام ۾، بيگرين (serfs) کي پنهنجي آقا لاءِ ڪم ڪرڻو پوندو هو. سرمائيداري بظاهر مختلف لڳي ٿي ڇاڪاڻ ته ماڻهو نظرياتي طور تي آزاد آهن ته هو پنهنجي مرضيءَ سان پنهنجي لاءِ يا ٻين لاءِ ڪم ڪن. تنهن هوندي به، اڪثر پورهيتن جو پنهنجي زندگيءَ تي ايترو ئي گهٽ اختيار آهي، جيترو جاگيرداري دور جي بيگرين جو هو."

ببليوگرافي

• Cohen, G. A. 1978. Karl Marx's Theory of History: A Defence. Princeton, NJ: Princeton University Press. Expanded ed., 2000.
• Karl Marx: Die deutsche Ideologie (1844). In: MEW 3, Berlin: Dietz 1956 ff.
• Karl Marx: Manifest der Kommunistischen Partei (1844). In: MEW 4, Berlin: Dietz 1956 ff.
• Karl Marx: Zur Kritik der Politischen Ökonomie (1859). In: MEW 13, Berlin: Dietz 1956 ff.
• Konrad Lotter, Reinhard Meiners, Elmar Treptow: Marx-Engels-Begriffslexikon. Beck, München 1984, ISBN 3-406-09273-X, S. 135 ff.
• György Lukács: Geschichte und Klassenbewußtsein (1923), Berlin: Luchterhand 1973.
• Dieter Nohlen, Rainer-Olaf Schultze (Hg.): Lexikon der Politikwissenschaft. Theorien, Methods, Begriffe. Bd. 1, 2005, S. 301.