مواد ڏانھن هلو

سلوقس اول نيڪاتور

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
سلوقس اول نيڪاتور
باسيليئس[lower-alpha 1]
Bronze male bust
هرڪولينيم مان مليل سلوقس جي ڪانسي جي مورتي جي رومي نقل (هاڻي نيپلز قومي آثار قديمه عجائب گهر ۾ موجود)
سلوقي سلطنت جو باسيليئس
305[1] – سيپٽمبر 281 ق م
پيشروسڪندر چوٿون مقدوني
جانشينانطيوخس اول سوٽر (تقريباً 292 ق م کان گڏيل حڪمران)
جنمت. 358 BC
يوروپوس، قديم مقدونيه
(موجوده ايورپوس، يونان)
وفاتسيپٽمبر 281 ق م (عمر تقريباً 77 سال)
ليسيميڪيا، ٿريس
(موجوده ڪاواڪ ڪوي، چاناق قلعه، ترڪيه)[2][3]
زال/مڙس
اولادانطيوخس اول سوٽر
اخائيوس
فيلا
لاوڊائيس
گهراڻوسلوقي خاندان
پيءُانطيوخس
ماءُلاوڊائيس

سلوقس اول نيڪاتور (/sɪˈluːkəs/؛[4] يوناني: Σέλευκος Νικάτωρ، Séleukos Nikátōr؛ "فاتح سلوقس"، تقريباً 358 ق م – 281 ق م) هڪ مقدوني يوناني جرنيل، فوجي عملدار ۽ سڪندر اعظم جي جانشينن مان هو، جنهن بعد ۾ مشهور سلوقي سلطنت جو بنياد وڌو ۽ سلوقي خاندان جي حڪمراني قائم ڪئي. سڪندر اعظم جي وفات کان پوءِ اقتدار جي ڇڪتاڻ ۾ شروعاتي طور سلوقس هڪ ثانوي شخصيت هو، پر وقت سان گڏ هو ايشيا صغير، سوريا، ميسوپوٽيميا ۽ ايراني فلات جو مڪمل حڪمران بڻجي ويو ۽ باسيليئس (بادشاهه) جو لقب اختيار ڪيائين.

سلوقي سلطنت هليني دور جي دنيا جي وڏين طاقتن مان هڪ هئي، جيستائين اها ٻي صدي ق م جي آخر ۽ پهرين صدي ق م جي شروعات ۾ رومي جمهوريه ۽ اشڪاني سلطنت جي هٿان ڪمزور نه ٿي وئي. سڪندر اعظم جي فوج ۾ خدمت دوران سلوقس هائپاسپست نالي مقدونيه جي چونڊ پيادل فوجي دستي جو سالار هو. جون 323 ق م ۾ سڪندر اعظم جي وفات کان پوءِ سلوقس شروعات ۾ پرديڪاس جي حمايت ڪئي، جيڪو سڪندر جي سلطنت جو نگران حڪمران هو. 323 ق م ۾ بابل جي ورهاست دوران سلوقس کي ساٿي گهوڙيسوار فوج جو ڪمانڊر ۽ چليارخ مقرر ڪيو ويو. 322 ق م ۾ ديادوخين جون جنگيون شروع ٿيون. مصر ۾ بطليموس اول سوٽر خلاف مهم دوران پرديڪاس جي فوجي ناڪامين سبب پيلوسيئم ۾ سندس فوج بغاوت ڪري ويٺي. سلوقس، پيثون ۽ انٽيجينيس جي سازش جي نتيجي ۾ پرديڪاس 321 يا 320 ق م ۾ پيلوسيئم ۾ قتل ڪيو ويو. 321 ق م ۾ ٽرائيپاراديسوس جي ورهاست کان پوءِ نئين نگران حڪمران انٽيپيٽر سلوقس کي بابل جو صوبيدار مقرر ڪيو. پر جلد ئي ديادوخين جي جنگين جو نئون دور شروع ٿيو ۽ طاقتور حڪمران انٽيگونوس اول مونوفٿالمس سلوقس کي بابل ڇڏڻ تي مجبور ڪري ڇڏيو. سلوقس فقط 312 ق م ۾ بطليموس اول سوٽر جي مدد سان ٻيهر بابل واپس اچي سگهيو. 312 ق م کان پوءِ سلوقس بي رحمي سان پنهنجي سلطنت کي وڌايو ۽ آخرڪار فارس ۽ ميديا جا علائقا فتح ڪري ورتائين. هن نه فقط بابلونيا تي حڪمراني ڪئي، پر سڪندر اعظم جي سلطنت جي تقريباً سڄي اوڀرئين حصي تي پڻ قبضو قائم ڪيو.

سلوقس گنڌارا ۽ اتر اولهه هندستان جي اڳوڻن صوبن تي پڻ دعويٰ ڪئي. پر انهن خواهشن کي چندر گپت موريا چئلينج ڪيو، جنهن جي نتيجي ۾ سلوقي-موريا جنگ (305–303 ق م) شروع ٿي. آخرڪار هڪ معاهدي ذريعي تڪرار ختم ٿيو، جنهن موجب موريا سلطنت اوڀر وارا صوبا پنهنجي قبضي ۾ آندا. ان کان علاوه هڪ شاديءَ جو اتحاد پڻ قائم ٿيو. اسٽرابو ۽ ايپيان موجب چندر گپت سلوقس جي هڪ ڌيءَ سان شادي ڪئي.[5] ان جي بدلي ۾ سلوقي سلطنت کي 500 جنگي هاٿي ۽ انهن جا مهائوٽ مليا، جن 301 ق م ۾ ايپسس جي جنگ ۾ انٽيگونوس خلاف فيصلائتو ڪردار ادا ڪيو. 281 ق م ۾ سلوقس ڪوروپيڊيم جي جنگ ۾ ليسيميڪس کي به شڪست ڏني ۽ ايشيا صغير کي پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ورتو. انٽيگونوس ۽ ليسيميڪس خلاف فتوحات کان پوءِ ديادوخين ۾ سلوقي خاندان جو ڪو وڏو حريف باقي نه رهيو. تنهن هوندي به سلوقس ٿريس ۽ خود مقدونيه سميت ليسيميڪس جي يورپي علائقن تي به قبضو ڪرڻ جو خواهشمند هو. پر 281 ق م ۾ جڏهن هو ٿريس پهتو ته بطليموس ڪيرائونوس کيس قتل ڪري ڇڏيو.[2] بطليموس ڪيرائونوس پنهنجي ڀيڻ ليسيندرا سان گڏ سلوقي درٻار ۾ پناهه ورتي هئي. سلوقس جي قتل سان سلوقين جا ٿريس ۽ مقدونيه تي قبضي جا امڪان ختم ٿي ويا، ۽ بطليموس ڪيرائونوس کي مقدونيه ۾ ليسيميڪس جي گهڻي طاقت پنهنجي هٿ ۾ آڻڻ جو موقعو ملي ويو. سلوقس جي وفات کان پوءِ سندس پٽ انطيوخس اول سوٽر سلوقي سلطنت جو حڪمران بڻيو. سلوقس پنهنجي دور حڪومت ۾ ڪيترائي نوان شهر پڻ قائم ڪيا، جن ۾ انطاڪيه (300 ق م)، اديسا ۽ دجله تي سلوقيه (تقريباً 305 ق م) شامل آهن. دجله تي سلوقيه جي قيام سبب آخرڪار بابل جي آبادي وڏي حد تائين گهٽجي وئي.

شروعاتي زندگي ۽ خاندان

[سنواريو]

سلوقس، انطيوخس جو پٽ هو. مؤرخ جونيانس جسٽينس دعويٰ ڪري ٿو ته انطيوخس فلپ ٻيون مقدوني جي جرنيلن مان هڪ هو، پر ٻين ذريعن ۾ اهڙي ڪنهن جرنيل جو ذڪر نٿو ملي ۽ نه ئي فلپ جي دور ۾ سندس فوجي خدمتن بابت ڪا معتبر ڄاڻ موجود آهي. ممڪن آهي ته انطيوخس اپر مقدونيه جي ڪنهن معزز اشرافي خاندان سان تعلق رکندو هجي. سلوقس جي ماءُ جو نالو لاوڊائيس ٻڌايو وڃي ٿو، پر سندس باري ۾ به ٻي ڪا خاص معلومات موجود ناهي. بعد ۾ سلوقس پنهنجي والدين جي نالن تي ڪيترن ئي شهرن جا نالا رکيا.[6]

سلوقس يوروپوس ۾ پيدا ٿيو، جيڪو مقدونيه جي اترئين حصي ۾ واقع هو. جيڪڏهن 358 ق م کي سندس پيدائش جو سڀ کان وڌيڪ امڪاني سال تسليم ڪيو وڃي ته سندس ڄمڻ کان فقط هڪ سال اڳ پايوني ماڻهن هن علائقي تي حملو ڪيو هو. فلپ ٻئي حملي آورن کي شڪست ڏني ۽ ڪجهه سالن بعد پايونين کي مڪمل طور مقدوني حڪمراني هيٺ آڻي ڇڏيو.[7] سلوقس جي پيدائش جو صحيح سال واضح ناهي.

جسٽينس لکي ٿو ته ڪوروپيڊيم جي جنگ دوران سندس عمر 77 سال هئي، جنهن مطابق سندس پيدائش 358 ق م ۾ ٿي هوندي. ايپيان موجب جنگ وقت سندس عمر 73 سال هئي، جنهن مطابق سندس جنم 354 ق م ۾ ٿيو. جڏهن ته يوسيبيئس آف قيساريه عمر 75 سال ٻڌائي ٿو، جنهن مان 356 ق م وارو سال نڪري ٿو، ۽ اهڙي طرح سلوقس جي عمر سڪندر اعظم جي عمر جي برابر ٿي وڃي ٿي.

مؤرخن جو خيال آهي ته شايد اها سلوقس جي سياسي تشهير هئي ته جيئن کيس سڪندر اعظم جي همعصر ۽ برابر حيثيت وارو شخص ڏيکاريو وڃي.[8] نوجواني ۾ سلوقس کي بادشاهه جو شاهي خادم (pais) چونڊيو ويو. اشرافي خاندانن جي سڀني پٽن لاءِ اهو رواجي عمل هو ته هو پهرين شاهي خادم طور خدمت ڪن ۽ پوءِ بادشاهه جي فوج ۾ آفيسر بڻجن.[6]

سلوقس بابت چيو وڃي ٿو ته هو پنهنجي مستقبل جي حريفن انٽيگونوس اول مونوفٿالمس ۽ ديميتريوس اول مقدوني وانگر انتهائي طاقتور جسماني قوت جو مالڪ هو. ايپيان هڪ واقعي جو ذڪر ڪري ٿو جنهن ۾ سڪندر اعظم قرباني لاءِ تيار ڪيل هڪ جهنگلي ڍڳو اوچتو آزاد ٿي ڀڄي ويو، پر سلوقس پنهنجي ننگن هٿن سان ان جا سڱ پڪڙي کيس ٻيهر قابو ڪري ورتو.[5] چيو وڃي ٿو ته بعد ۾ سندس سڪن تي ظاهر ٿيندڙ ڍڳي جا سڱ انهيءَ واقعي جي يادگار هئا. سڪندر اعظم وانگر سلوقس بابت به ڪيترائي ڏند ڪٿائي قصا مشهور ٿيا. هڪ روايت مطابق، جڏهن سلوقس سڪندر سان گڏ فارس خلاف مهم تي روانو ٿي رهيو هو، تڏهن سندس پيءُ انطيوخس کيس ٻڌايو ته سندس حقيقي والد دراصل ديوتا اپولو آهي. روايت موجب اپولو، لاوڊائيس کي هڪ منڊي تحفي طور ڏني هئي، جنهن تي لنگر جي تصوير ٺهيل هئي. سلوقس جي جسم تي به لنگر جي شڪل وارو پيدائشي نشان موجود هو. اهو پڻ چيو ويندو هو ته سندس پٽن ۽ پوٽن وٽ به اهڙو ئي نشان هو. هي ڪهاڻي سڪندر اعظم بابت مشهور روايتن سان تمام گهڻي مشابهت رکي ٿي. گهڻا محقق ان کي سياسي پروپيگنڊا سمجهن ٿا، جنهن جو مقصد سلوقس کي سڪندر اعظم جو فطري جانشين ثابت ڪرڻ هو.[6]

جان مالالاس لکي ٿو ته سلوقس جي هڪ ڀيڻ ديديميا هئي، جنهن جا ٻه پٽ نيڪانور ۽ نيڪوميديس هئا. پر گهڻن مؤرخن جو خيال آهي ته اهي شخصيتون افسانوي آهن. ديديميا جو تعلق شايد ديديما ۾ موجود اپولو جي مشهور مندر ۽ غيب گوئي واري مرڪز سان هجي، جيڪو ميليتوس جي ويجهو واقع هو. ڪجهه محققن اهو به تجويز ڪيو آهي ته بطليموس (سلوقس جو پٽ) دراصل سلوقس جو چاچو هو.[9]

سڪندر اعظم جي دور ۾ شروعاتي فوجي خدمتون

[سنواريو]
فارس خلاف سڪندر اعظم جي مهم دوران سلوقس شاهي هائپاسپست فوج جي اڳواڻي ڪئي.

334 ق م جي بهار ۾، تقريباً ٽيهه ويهن سالن جي نوجوان جي حيثيت ۾، سلوقس سڪندر اعظم سان گڏ ايشيا روانو ٿيو.[2] 327 ق م جي آخر ۾ شروع ٿيندڙ سڪندر اعظم جي هندستاني مهم تائين هو مقدوني فوج جي سڀ کان چونڊ پيادل فوجي دستي هائپاسپست (Shield-bearers) جو سالار بڻجي چڪو هو. بعد ۾ هن دستي کي سلور شيلڊز (چانديءَ واريون ڍالون) جي نالي سان سڃاتو ويو. ايريان موجب جڏهن سڪندر اعظم ٻيڙيءَ وسيلي هائڊاسپس درياهه پار ڪيو، تڏهن ساڻس پرديڪاس، بطليموس اول سوٽر، ليسيميڪس ۽ سلوقس پڻ گڏ هئا.[10]

326 ق م ۾ ٿيندڙ هائڊاسپس جي جنگ دوران سلوقس پنهنجي فوج جي اڳواڻي ڪندي پورس جي هاٿين سان مقابلو ڪيو. بهرحال جنگ جي رٿابندي ۾ سندس صحيح ڪردار بابت ڪا واضح ڄاڻ موجود ناهي، ڇاڪاڻ ته جنگ دوران کيس ڪنهن وڏي آزاد ڪمان جو ذڪر نٿو ملي. هي ڳالهه ڪريٽيرس، هيفائيسٽيون، پيثون ۽ ليوناتس کان مختلف آهي، جن وٽ پنهنجي پنهنجي وڏي فوجي دستا هئا.[11] سلوقس جي شاهي هائپاسپست فوج مسلسل سڪندر اعظم جي سڌي نگراني هيٺ رهندي هئي. بعد ۾ هنن سنڌو ماٿري جي مهم، مالي قبيلي خلاف جنگين ۽ گيدروسيا جي ريگستاني گذرگاهه پار ڪرڻ ۾ پڻ حصو ورتو. 324 ق م جي بهار ۾ سوسا جي عظيم شادي واري تقريب دوران سلوقس اپاما سان شادي ڪئي، جيڪا سپيٽامينيس جي ڌيءَ هئي. انهن مان سندس وڏو پٽ ۽ جانشين انطيوخس اول سوٽر پيدا ٿيو. انهن کي گهٽ ۾ گهٽ ٻه جائز ڌيئرون، لاوڊائيس ۽ فيلا، پڻ هيون ۽ شايد هڪ ٻيو پٽ اخائيوس به هو. ساڳئي تقريب ۾ سڪندر اعظم مرحوم فارسي بادشاهه دارا ٽيون جي ڌيءَ سان شادي ڪئي، جڏهن ته ٻين ڪيترن مقدوني عملدارن پڻ فارسي عورتن سان شاديون ڪيون.

323 ق م ۾ سڪندر اعظم جي وفات کان پوءِ جڏهن گهڻن مقدوني جرنيلن پنهنجين سوسا وارين زالن کي ڇڏي ڏنو، تڏهن سلوقس انهن چند ماڻهن مان هو جنهن پنهنجي زال کي برقرار رکيو. اپاما سڄي حياتي سندس ساٿي ۽ بعد ۾ راڻي رهي.[12] قديم ذريعن ۾ سڪندر اعظم جي زندگي دوران سلوقس بابت ڪيترائي قصا ملن ٿا. هڪ واقعي موجب بابل جي ويجهو ٻيڙيءَ جي سفر دوران سڪندر اعظم جو شاهي تاج (Diadem) هوا ۾ اڏامي ويو ۽ آشوري بادشاهن جي قبرن ڀرسان ڪنن ۾ وڃي ڪري پيو. سلوقس تري ان کي واپس آندو ۽ ٻيڙيءَ ڏانهن موٽندي تاج کي سڪي رکڻ لاءِ پنهنجي مٿي تي رکيائين. هن قصي جي صداقت مشڪوڪ سمجهي وڃي ٿي.

ٻئي قصي موجب سلوقس ميديوس آف لاريسا جي دعوت ۾ سڪندر اعظم سان گڏ موجود هو. دعوت جو واقعو شايد درست هجي، پر بادشاهه کي زهر ڏيڻ واري سازش جو قصو گهڻو معتبر نٿو سمجهيو وڃي. هڪ ٻي روايت مطابق سڪندر اعظم جي وفات کان ٿورو اڳ سلوقس ديوتا سيراپس جي مندر ۾ رات گذاري ته جيئن بادشاهه جي صحت بهتر ٿيڻ لاءِ دعا گهري سگهي.[13] پر هن روايت جي به صداقت تي شڪ ڪيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ ته يوناني-مصري ديوتا سيراپس جو تصور ان وقت تائين وجود ۾ ئي نه آيو هو.[14]

پرديڪاس جي دور ۾ سينيئر فوجي عملدار (323–321 ق م)

[سنواريو]
بطليموس اول سوٽر، جيڪو سڪندر اعظم جي فوجي عملدارن مان هو، کي مصر جو صوبيدار مقرر ڪيو ويو. بعد ۾ بطليموس بطليموسي مصر کي آزاد رياست بڻايو ۽ 305 ق م ۾ پاڻ کي باسيليئس ۽ فرعون قرار ڏنو.
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ديادوخي

سڪندر اعظم 10 جون 323 ق م تي بابل ۾ ڪنهن واضح جانشين کان سواءِ وفات ڪري ويو. سندس جرنيل پرديڪاس سڪندر جي سڄي سلطنت جو نگران حڪمران (ريجنٽ) بڻيو، جڏهن ته سڪندر جي جسماني ۽ ذهني طور معذور سوتيلي ڀاءُ آرريڊيئس کي فلپ ٽيون مقدوني جي نالي سان نئون بادشاهه مقرر ڪيو ويو. ساڳئي وقت سڪندر جي اڃا ڄمڻ کان اڳ واري پٽ سڪندر چوٿون مقدوني کي پڻ پنهنجي پيءُ جو قانوني جانشين قرار ڏنو ويو. بهرحال، بابل جي ورهاست دوران پرديڪاس عملي طور سڪندر جي وسيع مقدوني سلطنت کي سندس جرنيلن ۾ ورهائي ڇڏيو. سلوقس کي ساٿي گهوڙيسوار فوج (hetairoi) جو سپهه سالار مقرر ڪيو ويو ۽ کيس پهريون يا درٻاري چليارخ بڻايو ويو. اهڙي طرح هو نگران حڪمران ۽ سپهه سالار پرديڪاس کان پوءِ شاهي فوج جو سڀ کان اعليٰ عملدار بڻجي ويو.

پرديڪاس جي حمايت ڪندڙ ٻين بااثر شخصيتن ۾ بطليموس اول سوٽر، ليسيميڪس، پيثون ۽ يومينيس شامل هئا. پرديڪاس جي طاقت جو دارومدار ٻن ڳالهين تي هو: پهريون، سڪندر اعظم جي وسيع سلطنت کي متحد رکڻ؛ ۽ ٻيو، مختلف صوبيدارن کي پنهنجي حڪمن جو پابند رکڻ.[14] جلد ئي پرديڪاس ۽ ٻين ديادوخي حڪمرانن جي وچ ۾ جنگ شروع ٿي وئي. پنهنجي سياسي حيثيت کي مضبوط ڪرڻ لاءِ پرديڪاس سڪندر اعظم جي ڀيڻ ڪليوپيٽرا سان شادي ڪرڻ چاهي.

ديادوخين جي پهرين جنگ ان وقت شروع ٿي جڏهن پرديڪاس سڪندر اعظم جي لاش کي تدفين لاءِ مقدونيه موڪلڻ جو فيصلو ڪيو. پر بطليموس اول سوٽر لاش تي قبضو ڪري ان کي اسڪندريا کڻي ويو. پرديڪاس پنهنجي فوج سان گڏ سندس پٺيان مصر روانو ٿيو. ان موقعي تي بطليموس، ميديا جي صوبيدار پيثون ۽ آرگيراسپيدس جي سالار انٽيجينيس سان گڏجي سازش ڪئي. پيثون ۽ انٽيجينيس ٻئي ان وقت پرديڪاس جي ماتحت فوجي عملدار هئا. انهن گڏجي پرديڪاس کي قتل ڪري ڇڏيو. ڪارنيليئس نيپوس لکي ٿو ته سلوقس به هن سازش ۾ شامل هو، پر هن دعويٰ بابت مڪمل يقين سان ڪجهه نٿو چئي سگهجي.[15]

بابلونيا جو صوبيدار (321–316 ق م)

[سنواريو]
سلوقس اول نيڪاتور سان منسوب مجسمو، رومي سلطنت جي دور جو فن پارو، جيڪو سوريا ۾ هڪ هليني نموني جي بنياد تي تيار ڪيو ويو (تقريباً 200ع)

پرديڪاس جي وفات کان پوءِ سلطنت جو سڀ کان طاقتور شخص انٽيپيٽر بڻجي ويو.[16] پرديڪاس جا مخالف ٽرائيپاراديسوس ۾ گڏ ٿيا، جتي سڪندر اعظم جي سلطنت کي ٻيهر ورهايو ويو. هي ورهاست ٽرائيپاراديسوس جو معاهدو (321 ق م) جي نالي سان مشهور آهي.[17]

ٽرائيپاراديسوس ۾ فوجين بغاوت ڪري ڇڏي هئي ۽ هو پنهنجي آقا انٽيپيٽر کي قتل ڪرڻ جو ارادو رکي رهيا هئا. پر سلوقس ۽ انٽيگونوس اول مونوفٿالمس انهن کي ائين ڪرڻ کان روڪي ڇڏيو.[18] پرديڪاس جي قتل واري سازش ۾ سلوقس جي شموليت يقيني طور ثابت نه ٿي سگهي آهي، پر نئين انتظام ۾ کيس بابل جو مالدار صوبو انعام طور مليو.[19] ڪجهه ذريعا هن مقرري کي پرديڪاس سان سندس مبينا غداري جو انعام قرار ڏين ٿا.[20] تنهن هوندي به ممڪن آهي ته هي فيصلو انٽيگونوس جي تجويز تي ڪيو ويو هجي. سلوقس جو بابل ڪيترن طاقتور صوبيدارن جي وچ ۾ گهيريل هو؛ فارس جو صوبيدار پيوڪيسٽاس، سوسيانا جو نئون صوبيدار انٽيجينيس ۽ ميديا جو حڪمران پيثون. بابل سلطنت جي امير ترين صوبن مان هڪ هو، پر فوجي لحاظ کان گهڻو طاقتور نه هو.[19] ممڪن آهي ته انٽيپيٽر اوڀر وارن صوبن کي اهڙي نموني ورهايو هجي جو ڪو هڪ صوبيدار ٻين کان وڌيڪ طاقتور نه بڻجي سگهي.[17]

سڪندر اعظم جي وفات کان پوءِ آرخون آف پيلا کي بابل جو صوبيدار مقرر ڪيو ويو هو. پر پرديڪاس کيس هٽائي ڊوڪيمس کي ان جي جاءِ تي مقرر ڪرڻ چاهيو. جڏهن پرديڪاس مصر تي حملي لاءِ روانو ٿيو ته هن ڊوڪيمس کي فوجي دستن سان گڏ بابل موڪليو. آرخون سندس خلاف جنگ ڪئي، پر جنگ ۾ مارجي ويو. انهيءَ ڪري ڊوڪيمس سلوقس کي بابل بنا مقابلي جي ڏيڻ لاءِ تيار نه هو.[19] سلوقس آخرڪار بابل ڪيئن حاصل ڪيو، اهو يقيني طور معلوم ناهي.

هڪ بابلي تاريخنامي مطابق 320 ق م جي اونهاري يا سياري ۾ شهر جي هڪ اهم عمارت تباهه ٿي وئي. ٻين بابلي ذريعن موجب سلوقس آڪٽوبر يا نومبر 320 ق م ۾ بابل پهتو. ممڪن جنگ جي باوجود ڊوڪيمس فرار ٿيڻ ۾ ڪامياب ٿي ويو. ان دوران سلطنت وري افراتفري جو شڪار ٿي وئي. ميديا جي صوبيدار پيثون پارتيا جي صوبيدار فلپ کي قتل ڪري ڇڏيو ۽ پنهنجي ڀاءُ يوديمس کي نئون صوبيدار مقرر ڪيو.

اولهه ۾ انٽيگونوس ۽ يومينيس هڪ ٻئي خلاف جنگ ڪري رهيا هئا. پيثون ۽ سلوقس وانگر يومينيس پڻ پرديڪاس جو پراڻو حامي هو. سلوقس لاءِ سڀ کان وڏو مسئلو خود بابل هو. مقامي آبادي آرخون خلاف بغاوت ڪري چڪي هئي ۽ ڊوڪيمس جي حمايت ڪري رهي هئي. بابلي پادرين جو علائقي تي تمام گهڻو اثر هو. بابل ۾ سڪندر اعظم جي فوج جا وڏي تعداد ۾ مقدوني ۽ يوناني اڳوڻا سپاهي به رهندا هئا. سلوقس پادرين کي مالي تحفا ۽ رشوتون ڏئي پنهنجي پاسي آڻي ورتو.[21]

ديادوخين جي ٻي جنگ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ديادوخين جي ٻي جنگ

319 ق م ۾ انٽيپيٽر جي وفات کان پوءِ ميديا جي صوبيدار پيثون پنهنجي طاقت وڌائڻ شروع ڪئي. هن شايد ويهه هزار کان وڌيڪ سپاهين تي مشتمل هڪ وڏي فوج گڏ ڪئي. پيوڪيسٽاس جي اڳواڻي ۾ اوڀر جي ٻين صوبيدارن به سندس مقابلي لاءِ گڏيل فوج تيار ڪئي. آخرڪار پيثون پارتيا ۾ ٿيندڙ جنگ ۾ شڪست کاڌي. هو ميديا ڏانهن ڀڄي ويو، پر سندس مخالفن سندس تعاقب ڪرڻ بدران واپس سوسيانا موٽي ويا. ساڳئي وقت يومينيس ۽ سندس فوج ڪليڪيا پهتا، پر جڏهن انٽيگونوس اتي پهتو ته کين پوئتي هٽڻو پيو. سلوقس لاءِ صورتحال ڏاڍي ڏکئي هئي. يومينيس ۽ سندس فوج بابل جي اتر ۾ هئي. انٽيگونوس هڪ وڌيڪ وڏي فوج سان سندس پٺيان هو. پيثون ميديا ۾ هو ۽ سندس مخالف سوسيانا ۾ موجود هئا. سوسيانا جو صوبيدار ۽ آرگيراسپيدس جو سالار انٽيجينيس يومينيس جو اتحادي هو. پيثون ۽ انٽيجينيس جي وچ ۾ جنگ شروع ٿيڻ وقت انٽيجينيس ڪليڪيا ۾ موجود هو.[22] 317 ق م جي سرءُ يا سياري ۾ پيثون بابل پهتو. جيتوڻيڪ هن گهڻا سپاهي وڃائي ڇڏيا هئا، پر سلوقس وٽ ان کان به گهٽ فوج هئي. 316 ق م جي بهار ۾ يومينيس سوسا ڏانهن روانو ٿيڻ جو فيصلو ڪيو. سوسا جي صوبيدارن غالباً يومينيس جي ان دعويٰ کي قبول ڪيو ته هو قانوني شاهي خاندان جي طرفان غاصب انٽيگونوس خلاف وڙهي رهيو آهي.

يومينيس پنهنجي فوج کي بابل کان 300 اسٽيڊيا پري وٺي ويو ۽ دجله درياهه پار ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. سلوقس کي ڪارروائي ڪرڻي پئي. هن درياهه پار ٿيڻ روڪڻ لاءِ ٻه ٽرائيريم ۽ ڪجهه ننڍيون ٻيڙيون موڪليون. هن آرگيراسپيدس جي اڳوڻن هائپاسپست سپاهين کي به پاڻ سان ملائڻ جي ڪوشش ڪئي، پر هو ڪامياب نه ٿيو. سلوقس انٽيگونوس ڏانهن به پيغام موڪليا. فوج جي کوٽ سبب لڳي ٿو ته سلوقس يومينيس سان سڌي جنگ ڪرڻ نٿي چاهي. هن درياهه جا بند کوليا ته جيئن ٻوڏ اچي، پر ان سان به يومينيس جو اڳتي وڌڻ نه رڪيو.[23]

316 ق م جي بهار ۾ سلوقس ۽ پيثون انٽيگونوس سان ملي ويا، جيڪو يومينيس جو تعاقب ڪندي سوسا پهتو هو. سوسا مان انٽيگونوس ميديا روانو ٿيو، جتان هو اوڀر وارن صوبن کي خطري ۾ وجهي سگهيو ٿي. هن سلوقس کي ٿوري فوج سان اتي ڇڏيو ته جيئن يومينيس کي بحيره روم تائين پهچڻ کان روڪي سگهي. اراخوسيا جي صوبيدار سيبيرٽيوس صورتحال کي نااميد سمجهي پنهنجي صوبي ڏانهن موٽي ويو. يومينيس ۽ سندس اتحادين جون فوجون ٽٽڻ جي ڪناري تي پهچي ويون. 316 ق م دوران انٽيگونوس ۽ يومينيس وچ ۾ ٻه اهم جنگيون ٿيون: پارايتاڪيني جي جنگ ۽ گابيئني جي جنگ. يومينيس شڪست کاڌي ۽ بعد ۾ قتل ڪيو ويو. ديادوخين جي ٻي جنگ جا واقعا ظاهر ڪن ٿا ته سلوقس صحيح وقت جو انتظار ڪرڻ جي غيرمعمولي صلاحيت رکندو هو. بي ڌڙڪ جنگ ۾ ٽپي پوڻ سندس انداز نه هو.[24]

مصر ڏانهن فرار

[سنواريو]

انٽيگونوس 316 ق م جي سياري ۾ ميديا ۾ رهيو، جتي پيثون ٻيهر حڪمران هو. پيثون جي اقتدار جي خواهش وڌيڪ وڌي وئي ۽ هن انٽيگونوس جي ڪجهه فوجن کي پنهنجي پاسي آڻڻ جي ڪوشش ڪئي. پر انٽيگونوس سازش جو پتو لڳائي ورتو ۽ پيثون کي قتل ڪرائي ڇڏيو. ان کان پوءِ هن پيوڪيسٽاس کي هٽائي فارس جو نئون صوبيدار مقرر ڪيو.[25] 315 ق م جي اونهاري ۾ انٽيگونوس بابل پهتو، جتي سلوقس سندس شاندار استقبال ڪيو. پر ٻنهي جي وچ ۾ لاڳاپا جلد خراب ٿي ويا. سلوقس انٽيگونوس جي هڪ فوجي عملدار کي ان کان اجازت وٺڻ کان سواءِ سزا ڏني. انٽيگونوس ڪاوڙجي پيو ۽ سلوقس کان مطالبو ڪيو ته هو صوبي جي آمدنيءَ جو حساب ڏئي. سلوقس انڪار ڪري ڇڏيو.[26] تنهن هوندي به هو انٽيگونوس کان ڊڄي ويو ۽ فقط پنجاهه گهوڙيسوارن سان گڏ مصر ڏانهن ڀڄي ويو.

روايت آهي ته ڪلداني نجومين انٽيگونوس کي اڳڪٿي ٻڌائي هئي ته سلوقس مستقبل ۾ ايشيا جو حڪمران بڻجندو ۽ آخرڪار انٽيگونوس کي قتل ڪندو. هي ٻڌي انٽيگونوس سلوقس جي پٺيان فوج موڪلي. پر سلوقس پهرين ميسوپوٽيميا ۽ پوءِ سوريا ڏانهن فرار ٿيڻ ۾ ڪامياب ٿي ويو. سلوقس جي مدد ڪرڻ جي الزام ۾ انٽيگونوس بليٽور، جيڪو ميسوپوٽيميا جو نئون صوبيدار هو، کي قتل ڪرائي ڇڏيو. جديد مؤرخ هن نجومي اڳڪٿي واري قصي بابت شڪ ظاهر ڪن ٿا. تنهن هوندي به اهو تقريباً يقيني آهي ته بابلي پادري سلوقس جا مخالف هئا.[27]

بطليموس جي ماتحت بحري سالار (316–311 ق م)

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ديادوخين جي ٽين جنگ

مصر پهچڻ کان پوءِ سلوقس پنهنجي دوستن کي يونان موڪليو ته جيئن هو ٻين ديادوخي حڪمرانن ڪيساندر (مقدونيه جو حڪمران ۽ يونان جو بالادست) ۽ ليسيميڪس (حڪمران ٿريس) کي انٽيگونوس جي وڌندڙ طاقت بابت آگاهه ڪن. ان وقت انٽيگونوس سڀني ديادوخي حڪمرانن مان سڀ کان وڌيڪ طاقتور بڻجي چڪو هو، ۽ جلد يا دير سان ٻين حڪمرانن کي سندس مقابلو ڪرڻو هو. بطليموس، ليسيميڪس ۽ ڪيساندر گڏجي انٽيگونوس خلاف هڪ اتحاد قائم ڪيو. اتحادين انٽيگونوس ڏانهن هڪ تجويز موڪلي، جنهن ۾ هن کان مطالبو ڪيو ويو ته هو پنهنجي گڏ ڪيل خزاني ۽ علائقن مان حصا ورهائي.

تجويز موجب فينيقيا ۽ سوريا بطليموس کي، ڪپاڊوشيا ۽ ليسيا ڪيساندر کي، هيلسپونٽيني فريجيا ليسيميڪس کي ۽ بابلونيا سلوقس کي ملڻ گهرجي.[28] انٽيگونوس هن مطالبي کي رد ڪري ڇڏيو ۽ 314 ق م جي بهار ۾ سوريا ۾ بطليموس خلاف لشڪر ڪشي شروع ڪئي.[29] جنگ جي شروعاتي مرحلي دوران سلوقس، بطليموس جي بحري فوج ۾ بحري سالار طور خدمتون سرانجام ڏنيون. انٽيگونوس صور (Tyre) جو گهيرو ڪري رهيو هو، جڏهن سلوقس پنهنجي ٻيڙين سان سندس سامهون کان گذري ويو ۽ سوريا ۽ ايشيا صغير جي سامونڊي ڪنارن لاءِ خطرو بڻجي ويو.[30]

انٽيگونوس روڊس جي ٻيٽ سان اتحاد ڪيو، جيڪو پنهنجي حڪمتِ عملي واري جڳهه ۽ طاقتور بحري ٻيڙي بيڙي سبب اتحادين کي گڏ ٿيڻ کان روڪي سگهي پيو. روڊس جي خطري کي نظر ۾ رکندي بطليموس سلوقس کي هڪ سئو جنگي ٻيڙيون ڏنيون ۽ کيس ايجيئن سمنڊ ڏانهن موڪليو. سلوقس جو ٻيڙو روڊس کي شڪست ڏيڻ لاءِ ڪافي نه هو، پر ايترو ضرور طاقتور هو جو ڪاريا جي صوبيدار اساندر کي بطليموس سان اتحاد ڪرڻ تي مجبور ڪري سگهي. پنهنجي طاقت جو مظاهرو ڪرڻ لاءِ سلوقس ايرٿرائي شهر تي پڻ حملو ڪيو. انٽيگونوس جي ڀائٽي پوليمايوس اساندر تي حملو ڪيو. سلوقس واپس قبرص موٽي آيو، جتي بطليموس پنهنجي ڀاءُ مينيلائوس کي 10,000 ڀاڙي جي سپاهين ۽ 100 ٻيڙين سان موڪليو هو. سلوقس ۽ مينيلائوس گڏجي ڪيتيون جو گهيرو شروع ڪيو. انٽيگونوس پنهنجي بحري فوج جو وڏو حصو ايجيئن سمنڊ ڏانهن ۽ پنهنجي زميني فوج ايشيا صغير ڏانهن موڪلي. هاڻي بطليموس (ٽالمي) وٽ سوريا تي حملي جو بهترين موقعو هو. 312 ق م ۾ هن غزه جي جنگ ۾ ديميتريوس اول مقدوني، جيڪو انٽيگونوس جو پٽ هو، کي شڪست ڏني. امڪان آهي ته سلوقس به هن جنگ ۾ شامل هو. پيثون، پٽِ ايجينور، جنهن کي انٽيگونوس بابل جو نئون صوبيدار مقرر ڪيو هو، جنگ ۾ مارجي ويو. پيثون جي موت سلوقس لاءِ بابل واپس حاصل ڪرڻ جو بهترين موقعو ثابت ٿيو.[31]

سلوقس پنهنجي بابل واپسي جي تياري تمام احتياط سان ڪئي هئي. غزه جي جنگ کان پوءِ ديميتريوس ٽرپولي ڏانهن هٽي ويو، جڏهن ته بطليموس اڳتي وڌندي صيدا تائين پهچي ويو. بطليموس سلوقس کي 800 پيادل سپاهي ۽ 200 گهوڙيسوار ڏنا. ان سان گڏ سندس پراڻا دوست به هئا، شايد اهي ئي پنجاهه ماڻهو جيڪي اڳ بابل مان ساڻس گڏ ڀڄي نڪتا هئا. بابل ڏانهن سفر دوران سلوقس رستي ۾ موجود فوجي آبادين مان وڌيڪ سپاهي ڀرتي ڪندو ويو. آخرڪار هن وٽ لڳ ڀڳ 3,000 سپاهي گڏ ٿي ويا. بابل ۾ پيثون جي ڪمانڊر ڊيفيلوس شهر جي قلعي ۾ پاڻ کي بند ڪري ڇڏيو. سلوقس تمام تيزيءَ سان بابل تي قبضو ڪري ورتو ۽ جلد ئي قلعو به فتح ٿي ويو. سلوقس جا اهي دوست، جيڪي بابل ۾ رهجي ويا هئا، قيد مان آزاد ڪيا ويا.[32] بعد ۾ سلوقس جي بابل واپسي کي سرڪاري طور سلوقي سلطنت جي قيام جي شروعات تصور ڪيو ويو.[2] ساڳئي سال کي پوءِ سلوقي سن (Seleucid Era) جو پهريون سال قرار ڏنو ويو.

بابلونيا جو صوبيدار (311–306 ق م)

[سنواريو]

اوڀر وارن صوبن جي فتح

[سنواريو]
سلوقس اول نيڪيٽر، انٽيگونوس، بطليموس اول، ڪيساندر ۽ ليسيميڪس جون سلطنتون

سلوقس جي بابل واپسي کان ٿوري ئي دير پوءِ انٽيگونوس جي حامين بابل کي ٻيهر هٿ ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. نيڪانور ميڊيا جو نئون صوبيدار ۽ اوڀر وارن صوبن جو اسٽريٽيگوس (اعليٰ فوجي ڪمانڊر) هو. سندس فوج ۾ لڳ ڀڳ 17,000 سپاهي هئا. آريا جو صوبيدار ايويگوراس سندس اتحادي هو. ظاهر هو ته سلوقس جي ننڍڙي فوج ٻنهي کي سڌي جنگ ۾ شڪست نٿي ڏئي سگهي. سلوقس پنهنجون فوجون انهن دلدلن ۾ لڪائي ڇڏيون جيڪي ان علائقي کي گهيرينديون هيون جتان نيڪانور دجلہ درياهه پار ڪرڻ وارو هو، ۽ رات جي وقت اوچتو حملو ڪيو. جنگ جي شروعات ۾ ئي ايويگوراس مارجي ويو ۽ نيڪانور پنهنجي فوج کان الڳ ٿي ويو. ايويگوراس جي موت جي خبر سپاهين ۾ پکڙجڻ سان ئي ڪيترن سپاهين وڏي تعداد ۾ هٿيار ڦٽا ڪيا. انهن مان تقريباً سڀني سلوقس جي ماتحت وڙهڻ قبول ڪيو. نيڪانور فقط ٿورن ساٿين سان بچي نڪري ويو.[33][34] جيتوڻيڪ هاڻي سلوقس وٽ لڳ ڀڳ 20,000 سپاهي هئا، پر اهي اڃا به انٽيگونوس جي سموري طاقت کي منهن ڏيڻ لاءِ ڪافي نه هئا. هن کي اهو به معلوم نه هو ته انٽيگونوس ڪڏهن جوابي حملو ڪندو. ٻئي طرف کيس خبر هئي ته گهٽ ۾ گهٽ ٻه اوڀر وارا صوبا اهڙا هئا جتي ڪو صوبيدار موجود نه هو. سندس فوج جو وڏو حصو به انهن ئي علائقن مان آيل هو. ايويگوراس جي فوج جا به ڪيترائي سپاهي پارسي هئا. شايد ڪجهه فوجي اهي به هئا جيڪي اڳ يومينيس جي فوج ۾ شامل هئا ۽ انٽيگونوس سان دشمني رکندا هئا. سلوقس فيصلو ڪيو ته هن صورتحال مان مڪمل فائدو ورتو وڃي.[33][34] سلوقس مختلف صوبن ۽ فوجين ۾ مختلف ڳالهيون مشهور ڪرايون. هڪ مشهور روايت موجب هن خواب ۾ سڪندر اعظم کي پنهنجي ڀرسان بيٺل ڏٺو هو. يومينيس به اڳ اهڙي قسم جي تبليغي حڪمت عملي استعمال ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي هئي. پر انٽيگونوس، جيڪو ان وقت ايشيا صغير ۾ هو، اوڀر ۾ سڪندر سان گڏ نه رهيو هو، تنهنڪري هو پنهنجي تبليغ ۾ سڪندر جي شخصيت جو ساڳيو فائدو نه وٺي سگهيو. سلوقس، هڪ مقدوني هجڻ جي ڪري، پنهنجي فوج ۾ موجود مقدونين جو اعتماد آسانيءَ سان حاصل ڪري سگهيو، جڏهن ته يومينيس لاءِ اها ڳالهه ممڪن نه هئي.[35]

بابل جو صوبيدار ٻيهر بڻجڻ کان پوءِ سلوقس پنهنجي سياسي روش ۾ گهڻو جارح بڻجي ويو. ٿوري ئي عرصي اندر هن ميڊيا ۽ سوسيانا تي قبضو ڪري ورتو. ڊيوڊورس سڪيولس لکي ٿو ته سلوقس ٻين ويجهن علائقن تي به قبضو ڪيو، جن مان مراد شايد پارس، آريا يا پارتيا هجن. بهرحال هو باختريا ۽ سغديانا تائين نه پهتو. انهن مان پهرين علائقي جو صوبيدار اسٽاسانور هو، جيڪو سڄي تڪرار دوران غيرجانبدار رهيو. نيڪانور جي فوج جي شڪست کان پوءِ اوڀر ۾ ڪا اهڙي طاقت باقي نه رهي جيڪا سلوقس جي مخالفت ڪري سگهي. اهو واضح ناهي ته سلوقس فتح ڪيل صوبن جي انتظاميه ڪيئن منظم ڪئي. گهڻا صوبيدار ته اڳ ئي مارجي چڪا هئا. نظرياتي طور پوليپرخون اڃا به انٽيپيٽر جو قانوني جانشين ۽ مقدونيه سلطنت جو سرڪاري نائب السلطنت هو، ۽ صوبيدارن جي مقرري سندس ذميواري هئي. پر پوليپرخون اڃا تائين انٽيگونوس جو اتحادي هو، تنهنڪري سلوقس جو مخالف به شمار ٿيندو هو.[36]

جوابي ڪارروائي

[سنواريو]
سلوقس اول جو سڪو جنهن تي سڪندر اعظم جي مشهور گهوڙي بوقيفالوس جي تصوير موجود آهي.

انٽيگونوس پنهنجي پٽ ديميتريوس اول مقدوني کي 15,000 پيادل ۽ 4,000 گهوڙيسوارن سان بابل ٻيهر فتح ڪرڻ لاءِ موڪليو. ظاهر آهي ته هن ديميتريوس لاءِ هڪ مقرر وقت به رکيو هو، جنهن کان پوءِ کيس واپس سوريا موٽڻو هو. انٽيگونوس جو خيال هو ته سلوقس اڃا به رڳو بابل تي حڪمران آهي. شايد نيڪانور کيس نه ٻڌايو هو ته سلوقس وٽ هاڻي گهٽ ۾ گهٽ 20,000 سپاهي موجود آهن. اهو به لڳي ٿو ته نيڪانور جي شڪست جي اصل پيماني کان گهڻا ماڻهو واقف نه هئا. انٽيگونوس کي اها به خبر نه هئي ته سلوقس اوڀر جي گهڻن صوبن تي قبضو ڪري چڪو آهي، ۽ شايد هو سلطنت جي اوڀر وارن حصن کي گهڻي اهميت به نه ڏيندو هو.[37] جڏهن ديميتريوس بابل پهتو، تڏهن سلوقس اوڀر ۾ موجود هو. هن شهر جي حفاظت پيٽروڪلس جي حوالي ڪري ڇڏي هئي. بابل جو دفاع غيرمعمولي طريقي سان ڪيو ويو. شهر ۾ ٻه مضبوط قلعا هئا جن ۾ سلوقس پنهنجا فوجي دستا مقرر ڪيا هئا. شهر جي آبادي کي ٻاهر ڪڍي ويجهن علائقن ۾ آباد ڪيو ويو، جن مان ڪجهه ماڻهو ته سوسا تائين منتقل ڪيا ويا. بابل جي چوڌاري شهر، دلدل، واهه ۽ درياهه هجڻ ڪري دفاع لاءِ تمام موزون ماحول موجود هو. ديميتريوس جي فوج قلعي جي گهيري ۾ لڳي وئي ۽ ٻن مان هڪ قلعو فتح ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي وئي. پر ٻيو قلعو سندس لاءِ ڏاڍو مشڪل ثابت ٿيو. هن پنهنجي دوست آرڪيلاوس کي گهيرو جاري رکڻ لاءِ ڇڏيو ۽ پاڻ 5,000 پيادل ۽ 1,000 گهوڙيسوار بابل ۾ ڇڏي اولهه ڏانهن موٽي ويو. قديم ماخذ انهن فوجين جي بعد واري قسمت بابت ڪجهه نٿا ٻڌائين. شايد سلوقس کي آرڪيلاوس کان بابل ٻيهر فتح ڪرڻو پيو هجي.[38]

بابل جي جنگ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو بابل جي جنگ
ليسيميڪس جو سڪو جنهن تي سڱن واري سڪندر اعظم جي تصوير موجود آهي.

311 کان 302 ق م تائين نون سالن دوران، جڏهن انٽيگونوس اولهه ۾ مصروف رهيو، سلوقس سڪندر اعظم جي سلطنت جي سموري اوڀرئين حصي کي جيڪسارٽيس درياهه کان سنڌو درياهه تائين پنهنجي اقتدار هيٺ آڻي ڇڏيو.[2] 311 ق م ۾ انٽيگونوس ڪيساندر، ليسيميڪس ۽ بطليموس سان صلح ڪري ورتي، جنهن کان پوءِ کيس سلوقس سان نبيرڻ جو موقعو ملي ويو.[39] انٽيگونوس وٽ گهٽ ۾ گهٽ 80,000 سپاهي هئا. جيڪڏهن هو پنهنجي اڌ فوج به اولهه ۾ ڇڏي ڏئي ها، تڏهن به کيس سلوقس تي عددي برتري حاصل رهي ها. ممڪن آهي ته سلوقس کي ڪوسائي قبيلن کان به مدد ملي هجي، جن جا ابا ڏاڏا قديم ڪاسي هئا. انٽيگونوس يومينيس خلاف جنگ دوران سندن علائقن کي تباهه ڪري ڇڏيو هو. سلوقس شايد آرڪيلاوس جي ڪجهه فوجين کي به پنهنجي پاسي شامل ڪيو. جڏهن آخرڪار انٽيگونوس بابل تي حملو ڪيو، تڏهن سلوقس جي فوج اڳ کان گهڻي وڏي ٿي چڪي هئي. سندس فوج جا ڪيترائي ماڻهو يقيناً انٽيگونوس کان نفرت ڪندا هئا، جڏهن ته بابل جا رهواسي به ان جا مخالف هئا. انهيءَ ڪري سلوقس کي بغاوت روڪڻ لاءِ وڏي فوج مقرر ڪرڻ جي ضرورت نه رهي.[40]

بابل جي جنگ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو بابل جي جنگ

بابل جي جنگ بابت تمام ٿوري معلومات محفوظ رهي آهي. هن تڪرار جا واقعا بيان ڪندڙ فقط هڪ مختصر بابلي تاريخي رڪارڊ (Chronicle) موجود آهي. 310 ق م واري سال جو بيان مڪمل طور گم ٿي چڪو آهي. لڳي ٿو ته انٽيگونوس ڪجهه وقت لاءِ بابل تي قبضو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويو هو، پر سندس منصوبا ان وقت متاثر ٿيا جڏهن بطليموس اوچتو ڪليڪيا تي حملو ڪري ڇڏيو.[40] اسان کي اها خبر ضرور آهي ته سلوقس گهٽ ۾ گهٽ هڪ فيصلاڪن جنگ ۾ انٽيگونوس کي شڪست ڏني.

هن جنگ جو ذڪر فقط پوليائينس جي ڪتاب جنگي حڪمت عمليون (Stratagems in War) ۾ ملي ٿو. پوليائينس موجب سلوقس ۽ انٽيگونوس جون فوجون سڄو ڏينهن وڙهنديون رهيون، پر رات ٿيڻ تائين ڪو به ڌر فيصلائتي برتري حاصل نه ڪري سگهي. ٻنهي فوجن رات جو آرام ڪرڻ ۽ صبح جو جنگ جاري رکڻ تي اتفاق ڪيو. انٽيگونوس جا سپاهي پنهنجا هٿيار ۽ سازوسامان هڪ پاسي رکي آرام ڪرڻ لڳا. سلوقس پنهنجي فوج کي حڪم ڏنو ته هو جنگي صفن ۾ ئي آرام ڪن ۽ صبح جو ناشتو به ساڳئي ترتيب سان ڪن. سج اڀرڻ کان ٿورو اڳ سلوقس جي فوج اوچتو حملو ڪري ڇڏيو. انٽيگونوس جا سپاهي ان وقت تائين هٿيارن کان سواءِ ۽ بي ترتيب حالت ۾ هئا، تنهنڪري کين آسانيءَ سان شڪست ملي وئي. بهرحال، هن روايت جي تاريخي صحت بابت ڪجهه شڪ موجود آهن.[41][42]

آخرڪار بابل جي جنگ سلوقس جي مڪمل فتح تي ختم ٿي. انٽيگونوس کي اولهه طرف پوئتي هٽڻ تي مجبور ٿيڻو پيو. ان کان پوءِ ٻنهي ڌرين پنهنجون سرحدون مضبوط ڪيون. انٽيگونوس بالخ درياهه جي ڪناري تي قلعن جو هڪ سلسلو تعمير ڪرايو، جڏهن ته سلوقس ڪيترائي شهر اڏايا، جن ۾ دورا-يوروپوس ۽ نصيبين شامل هئا.

سلوقيا

[سنواريو]

سلوقس جي ايندڙ اهم ڪارنامي جو تعلق سلوقيا شهر جي قيام سان آهي.

هي شهر غالباً 307 يا 305 ق م ۾ دجلہ درياهه جي ڪناري تي تعمير ڪيو ويو. سلوقس سلوقيا کي پنهنجي نئين گاديءَ جو هنڌ بڻايو. هن اهڙي طرح ليسيميڪس، ڪيساندر ۽ انٽيگونوس جي مثال جي پيروي ڪئي، جن پڻ پنهنجي نالن تي شهر قائم ڪيا هئا. سلوقس بابل جي سرڪاري ٽڪسالي (دارالضرب) کي به پنهنجي نئين گاديءَ واري شهر منتقل ڪري ڇڏيو. وقت سان گڏ بابل، سلوقيا جي ڇانوَ هيٺ اچي ويو. هڪ روايت موجب سلوقس جي پٽ انتيوخس اول سوٽر 275 ق م ۾ بابل جي سموري آبادي کي پنهنجي پيءُ جي نالي واري گاديءَ واري شهر سلوقيا ڏانهن منتقل ڪري ڇڏيو. شهر وڏي تيزي سان ترقي ڪئي ۽ خوشحال بڻجي ويو، پر 165ع ۾ رومي فوجن ان کي تباهه ڪري ڇڏيو.[41][43] سلوقيا جي بنياد بابت هڪ مشهور روايت پڻ بيان ڪئي وڃي ٿي. چيو وڃي ٿو ته سلوقس بابلي پادرين کان پڇيو ته شهر جي بنياد رکڻ لاءِ سڀ کان مناسب ڏينهن ڪهڙو آهي. پادرين نجومي حساب ڪتاب ڪري صحيح ڏينهن معلوم ڪيو، پر شهر جي قيام کي ناڪام بڻائڻ جي نيت سان سلوقس کي غلط تاريخ ٻڌائي. پر سندن سازش ناڪام ٿي وئي. جڏهن اصل مناسب ڏينهن آيو ته سلوقس جا سپاهي پاڻمرادو شهر جي تعمير شروع ڪرڻ لڳا. جڏهن سلوقس پادرين کان ان جو سبب پڇيو ته انهن پنهنجي چال جو اعتراف ڪري ورتو.[44]

سلوقي سلطنت جو بادشاهه (306–281 ق م)

[سنواريو]

ديادوخين جي وچ ۾ اقتدار جي جدوجهد پنهنجي انتها تي تڏهن پهتي، جڏهن انٽيگونوس، مقدونيه جي پراڻي شاهي نسل جي خاتمي کان پوءِ، 306 ق م ۾ پاڻ کي بادشاهه قرار ڏنو.[2] جلد ئي ٻين چئن وڏن مقدوني سردارن، يعني بطليموس، ليسيميڪس، ڪيساندر ۽ سلوقس پڻ سندس پيروي ڪئي ۽ باسيليئس (بادشاهه) جو لقب ۽ شاهي انداز اختيار ڪيو.[2]

چندر گپت ۽ اوڀر وارا صوبا

[سنواريو]
سلوقيا جي ٽڪسالي مان جاري ڪيل سلوقس اول جو ٽيٽراڊراخم. اڳئين پاسي زيوس جو مٿو ڏيکاريل آهي. پٺئين پاسي هاٿين سان گڏ اٿينا ڏيکاريل آهي، يوناني عبارت سان: BAΣIΛEΩΣ ΣEΛEYKOY، Basileōs Seleukou، يعني "بادشاهه سلوقس جو".
سوسا جي ٽڪسالي مان جاري ڪيل سلوقس اول جو سڪو. اڳئين پاسي سلوقس کي اهڙي هيلمٽ سان ڏيکاريو ويو آهي، جيڪو چيتوڙي چمڙي، ڍڳي جي سڱ ۽ ڪن سان سينگاريل آهي. پٺئين پاسي نائيڪي ٻنهي هٿن سان هڪ گلن جو هار کڻي ٽرافي تي رکي رهي آهي. يوناني عبارت آهي: BAΣIΛEΩΣ ΣEΛEYKOY، Basileōs Seleukou، يعني "بادشاهه سلوقس جو".
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو سلوقي-موريا جنگ

سلوقس جلد ئي ٻيهر پنهنجو ڌيان اوڀر طرف ڪيو. موجوده افغانستان واري علائقي ۾ واقع فارسي صوبا، مالدار گنڌارا بادشاهت ۽ سنڌو ماٿري جون رياستون سڀ سڪندر اعظم آڏو جهڪي چڪيون هيون ۽ سندس سلطنت جو حصو بڻجي ويون هيون. جڏهن سڪندر وفات ڪئي ته ديادوخين جون جنگيون سندس سلطنت کي ٽڪرن ۾ ورهائي ڇڏيون، ڇاڪاڻ ته سندس جرنيل سلطنت تي قبضي لاءِ هڪ ٻئي سان وڙهڻ لڳا. اوڀر وارن علائقن ۾ سلوقس اول نيڪاتور سڪندر جي فتح ڪيل علائقن تي ڪنٽرول حاصل ڪيو.

رومي مؤرخ ايپيان موجب:

[سلوقس] هميشه پاڙيسري قومن تي نظر رکندو هو؛ هٿيارن ۾ طاقتور ۽ صلاح مشوري ۾ قائل ڪندڙ هو. هن ميسوپوٽيميا، آرمينيا، "سلوقي" ڪپاڊوشيا، پارس، پارتيا، باختريا، عربستان، تاپوريا، سغديا، اراخوسيا، هيرڪانيا ۽ ٻين ويجهن قومن کي پنهنجي قبضي ۾ آندو، جن کي سڪندر سنڌو درياهه تائين تابع ڪيو هو. اهڙيءَ طرح سڪندر کان پوءِ ايشيا ۾ سندس سلطنت جون حدون سڀ کان وسيع هيون. فريجيا کان وٺي سنڌو تائين سمورو علائقو سلوقس جي تابع هو.

— ايپيان، روم جي تاريخ، شام واريون جنگيون 55

ان کان پوءِ موريائن سنڌو جي چوڌاري انهن علائقن کي پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪيو، جن تي چار يوناني صوبيدار حڪومت ڪري رهيا هئا: نيڪانور، فلپ، يوديمس ۽ پيثون. ان سان سنڌو جي ڪنارن تائين موريا سلطنت جو ڪنٽرول قائم ٿي ويو. چندر گپت جي فتوحات سلوقس کي قائل ڪيو ته کيس پنهنجي اوڀرئين سرحد کي محفوظ ڪرڻو پوندو. اتي موجود مقدوني علائقن کي برقرار رکڻ جي ڪوشش ۾ سلوقس سنڌو ماٿري تي اڀرندڙ ۽ وڌندڙ موريا سلطنت سان ٽڪراءَ ۾ اچي ويو.[45]

306 ق م ۾ سلوقس اول نيڪاتور هندستان ڏانهن ويو ۽ ظاهري طور سنڌو تائين علائقو پنهنجي قبضي ۾ آندو. آخرڪار هن موريا سلطنت جي شهنشاهه چندر گپت موريا سان جنگ ڪئي. فقط ٿورا ذريعا هندستان ۾ سندس سرگرمين جو ذڪر ڪن ٿا. چندر گپت، جيڪو يوناني ذريعن ۾ سينڊروڪوٽوس جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، موريا سلطنت جو باني هو ۽ هن سنڌو ماٿري ۽ سڪندر جي سلطنت جي سڀ کان اوڀر وارن علائقن جا ڪيترائي حصا فتح ڪري ورتا هئا. سلوقس چندر گپت خلاف مهم شروع ڪئي ۽ سنڌو درياهه پار ڪيو.[45]

ڪجهه محققن يوناني ذريعن کي موريا فتح طور پڙهيو آهي،[46][47][48][lower-alpha 2] پر تڪرار جا تفصيل،[48] ۽ اهو ته واقعي ڪا باقاعده ميداني جنگ ٿي به يا نه،[53] واضح نه آهن. جانساري خبردار ڪري ٿو ته "انهن جي وچ ۾ ٿيندڙ جنگ يا جهيڙي بابت تمام گهٽ تفصيل موجود آهن، ۽ ڪنهن به قديم مصنف نه سلوقس کي ۽ نه چندر گپت کي هن مقابلي جو واضح فاتح ڏيکاريو آهي. مقابلي ۽ ان کان پوءِ ٿيل معاهدي بابت معلومات جي هن کوٽ سبب انهن کي ٻيهر تعمير ڪرڻ ناممڪن آهي."[54] ويٽلي ۽ هيڪل جو خيال آهي ته جنگ کان پوءِ موريا-سلوقي دوستاڻن لاڳاپن جي سطح مان ظاهر ٿئي ٿو ته دشمني شايد "نه ڊگهي هئي ۽ نه ئي سخت."[55]

ٻئي اڳواڻ آخرڪار هڪ ٺاهه تي پهتا،[56] ۽ 303 ق م ۾ ٿيل معاهدي ذريعي،[57] سلوقس اهي علائقا ڇڏي ڏنا جن کي هو محفوظ طور سنڀالي نٿي سگهيو. ان جي بدلي ۾ هن اوڀر کي مستحڪم ڪيو ۽ هاٿي حاصل ڪيا، جن جي مدد سان هو پنهنجي وڏي اولهندي حريف انٽيگونوس مونوفٿالمس خلاف ڌيان ڏئي سگهي پيو.[56] چندر گپت کان حاصل ڪيل 500 جنگي هاٿين ايندڙ جنگين، خاص طور ايپسس جي جنگ ۾،[58] انٽيگونوس ۽ ديميتريوس خلاف اهم ڪردار ادا ڪيو. ممڪن آهي ته موريا بادشاهه سلوقس جي ڌيءَ سان شادي ڪئي هجي.[59] اسٽرابو موجب ڇڏيل علائقا سنڌو سان لڳندا هئا:

قبيلن جي جاگرافيائي بيهڪ هن ريت آهي: سنڌو سان گڏ پيروپاميسادي آهن، جن کان مٿي پيروپاميسس جبل واقع آهي؛ پوءِ ڏکڻ طرف اراخوٽي؛ پوءِ وڌيڪ ڏکڻ طرف گيدروسيني، انهن ٻين قبيلن سان گڏ جيڪي سامونڊي ڪناري تي رهن ٿا؛ ۽ سنڌو ويڪرائي لحاظ کان انهن سڀني هنڌن جي ڀرسان وهي ٿو. انهن هنڌن مان ڪجهه، جيڪي سنڌو سان لڳن ٿا، هاڻي هندستانين وٽ آهن، جيتوڻيڪ اهي اڳ فارسين جا هئا. سڪندر [ٽيون "اعظم" مقدوني] اهي علائقا آريائن کان کسي پنهنجيون آباديون قائم ڪيون، پر سلوقس نيڪاتور انهن کي سينڊروڪوٽوس [چندر گپت] کي شاديءَ جي شرطن ۽ بدلي ۾ پنج سئو هاٿي وٺڻ تي ڏئي ڇڏيو. — Strabo 15.2.9[60]

هن مان لڳي ٿو ته سلوقس اراخوسيا، گيدروسيا، پيروپاميسادي ۽ شايد آريا جي به سڀ کان اوڀر وارن حصن کي ڇڏي ڏنو. ٻئي طرف اوڀر وارن ٻين صوبن جي صوبيدارن کيس قبول ڪيو. سندس پارسي زال اپاما شايد باختريا ۽ سغديانا ۾ سندس حڪمراني لاڳو ڪرائڻ ۾ مددگار ثابت ٿي هجي.[61][62] هن ڳالهه جي آثار قديمه مان به تصديق ٿئي ٿي، جيئن موريا اثر جا واضح نشان، مثال طور اشوڪ جا فرمان، جيڪي اڄوڪي ڏکڻ افغانستان جي قنڌار جهڙن هنڌن تي موجود آهن.


سلوقس اول يا شايد ڪنهن يوناني-باختري حڪمران جو چهرو، شاهي پٽي سان. آڪسس جو مندر، تخت سنگين، ٽين–ٻين صدي ق م، تاجڪستان.[63]

ڪجهه مصنف چون ٿا ته سلوقس طرفان اڄوڪي ڏکڻ افغانستان جا وڌيڪ علائقا حوالي ڪرڻ بابت دليل مبالغو آهي، جيڪو پليني بزرگ جي هڪ بيان مان نڪتو آهي. اهو بيان خاص طور چندر گپت کي مليل علائقن بابت نه، پر جغرافيه دانن جي مختلف راين بابت آهي ته "هندستان" لفظ جي حد ڇا آهي:[64]

حقيقت ۾ گهڻا جغرافيه دان هندستان کي سنڌو درياهه تائين محدود نٿا سمجهن، پر ان ۾ گيدروسي، اراخوٽي، آريا ۽ پيروپاميسادي جون چار صوبيداريون پڻ شامل ڪن ٿا، ۽ ڪوفس درياهه کي هندستان جي آخري حد بڻائين ٿا. پر ٻين ليکڪن موجب، اهي سڀ علائقا آريا ملڪ جو حصو شمار ٿين ٿا. — پليني، Natural History VI, 23

موريا سلطنت جي ڪنٽرول جي حد بابت اڄوڪا آثار قديمه جا ماهر به سوال اٿارين ٿا، ۽ اهو خيال ته ڏنل علائقي ۾ سموري آريا ۽ گيدروسيا (بلوچستان) شامل هئا، گهٽ امڪاني لڳي ٿو.[65]

[lower-alpha 3]

چندر گپت ۽ سلوقس جي اتحاد کي شادي (ايپيگاميا) ذريعي مضبوط ڪيو ويو. چندر گپت يا سندس پٽ شايد سلوقس جي ڌيءَ سان شادي ڪئي هجي، يا شايد هندستانين ۽ يونانين وچ ۾ شادين جي سفارتي سڃاڻپ ڏني وئي هجي. هڪ هندستاني پراڻڪ ذريعو، پرتيسارگ پرو، جيڪو بوشيه پراڻ جو حصو آهي، چندر گپت جي هڪ يوناني ("ياون") شهزادي سان شادي جو بيان ڏئي ٿو، جيڪا سلوقس جي ڌيءَ هئي؛ هندستاني ذريعن ۾ سلوقس کي سلوو[66] چيو ويو آهي.[67]

هن شادي يا اتحاد کان علاوه، سلوقس ميگاسٿينيس نالي سفير کي پاٽلي پتر، يعني موجوده پٽنا، بهار، ۾ موريائي درٻار ڏانهن موڪليو.[68] ميگاسٿينيس جي سفر جي بيان جا فقط مختصر ٽڪرا محفوظ آهن.[57]

ٻنهي حڪمرانن جا لاڳاپا بظاهر تمام سٺا هئا، ڇاڪاڻ ته قديم ذريعن موجب معاهدي کان پوءِ چندر گپت سلوقس ڏانهن مختلف تحفا، جهڙوڪ محبت وڌائيندڙ شيون، موڪليون.[69][lower-alpha 4]

سلوقس کي موريائي سلطنت ڏانهن موڪليل ڪيترين سفارتن ذريعي اتر هندستان جي گهڻي ڄاڻ حاصل ٿي، جيئن پليني بزرگ بيان ڪري ٿو:

سلوقس کان پوءِ هليني دنيا جو تصور: ايراتوسٿينيس (276–194 ق م) جو قديم دنيا جو نقشو، جنهن ۾ سڪندر ۽ سندس جانشينن جي مهمن مان حاصل ڪيل ڄاڻ شامل ڪئي وئي.[71]

هائڊاسپس کان اڳتي ملڪ جا ٻيا حصا، جيڪي سڪندر جي فتحن جي آخري حد هئا، سلوقس نيڪاتور دريافت ۽ ماپ ڪرايا؛ يعني:

  • اتان (هائڊاسپس) کان هيسڊرس تائين 168 ميل
  • ايواميس (جمنا) درياهه تائين ايترو ئي؛ ۽ ڪجهه نسخا ان ۾ وڌيڪ 5 ميل شامل ڪن ٿا
  • اتان کان گنگا تائين 112 ميل
  • رودافا تائين 119 ميل؛ ۽ ڪجهه چون ٿا ته انهن ٻنهي جي وچ ۾ گهٽ ۾ گهٽ 325 ميل آهن
  • اتان کان ڪالينيپاڪسا، هڪ وڏو شهر، 167 ۽ اڌ ميل؛ ٻيا 265 ميل چون ٿا
  • ۽ ايواميس ۽ گنگا درياهن جي سنگم تائين، جتي ٻئي گڏ ٿين ٿا، 225 ميل؛ ڪيترائي ان ۾ وڌيڪ 13 ميل شامل ڪن ٿا
  • اتان کان پاليبوترا شهر تائين 425 ميل
  • ۽ پوءِ گنگا جي ڇوڙ تائين، جتي اهو سمنڊ ۾ ڪري ٿو، 638 ميل. — پليني بزرگ، Natural History، ڪتاب 6، باب 21[72]

سلوقس ظاهري طور هندستان ۾ رهڻ دوران سڪا به ٺهرايا، ڇاڪاڻ ته سندس نالي جا ڪيترائي سڪا هندستاني معيار جا آهن ۽ هندستان مان کوٽائيءَ ۾ مليا آهن. اهي سڪا کيس "باسيليئس" يعني "بادشاهه" سڏين ٿا، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته اهي 306 ق م کان پوءِ جا آهن. انهن مان ڪجهه سڪن ۾ سلوقس پنهنجي پٽ انتيوخس سان گڏ بادشاهه طور ذڪر ٿيل آهي، جنهن مان تاريخ 293 ق م جيتري دير واري به ٿي سگهي ٿي. ان کان پوءِ هندستان ۾ ڪو به سلوقي سڪو جاري نه ٿيو، جنهن مان سنڌو جي اولهه وارو علائقو چندر گپت ڏانهن منتقل ٿيڻ جي تصديق ٿئي ٿي.[73]

سلوقس شايد فارسي نار ۽ هندي سمنڊ ۾ هڪ بحري ٻيڙو پڻ قائم ڪيو هجي.[41]

ايپسس جي جنگ

[سنواريو]
سوسا ۾ جاري ڪيل سلوقس اول جو ٽيٽراڊراخم.[74] اڳيون پاسو: مرد شخصيت جو چهرو، شايد سلوقس، پر ممڪن آهي ته سڪندر يا ڊائونيئس هجي،[74] جيڪو چيتوڙي چمڙي وارو هيلمٽ پاتل آهي، ڍڳي جي ڪن ۽ سڱن سان. پٺيون پاسو: نائيڪي، جيڪا ٽرافي مٿان گلن جو هار رکي رهي آهي؛ شايد ايپسس جي جنگ ڏانهن اشارو. عبارت: "بادشاهه سلوقس".[75]

سلوقس کي چندر گپت کان مليل جنگي هاٿي تڏهن تمام ڪارائتا ثابت ٿيا، جڏهن ديادوخين آخرڪار انٽيگونوس سان نبيرڻ جو فيصلو ڪيو.

ڪيساندر، سلوقس ۽ ليسيميڪس ايپسس جي جنگ ۾ انٽيگونوس ۽ ديميتريوس کي شڪست ڏني. انٽيگونوس جنگ ۾ مارجي ويو، پر ديميتريوس بچي ڀڄي ويو. جنگ کان پوءِ سوريا سلوقس جي حڪمراني هيٺ آئي. سلوقس سوريا کي طوروس جبلن کان وٺي سينا اپٻيٽ تائين علائقو سمجهندو هو، پر بطليموس اڳ ئي فلسطين ۽ فينيقيا تي قبضو ڪري چڪو هو. 299 ق م ۾ سلوقس ديميتريوس سان اتحاد ڪيو ۽ سندس ڌيءَ اسٽراٽونائيس سان شادي ڪئي. اسٽراٽونائيس، انٽيپيٽر جي ڌيءَ فيلا جي پڻ ڌيءَ هئي. سلوقس کي اسٽراٽونائيس مان هڪ ڌيءَ ڄائي، جنهن جو نالو به فيلا هو.[76] ديميتريوس جي بحري فوج بطليموس جي بحري فوج کي تباهه ڪري ڇڏيو، تنهنڪري سلوقس کي بطليموس سان وڙهڻ جي ضرورت نه پئي.[77] بهرحال سلوقس پنهنجي سلطنت کي اولهه طرف گهڻو وڌائي نه سگهيو. ان جو وڏو سبب اهو هو ته وٽس يوناني سپاهين جو تعداد ڪافي نه هو. ايپسس جي جنگ دوران وٽس ليسيميڪس جي ڀيٽ ۾ گهٽ پيادل فوج هئي. سندس طاقت جنگي هاٿين ۽ روايتي پارسي گهوڙيسوار فوج ۾ هئي. پنهنجي فوج کي وڌائڻ لاءِ سلوقس يونان جي مکيه سرزمين مان آبادڪارن کي پاڻ ڏانهن راغب ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. ان مقصد لاءِ هن چار نوان شهر قائم ڪيا: سامونڊي ڪناري تي سلوقيا پيريا ۽ لاوڊيڪيا ان سوريا، ۽ اورونٽس درياهه جي واديءَ ۾ انطاڪيه بر اورونٽس ۽ اپاميا. انطاڪيه سندس حڪومت جو مرڪزي هنڌ بڻجي وئي. نئين سلوقيا کي سندس نئون بحري اڏو ۽ بحيره روم ڏانهن دروازو بڻجڻو هو. سلوقس ڇهه ننڍا شهر به قائم ڪيا.[77] سلوقس بابت چيو ويندو آهي ته "ٿورا ئي شهزادا اهڙا ٿيا آهن جن کي شهرن جي تعمير جو ايترو شديد شوق هجي. روايت آهي ته هن ڪل نو سلوقيا، سورهن انطاڪيا ۽ ڇهه لاوڊيڪيا تعمير ڪرايا."[78]

ديميتريوس ۽ ليسيميڪس جي شڪست

[سنواريو]
ديميتريوس اول پوليورڪيتس جو چانديءَ جو سڪو، يوناني عبارت سان: ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ، Basileōs Dēmētriou، يعني "بادشاهه ديميتريوس جو".

سلوقس 292 ق م ۾ پنهنجي پٽ انطيوخس اول کي پنهنجو گڏيل حڪمران ۽ اوڀر وارن صوبن جو نائب السلطنت مقرر ڪيو، ڇاڪاڻ ته سلطنت جي وسيع پکيڙ بظاهر ٻٽي حڪومت جي گهرج ڪري رهي هئي.[2] 294 ق م ۾ اسٽراٽونائيس پنهنجي ويڳي پٽ انطيوخس سان شادي ڪئي. روايت موجب سلوقس اها شادي تڏهن ڪرائي، جڏهن کيس معلوم ٿيو ته سندس پٽ عشق جي بيماري سبب مرڻ جي خطري ۾ آهي.[79] اهڙيءَ ريت سلوقس اسٽراٽونائيس کي رستي مان هٽائي سگهيو، ڇاڪاڻ ته سندس پيءُ ديميتريوس هاڻي مقدونيه جو بادشاهه بڻجي چڪو هو. سلوقس ۽ ديميتريوس جو اتحاد 294 ق م ۾ ختم ٿي ويو، جڏهن سلوقس ڪليڪيا فتح ڪئي. 286 ق م ۾ ديميتريوس ڪليڪيا تي حملو ڪري آسانيءَ سان ان کي فتح ڪري ورتو، جنهن جو مطلب هو ته ديميتريوس هاڻي سوريا ۾ سلوقس جي سلطنت جي سڀ کان اهم علائقن لاءِ خطرو بڻجي ويو هو. پر ديميتريوس جا سپاهي ٿڪجي چڪا هئا ۽ کين پگهارون به نه مليون هيون. ٻئي طرف سلوقس هڪ چالاڪ ۽ مالدار حڪمران طور مشهور هو، جنهن پنهنجي سپاهين جي محبت حاصل ڪئي هئي. سلوقس ڪليڪيا کان ڏکڻ طرف ويندڙ رستا بند ڪري ڇڏيا ۽ ديميتريوس جي فوجين کي پنهنجي پاسي اچڻ جي دعوت ڏني. ساڳئي وقت هو ديميتريوس سان سڌي جنگ کان بچڻ جي ڪوشش ڪندو رهيو. آخرڪار سلوقس ذاتي طور ديميتريوس کي مخاطب ٿيو. هو سپاهين آڏو ظاهر ٿيو ۽ پنهنجو هيلمٽ لاهي پنهنجي سڃاڻپ ظاهر ڪيائين. ديميتريوس جا سپاهي وڏي تعداد ۾ پنهنجي اڳواڻ کي ڇڏي سلوقس سان شامل ٿيڻ لڳا. آخرڪار ديميتريوس کي اپاميا ۾ قيد ڪيو ويو ۽ ڪجهه سالن بعد قيد ۾ ئي وفات ڪيائين.[77] ليسيميڪس ۽ بطليموس ديميتريوس خلاف سلوقس جي حمايت ڪئي هئي، پر ديميتريوس جي شڪست کان پوءِ اهو اتحاد ٽٽڻ لڳو. ليسيميڪس مقدونيه، ٿريس ۽ ايشيا صغير تي حڪومت ڪري رهيو هو. کيس پنهنجي خاندان اندر به مسئلا پيش آيا. ليسيميڪس پنهنجي پٽ اگٿوڪليس کي قتل ڪرائي ڇڏيو، جنهن جي زال ليسيندرا بابل ڀڄي سلوقس وٽ پناهه ورتي.[77] اگٿوڪليس جي قتل کان پوءِ ليسيميڪس جي غير مقبوليت سلوقس لاءِ پنهنجي آخري وڏي حريف کي هٽائڻ جو موقعو بڻجي وئي. اولهه ۾ مداخلت لاءِ سلوقس کي بطليموس ڪيرائونوس به درخواست ڪئي، جيڪو پنهنجي ڀاءُ بطليموس ٻيون جي 285 ق م ۾ مصري تخت تي ويهڻ کان پوءِ پهريان ليسيميڪس ۽ پوءِ سلوقس وٽ پناهه وٺي چڪو هو.[2] ان کان پوءِ سلوقس ايشيا صغير تي حملو ڪيو ۽ 281 ق م ۾ ليديا ۾ ڪوروپيڊيم جي جنگ دوران پنهنجي حريف ليسيميڪس کي شڪست ڏني. ليسيميڪس جنگ ۾ مارجي ويو. ان کان ڪجهه سال اڳ بطليموس به وفات ڪري چڪو هو. اهڙيءَ ريت سلوقس هاڻي سڪندر اعظم جو واحد زنده همعصر رهجي ويو.

ايشيا صغير جو انتظام

[سنواريو]

ليسيميڪس جي شڪست کان پوءِ سلوقس پنهنجي وفات کان اڳ ايشيا صغير جي انتظامي معاملن کي منظم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. هي علائقو نسلي لحاظ کان تمام گهڻو متنوع هو، جنهن ۾ يوناني شهر، فارسي اشرافيا ۽ مقامي قومون شامل هيون. ممڪن آهي ته سلوقس ڪپادوڪيا کي به پنهنجي قبضي ۾ آڻڻ جي ڪوشش ڪئي هجي، پر هو ان ۾ ڪامياب نه ٿيو. ليسيميڪس جو اڳوڻو عملدار فليٽائيروس پرگامون تي عملي طور آزاد حڪمران طور حڪومت ڪري رهيو هو. ٻئي طرف، شهرن جي نالن مان ظاهر ٿئي ٿو ته سلوقس ايشيا صغير ۾ ڪيترائي نوان شهر پڻ قائم ڪيا هئا.[77] سلوقس طرفان مختلف شهرن ۽ مندرن ڏانهن موڪليل چند خط اڄ به موجود آهن. ايشيا صغير جي تقريباً سڀني شهرن پنهنجي نئين حڪمران ڏانهن سفارتون موڪليون. روايت آهي ته سلوقس کي ايندڙ خطن جي وڏي تعداد بابت شڪايت هئي ۽ کيس مجبوراً اهي سڀ خط پڙهڻا پوندا هئا. هو بظاهر هڪ مشهور ۽ مقبول حڪمران هو. ليمنوس ۾ کيس نجات ڏيندڙ طور ملهائيو ويو ۽ سندس عزت ۾ هڪ مندر پڻ تعمير ڪيو ويو. مقامي رسم مطابق رات جي ماني دوران سلوقس لاءِ هميشه شراب جو هڪ اضافي پيالو پيش ڪيو ويندو هو. ان دور ۾ سندس لقب سلوقس سوٽر (يعني "نجات ڏيندڙ") هو. جڏهن سلوقس يورپ ڏانهن روانو ٿيو ته ايشيا صغير جي انتظامي تنظيم نو سر ترتيب ڏيڻ جو عمل اڃا مڪمل نه ٿيو هو.[77]

وفات ۽ ورثو

[سنواريو]
انطيوخس اول جو ٽيٽراڊراخم. سامهون واري پاسي سلوقس اول جو مجسمو، بيل جي سڱن سان. پٺتي اپولو کي ڊيلفي جو اومفالوس تي ويٺل ڏيکاريو ويو آهي، جيڪو ڪمان هٿ ۾ جهليو ويٺو آهي. يوناني عبارت: BAΣIΛEΩΣ ANTIOXOY، Basileōs Antiochou، يعني "بادشاهه انطيوخس جو".

سلوقس هاڻي مصر کان سواءِ سڪندر اعظم جي سمورين فتوحات جو مالڪ بڻجي چڪو هو ۽ مقدونيه ۽ ٿريس تي قبضو ڪرڻ لاءِ روانو ٿيو. هن جو ارادو هو ته ايشيا جو انتظام انطيوخس اول حوالي ڪري پاڻ پنهنجي باقي زندگي مقدونيه جي پراڻي سلطنت جي حدن اندر گذاري. پر هو اڃا ٿريسيائي خيرسونيس ۾ داخل ئي ٿيو هو ته سيپٽمبر 281 ق م ۾ بطليموس ڪيرائونوس هٿان ليسيميڪيا جي ويجهو قتل ٿي ويو.[2][3] ظاهر آهي ته جيڪڏهن سلوقس مقدونيه ۽ ٿريس تي مڪمل ڪنٽرول حاصل ڪري وٺي ها ته پوءِ سندس ايندڙ هدف يونان هجي ها. هن اڳواٽ ئي ڪيترن تحفن ۽ سياسي قدمن ذريعي ان مهم جي تياري شروع ڪري ڇڏي هئي. هن کي اٿينس جو اعزازي شهري پڻ مقرر ڪيو ويو هو.[80] انطيوخس پنهنجي پيءُ جي شخصي پوڄا جو بنياد وڌو. وقت سان گڏ سلوقي خاندان جي حڪمرانن جي شخصيت جي پوڄا جو هڪ باقاعده سلسلو قائم ٿي ويو ۽ سلوقس کي بعد ۾ زيوس نيڪاتور جو فرزند سمجهي پوڄيو ويو. ايليون (ٽراءِ) مان مليل هڪ لکت ۾ پادرين کي هدايت ڪئي وئي آهي ته هو اپولو جي نالي تي قربانيون پيش ڪن، جنهن کي انطيوخس جي خاندان جو جدِ امجد سمجهيو ويندو هو. سلوقس جي زندگيءَ بابت ڪيترائي قصا ۽ روايتون قديم دنيا ۾ تمام مشهور ٿي ويون هيون.[81]

Limestone relief sculpture with three figures, the one on the right (in military dress) holding a crown over the head of the figure in the middle.
ديني نقش جنهن ۾ سلوقس اول نيڪاتور کي ساڄي پاسي ڏيکاريو ويو آهي، جتي هو دورا جي گاد (قسمت جي ديوتا) کي تاج پارائي رهيو آهي.

سلوقس جي شهرن جي باني طور شهرت سندس وفات کان پوءِ به زنده رهي. مثال طور، سوريا ۾ دورا-يوروپوس جي ماڳ تي کوٽاين دوران هڪ مندر مان اهڙو مذهبي نقش مليو جنهن ۾ سلوقس کي شهر جي باني طور ڏيکاريو ويو آهي، جتي هو دورا جي گاد کي تاج پارائي رهيو آهي.[82] ان کان به وڌيڪ واضح ثبوت هڪ جزوي پاپائرس دستاويز P. Dura 32 مان ملي ٿو، جنهن ۾ دورا-يوروپوس کي "سلوقس نيڪاتور جي يورپي آبادڪارن جي نوآبادي" قرار ڏنو ويو آهي.[83] تنهن هوندي به، ماڳ جي هلينستي دور جي آثار قديمه مان ظاهر ٿئي ٿو ته شروعاتي طور اهو هنڌ رڳو هڪ ننڍڙي فوجي چوڪي (phourion) هو، جيڪا شاهي زمين تي قائم ڪئي وئي هئي ۽ جنهن کي اڃا مڪمل polis (شهري رياست) جو درجو حاصل نه هو.[82] روڊن جو نظام ۽ مضبوط قلعي بنديون به غالباً 150ع ۾ تعمير ڪيون ويون.[84] هي ننڍڙي آبادي، جيڪا قلعي جي چوڌاري ۽ ڀرپاسي جي زرعي زمينن ۾ رهندڙ فوجين تي مشتمل هئي،[85] شروعاتي دور ۾ غالباً شاهي توجهه جو گهڻو مرڪز نه رهي هوندي. تنهن هوندي به، شهرن جي باني طور سلوقس اول نيڪاتور جي ڏند ڪٿائي شهرت بعد وارن رهواسين کي اهو يقين ڏياريو ته سندن آبادي جو بنياد به سلوقس پاڻ رکيو هو.

پڻ ڏسو

[سنواريو]

ذريعا

[سنواريو]
  • Boiy, T. (2004). Late Achaemenid and Hellenistic Babylon. Peeters Publishers. ISBN 978-90-429-1449-0.
  • Bosworth, A. B. (2005). The Legacy of Alexander. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-928515-0.
  • Grainger, John D. (1990). Seleukos Nikator: Constructing a Hellenistic Kingdom. Routledge. ISBN 978-0-415-04701-2.
  • Grainger, John D. (1997). Seleukos Nikator: Constructing a Hellenistic Kingdom. Routledge. ISBN 0-415-04701-3.
  • Grainger, John D. (2014), Seleukos Nikator: Constructing a Hellenistic Kingdom, Routledge, ISBN 978-1-317-80099-6
  • Jansari, Sushma (2023). Chandragupta Maurya: The creation of a national hero in India. UCL Press.
  • Keay, John (2018) [2000]. India: A History. Harper Perennial. ص. 84. ISBN 978-0006387848.
  • Kosmin, Paul J. (2014), The Land of the Elephant Kings: Space, Territory, and Ideology in Seleucid Empire, Harvard University Press, ISBN 978-0-674-72882-0
  • Kulke, Hermann; Rothermund, Dietmar (2016). A History of India (6th ڇاپو). Routledge. ISBN 978-1138961159.
  • Majumdar, Ramesh Chandra (2003) [1952]. Ancient India. Motilal Banarsidass. ISBN 978-81-208-0436-4.
  • Mookerji, Radha Kumud (1988) [first published in 1966]. Chandragupta Maurya and his times (4th ڇاپو). Motilal Banarsidass. ISBN 978-81-208-0433-3.
  • Ogden, Daniel (2017). The Legend of Seleucus: Kingship, Narrative and Mythmaking in the Ancient World. Cambridge University Press. ISBN 978-1-107-16478-9.
  • Wheatley, Pat; Heckel, Waldemar (2011), ""Commentary (Book 15)"", Justin: Epitome of the Philippic History of Pompeius Trogus: Volume II, Oxford University Press, ISBN 978-0-19-927759-9

وڌيڪ مطالعو

[سنواريو]
  • Grainger, John D. (1993). An Empire Builder—Seleukos Nikator. 43. pp. 25–30. 
  • Grainger, John D. (1997a). A Seleukid Prosopography and Gazetteer. Brill. ISBN 978-90-04-10799-1.
  • Paranavithana, Senarat (1971). The Greeks and the Mauryas. Stamford Lake. ISBN 978-95-565-8204-8.
  • Waterfield, Robin (2011). Dividing the Spoils - The War for Alexander the Great's Empire (hardback). New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-957392-9.

حاشيا ۽ حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ Boiy "The Reigns of the Seleucid Kings According the Babylonian King List." Journal of Near Eastern Studies 70(1) (2011): 1–12.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Ane or mair o the precedin sentences incorporates text frae a publication nou in the public domain: Bevan, Edwyn Robert (1911). "Seleucid Dynasty". ۾ Chisholm, Hugh (مرتب). Encyclopædia Britannica. جلد 24 (11th ڇاپو). Cambridge University Press. ص. 603–604. {{cite encyclopedia}}: Invalid |ref=harv (مدد)
  3. 1 2 "Seleucus I Nicator". Livius.
  4. ↑ Seleucus | Collins English dictionary
  5. 1 2 Appian, p. 55.
  6. 1 2 3 Grainger 1990, p. 2
  7. ↑ Grainger 1990, pp. 4–5
  8. ↑ Grainger 1990, p. 1
  9. ↑ Grainger 1990, p. 3
  10. ↑ Arrian Anabasis 5.13.1
  11. ↑ Grainger 1990, pp. 9–10
  12. ↑ Grainger 1990, p. 12
  13. ↑ Plutarch, Alexander 76; Arrian, Anabasis 7.26; Ogden 2017, p. 64
  14. 1 2 Heckel p. 256
  15. ↑ Grainger 1990, pp. 20–24
  16. ↑ Ahmad, Ainan (2024). The Game of Power - Volume 3 (History of Persian Empire) (انگريزي ۾). London: Blue Rose Publishers. ص. 100.
  17. 1 2 Grainger 1990, pp. 21–29
  18. ↑ Bosworth 2005, p. 211.
  19. 1 2 3 Ogden 2017, p. 13.
  20. ↑ Justinus, Marcus Junianus (2011). Justin: Epitome of the Philippic History of Pompeius Trogus: Volume II: Books 13-15: The Successors to Alexander the Great (انگريزي ۾). Clarendon Press. ص. 162. ISBN 978-0-19-927759-9.
  21. ↑ Grainger 1990, pp. 30–32
  22. ↑ Grainger 1990, pp. 33–37
  23. ↑ Grainger 1990, pp. 39–42
  24. ↑ Grainger 1990, p. 43
  25. ↑ Grainger 1990, p. 44–45
  26. ↑ Boiy 2004, p. 121.
  27. ↑ Grainger 1990, pp. 49–51, Boiy p. 122
  28. ↑ Diodorus Siculus, Bibliotheca Historica XIX 57,1.
  29. ↑ Grainger 1990, pp. 53–55
  30. ↑ Jona Lendering. "Alexander's successors: The Third Diadoch War". Livius.org. اصل نسخو مان 18 November 2012 تي محفوظ ڪيل. 2012-11-07 تي حاصل ڪيل.
  31. ↑ Grainger 1990, pp. 56–72
  32. ↑ Grainger 1990, pp. 74–75
  33. 1 2 Grainger 1990, p. 79.
  34. 1 2 Boiy 2004, p. 126.
  35. ↑ Grainger 1990, p. 80
  36. ↑ Grainger 1990, p. 81
  37. ↑ Grainger 1990, pp. 82–83
  38. ↑ Grainger 1990, p. 83; Boiy p. 127
  39. ↑ Grainger 1990, p. 86
  40. 1 2 Grainger 1990, pp. 89–91
  41. 1 2 3 Grainger 1997, p. 54.
  42. ↑ Polyaenus. "The Babylonian war". Livius.org. اصل نسخو مان 31 October 2012 تي محفوظ ڪيل. 2012-11-07 تي حاصل ڪيل.
  43. ↑ Boiy 2004, p. 45.
  44. ↑ Grainger 1990, s.101
  45. 1 2 Kosmin 2014, p. 34.
  46. 1 2 Keay 2018, p. 84.
  47. ↑ Basham, Arthur. The Wonder That Was India. Grove Press. ص. 51.
  48. 1 2 Grainger 2014, pp. 108–110.
  49. ↑ Grainger 2014, pp. 109.
  50. ↑ Grainger 2014, pp. 108.
  51. ↑ Thapar, Romila (2004). Early India: From the Origins to AD 1300. University of California Press. ص. 176. ISBN 978-0520242258.
  52. ↑ Kulke & Rothermund 2016, p. 39.
  53. ↑ Kosmin 2014, p. 33–34.
  54. ↑ Jansari 2023, p. 35.
  55. ↑ Wheatley & Heckel 2011, p. 296.
  56. 1 2 Kosmin 2014, p. 33.
  57. 1 2 John Keay (2001). India: A History. Grove Press. ص. 85–86. ISBN 978-0-8021-3797-5.
  58. ↑ Kosmin 2014, p. 37.
  59. ↑ Majumdar 2003, p. 105.
  60. ↑ Strabo, Geography, xv.2.9
  61. ↑ Vincent A. Smith (1998). Ashoka. Asian Educational Services. ISBN 81-206-1303-1.
  62. ↑ Walter Eugene Clark (1919). "The Importance of Hellenism from the Point of View of Indic-Philology", Classical Philology 14 (4), pp. 297–313.
  63. ↑ Bopearachchi, Osmund (1998). "A Faience Head of a Graeco-Bactrian King from Ai Khanum". Bulletin of the Asia Institute 12: 27. ISSN 0890-4464. https://www.jstor.org/stable/24049090.
  64. ↑ Debated by Tarn, The Greeks in Bactria and India, p. 100
  65. ↑ Coningham & Young (2015), p. 452-453
  66. ↑ Hindu Nationalism, A Reader, Christopher Jeffrelot, Princeton University Press, 2007 p.90
  67. ↑ Foreign Influence on Ancient India, Krishna Chandra Sagar, Northern Book Centre, 1992, p. 83. The paragraph of the Pratisarga Parva mentioning this marriage is: "Chandragupta married with a daughter of Suluva, the Yavana king of Pausasa. Thus, he mixed the Buddhists and the Yavanas. He ruled for 60 years. From him, Vindusara was born and ruled for the same number of years as his father. His son was Ashoka."Pratisarga Parva p.18 آرڪائيو ڪيا ويا 23 April 2016 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. Original Sanskrit of the first two verses: "Chandragupta Sutah Paursadhipateh Sutam. Suluvasya Tathodwahya Yavani Baudhtatapar".
  68. ↑ Mookerji 1988, p. 38.
  69. ↑ Kosmin 2014, p. 35.
  70. ↑ i.32
  71. ↑ Source, اصل نسخو مان 2018-09-29 تي محفوظ ڪيل, 2026-06-23 تي حاصل ڪيل
  72. ↑ Pliny, Natural History, Book 6, Chap 17 also Pliny the Elder, Natural history, Book 6, Chap 21 آرڪائيو ڪيا ويا 28 July 2013 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  73. ↑ Coinage of Seleucus and Antiochus in India
  74. 1 2 Marest-Caffey, L. (2016). "Seleukos I's Victory Coinage of Susa Revisited: A Die Study and Commentary". American Journal of Numismatics 28: 1–64.
  75. ↑ Metropolitan Museum of Art. "Tetradrachm of Seleucus I". www.metmuseum.org.
  76. ↑ John Malalas, viii.198
  77. 1 2 3 4 5 6 Grainger 1997, p. 55–56
  78. ↑ سانچو:EBD
  79. ↑ http://virtualreligion.net/iho/antiochus_1.html Antiochus I Soter entry in historical sourcebook by Mahlon H. Smith
  80. ↑ Grainger 1997, p. 57
  81. ↑ Graham Shipley (1999). The Hellenistic World. Routledge. ص. 301–302. ISBN 978-0-415-04618-3.
  82. 1 2 Baird, Jennifer (2018). Dura-Europos. Bloomsbury Academic. ص. 19.
  83. ↑ Kosmin, Paul (2011). Dura-Europos: Crossroads of Antiquity. ص. 97.
  84. ↑ Baird, Jennifer (2018). Dura-Europos. Bloomsbury Academic. ص. 20.
  85. ↑ Baird, Jennifer (2018). Dura-Europos. Bloomsbury Academic. ص. 21.
  1. ↑ فارس جو بادشاهه
    شاهنشاه
    ملڪن جو بادشاهه
    ايشيا جو آقا
  2. ↑ فوجي مؤرخ جان ڊي. گرينجر نتيجو ڪڍي ٿو ته سلوقس هندستان تي حملو ڪيو ۽ شڪست کاڌي، پر لکي ٿو ته "[ان] کان اڳتي، وڌيڪ شاهدي کان سواءِ وڃڻ ممڪن ناهي."[49] هن خيال لاءِ "تمام گهٽ يا ڪا شاهدي ناهي" ته چندر گپت سلوقس جي فوجن کي باختريا تائين واپس ڌڪي ڇڏيو.[50]
    ٻيا مصنف به ساڳي احتياط ڪن ٿا. باشم چوي ٿو ته سلوقس "لڳي ٿو ته مقابلي ۾ وڌيڪ نقصان برداشت ڪيو." روملا ٿاپر "سلوقس خلاف مهم" جو ذڪر ڪري ٿي، جنهن ۾ "چندر گپت ڪامياب لڳي ٿو، جيڪڏهن 303 ق م جي معاهدي جي شرطن مان اندازو لڳايو وڃي."[51] ڪلڪي ۽ روٿرمنڊ لکن ٿا ته چندر گپت "سندس اوڀر طرف وڌڻ کي روڪيو"، ۽ پوءِ صلح جي شرطن کي بيان ڪن ٿا.[52] ڪي چوي ٿو ته "شايد هو چڱيءَ طرح شڪست کاڌو؛ صلح جون شرطون يقيناً ائين ظاهر ڪن ٿيون."[46]
  3. ↑ ڪوسمن: ڪوسمن (2014)، The Land of the Elephant Kings: Space, Territory, and Ideology in Seleucid Empire، ص.33: "سلوقس پنهنجي سلطنت جا سڀ کان اوڀر وارا صوبا چندر گپت جي بادشاهت ڏانهن منتقل ڪيا، يقيناً گنڌارا، پيروپاميسادي ۽ گيدروسيا جا اوڀر وارا حصا، ۽ ممڪن آهي ته اراخوسيا ۽ آريا به هرات تائين." آريا (موجوده هرات) جي حصول بابت اختلاف آهي. رائچوڌري ۽ مکرجي (1996)، ص.594 موجب، ان کي "ڪجهه عالمن غلط طور ڇڏيل صوبن جي فهرست ۾ شامل ڪيو آهي [...] اسٽرابو جي عبارت جي غلط جائزي [...] ۽ پليني جي هڪ بيان جي بنياد تي." جان ڊي. گرينجر (2014، ص. 109) موجب سلوقس "ضرور [...] آريا تي قابض رهيو هوندو"، ۽ وڌيڪ اهو ته سندس "پٽ انتيوخس پندرهن سال پوءِ اتي سرگرم هو."
  4. ↑ Athenaeus of Naucratis, The Deipnosophists: "And Theophrastus says that some contrivances are of wondrous efficacy in such matters [as to make people more amorous]. And Phylarchus confirms him, by reference to some of the presents which Sandrakottus, the king of the Indians, sent to Seleucus; which were to act like charms in producing a wonderful degree of affection, while some, on the contrary, were to banish love."[70]

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]
سلوقس اول نيڪاتور
Born: ت. 358 BC Died: September 281 BC
Regnal titles
پيشرو
نئين تخليق
سڪندر چوٿون مقدوني جي دور ۾ مقدونيه کان آزادي 		سلوقي بادشاهه
305 ق م – سيپٽمبر 281 ق م		 جانشين
انطيوخس اول سوٽر

سانچو:Hellenistic rulers سانچو:Seleucid kings سانچو:Diadochi سانچو:Alexander's Generals

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=سلوقس_اول_نيڪاتور&oldid=388438" تان ورتل