سماجي اينٿراپالاجي
| سلسليوار مضمونن جو حصو |
| اينٿروپالاجي |
|---|
.svg){kind=icon} |
سماجي اينٿراپالاجي (Social anthropology) انساني سماجن ۽ ثقافتن ۾ رويي جي نمونن جو مطالعو آهي. هي برطانيه ۽ اڪثر يورپ ۾ اينٿراپالاجيءَ جو غالب حصو آهي،[1] جتي ان کي ثقافتي اينٿراپالاجي کان الڳ سمجهيو ويندو آهي.[2] آمريڪا ۾، سماجي اينٿراپالاجيءَ کي عام طور تي ثقافتي اينٿراپالاجي يا سماجي-ثقافتي اينٿراپالاجي جي زمري ۾ رکيو ويندو آهي.
ثقافتي اينٿراپالاجيءَ سان ڀيٽ
[سنواريو]"ثقافتي" اينٿراپالاجي عام طور تي انهن ڪمن تي لاڳو ٿئي ٿي جيڪي مڪمل (holistic) هجن ۽ ان ڳالهه تي ڌيان ڏين ته ثقافت ڪيئن فرد جي تجربي تي اثر انداز ٿئي ٿي. ان جي مقابلي ۾، "سماجي" اينٿراپالاجي سماجي لاڳاپن جي خاص نظامن (جهڙوڪ گهرو زندگي، معيشت، قانون، سياست، يا مذهب) کي الڳ ڪري انهن جو مطالعو ڪري ٿي ۽ سماجي زندگيءَ جي تنظيمي بنيادن کي ترجيح ڏئي ٿي.[3] سماجي اينتراپالاجسٽ جي دلچسپيءَ جا موضوع رواج، معاشي ۽ سياسي تنظيم، قانون، مذهب، ۽ صنف (gender) جا لاڳاپا رهيا آهن. اڄوڪي دور ۾ اهي عالمي ادارن، نسلي تشدد، ۽ سائبر اسپيس جي اڀرندڙ ثقافتن بابت پڻ تحقيق ڪن ٿا.[4]
ادراڪي اينٿراپالاجي (Cognitive anthropology) سان لاڳاپو
[سنواريو]ادراڪي اينٿراپالاجي ان ڳالهه جو مطالعو ڪري ٿي ته ماڻهو دنيا جي شين ۽ واقعن بابت ڪيئن سوچين ٿا. هي انساني سوچ جي عمل کي ثقافت جي مادي ۽ خيالي رخن سان جوڙي ٿي. تحقيق مان معلوم ٿيو آهي ته سماجي ميمبرن جي وچ ۾ اڻڄاتل (unconscious) رابطا ۽ گڏيل ڄاڻ سماج جي تشڪيل ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا. جديد نيورو سائنس پڻ ظاهر ڪيو آهي ته انساني رويو حياتياتي ۽ ثقافتي عوامل جو نتيجو هوندو آهي، جيڪي دماغ جي بناوت (neuroplasticity) تي اثر انداز ٿين ٿا.[5]
تاريخ (History)
[سنواريو]سماجي اينٿراپالاجيءَ جون پاڙون 19هين صديءَ جي علمن جهڙوڪ نسليات (ethnography)، لوڪ ادب (folklore)، ۽ لسانيات ۾ آهن. پولينڊ جي ماهر برونيسلا مالينووسڪي (Bronisław Malinowski) برطانوي سماجي اينٿراپالاجيءَ تي وڏو اثر وڌو. هن ڊگهي مدي واري ميداني تحقيق (fieldwork) تي زور ڏنو، جنهن ۾ محقق کي مقامي ماڻهن جي روزاني زندگيءَ ۾ مڪمل طور تي شامل ٿيڻو پوندو آهي.[6]
انساني چڙيا گهر (Human Zoos) ۽ سائنسي نسل پرستي
[سنواريو]19هين صديءَ جي آخر ۽ 20هين صديءَ جي شروعات ۾، اينٿراپالاجيءَ جو هڪ اونداهو پاسو "انساني چڙيا گهر" هئا. 1906ع ۾، ڪانگو جي هڪ پگمي (pygmy) اوٽا بينگا (Ota Benga) کي آمريڪي ماهرن پاران برونڪس چڙيا گهر ۾ هڪ پنجري ۾ رکيو ويو هو، جنهن کي انسان ۽ باندر جي وچ ۾ "گم ٿيل ڪڙي" قرار ڏنو ويو هو. اهڙيون نمائشون سائنسي نسل پرستي (scientific racism) کي ثابت ڪرڻ جي ڪوشش هيون، جنهن کي اڄوڪي اينٿراپالاجي مڪمل طور تي رد ڪري چڪي آهي.
خاص مھارتون (Specializations)
[سنواريو]سماجي اينٿراپالاجيءَ جون جديد شاخون هي آهن:
- ميڊيڪل اينٿراپالاجي: صحت ۽ بيماريءَ جو ثقافتي مطالعو.
- ايڊٽ ڪلچرز (Audit cultures): احتساب ۽ اخلاقيات جو تجزيو.
- پوسٽ سوشلزم بحران: رياستي سوشلزم جي خاتمي کان پوءِ جا سماجي اثر.
عالمي تعليمي رجحان (Global Academic Trends)
[سنواريو]سماجي اينٿراپالاجيءَ جي تعليم ۽ تحقيق جي صورتحال:
| غالب اصطلاح | تحقيق جو مکيه طريقو | | ||
| سماجي اينٿراپالاجي | شريڪ مشاهدو (Participant Observation) | | ثقافتي/سماجي-ثقافتي | تنوع ۽ ادراڪ (Cognition) | | سماجي-ثقافتي (گڏيل) | ڪيفيتي ۽ مقداري (Qualitative & Quantitative) |
ذريعو: QAA Benchmark Statement Anthropology (2025) |
حوالا
[سنواريو]- ↑ Dianteill, Erwan, "Cultural Anthropology or Social Anthropology? A Transatlantic Argument"
- ↑ "Benchmark Statement Anthropology (UK)" (PDF).
- ↑ Anthropology for beginners: Social and cultural anthropology
- ↑ The Department of Anthropology at Harvard University
- ↑ Sarto-Jackson, I., Larson, D.O. & Callebaut, W. (2017). "Culture, neurobiology, and human behavior"
- ↑ Kuper, Adam (1973). Anthropology and Anthropologists: The Modern British School