سرگرميت
سرگرميت يا ايڪٽوزم (Activism) انهن ڪوششن تي مشتمل آهي جيڪي سماجي، سياسي، اقتصادي يا ماحولياتي سڌارن کي هٿي ڏيڻ، روڪڻ، يا ڪنهن خاص رخ ۾ موڙڻ لاءِ ڪيون وڃن ٿيون، ته جيئن معاشري ۾ بهتريءَ لاءِ سماجي تبديلي آڻي سگهجي. سرگرميءَ جا مختلف طريقا ٿي سگهن ٿا، جن ۾ ڪميونٽي ۾ راءِ عامه هموار ڪرڻ (بشمول اخبارن کي خط لکڻ)، چونڊيل نمائندن کي درخواستون (petitions) ڏيڻ، سياسي مهم هلائڻ، ڪاروباري ادارن جو بائيڪاٽ ڪرڻ، يا مظاهرا، مارچ، هڙتال، ڌرڻا (sit-ins) ۽ بک هڙتال شامل آهن.
سرگرمي روزاني بنياد تي مختلف طريقن سان ڪري سگهجي ٿي، جهڙوڪ فن ذريعي (artivism)، ڪمپيوٽر هيڪنگ (hacktivism)، يا رڳو ان فيصلي ذريعي ته پنهنجو پئسو ڪٿي خرچ ڪجي (اقتصادي سرگرميت). مثال طور، ڪنهن ڪمپنيءَ پاران پورهيتن جي استحصال خلاف احتجاج طور ان جون شيون خريد نه ڪرڻ به سرگرميءَ جو هڪ اظهار آهي. تنهن هوندي به، هي اصطلاح عام طور تي اجتماعي عمل لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جتي ڪيترائي ماڻهو ملي ڪري احتجاج ڪن ٿا.[1] جڏهن اهڙو عمل با مقصد، منظم ۽ هڪ عرصي تائين جاري رهي ته ان کي سماجي تحريڪ چيو ويندو آهي.[2]
تاريخي طور تي، ڪارڪنن پنهنجي پيغام کي پکيڙڻ لاءِ لٽريچر، پمفلٽن ۽ ڪتابن جو استعمال ڪيو آهي ته جيئن پڙهندڙن کي سماجي انصاف لاءِ قائل ڪري سگهجي.[3] جديد دور ۾ سماجي رابطن جي ذريعن (Social Media) جو استعمال پڻ وڌي ويو آهي.[4]
ڪڏهن ڪڏهن سرگرمي (activism) ۽ دهشتگردي جي وچ ۾ فرق ڪرڻ ڏکيو ٿي ويندو آهي، جنهن کي هڪ 'سنهي لڪير' طور بيان ڪيو ويو آهي.[5]
تعريفون
[سنواريو]آن لائن ايٽيمولوجي ڊڪشنري مطابق انگريزي لفظ "activism" سياسي معنيٰ ۾ 1920ع کان ۽ "activist" 1915ع کان استعمال ۾ آيا آهن.[6] 1960ع جي ڏهاڪي ۾ آمريڪا ۾ "نون سماجي تحريڪن" جي اڀار کانپوءِ، سرگرميءَ کي احتجاج جي هڪ عقلي ۽ جمهوري شڪل طور تسليم ڪيو ويو.[7]
پر تاريخ ۾ منظم احتجاج يا بغاوت جو رواج قديم آهي، جهڙوڪ پهرين صدي قبل مسيح ۾ رومي سلطنت ۾ اسپارٽيڪس جي قيادت ۾ ٿيل غلامن جي بغاوت.[8] 1930ع ۾ مهاتما گانڌي جي قيادت ۾ هزارين هندستانين لوڻ مارچ (Salt March) ۾ حصو ورتو، جيڪو برطانوي حڪومت جي جابرانه ٽيڪس خلاف هڪ احتجاج هو، جنهن جي نتيجي ۾ آخرڪار هندستان کي آزادي ملي.[9]
قسمن جا طريقا
[سنواريو]
سرگرميءَ کي عام طور تي انساني حقن يا ماحوليات بابت سمجهيو ويندو آهي، پر مذهبي ۽ سياسي نظرياتي سرگرميون به ان جا اهم قسم آهن.[10] 21هين صديءَ ۾ انساني حقن ۽ ماحوليات جي پاڻ ۾ ڳنڍجڻ سان ماحولياتي انصاف ۽ موسمياتي انصاف جهڙيون تحريڪون اڀريون آهن.
انساني حقن جي سرگرمي
[سنواريو]انساني حقن جي سرگرمي جو مقصد بنيادي حقن جو تحفظ ڪرڻ آهي، جهڙوڪ زندگيءَ جو حق، شهريت، ملڪيت، خيال جي آزادي، اظهار جي آزادي، ۽ پرامن گڏجاڻيءَ جي آزادي.[11]
ماحولياتي سرگرمي
[سنواريو]ماحولياتي سرگرمي مختلف صورتن ۾ ٿئي ٿي:
- قدرت جو تحفظ
- گدلاڻ جي روڪٿام ذريعي انساني ماحول جو تحفظ
- قدرتي وسيلن جو بچاءُ
- موسمياتي تبديليءَ کي روڪڻ جون ڪوششون.
طريقا
[سنواريو]
ڪارڪن پنهنجن مقصدن جي حاصلات لاءِ مختلف طريقا استعمال ڪندا آهن.[2] عام طور تي عدم تشدد وارا طريقا تشدد واري رستن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ عوامي همدردي حاصل ڪندا آهن ۽ مقصد تائين پهچڻ ۾ وڌيڪ اثرائتا هوندا آهن.[12]
سويڊن جي موسمياتي ڪارڪن گريٽا ٿنبرگ (Greta Thunberg) "فرائيڊيز فار فيوچر" (Fridays for Future) تحريڪ جي باني طور مشهور آهي.
حوالا
[سنواريو]- ↑ Tarrow, Sidney (1998). Power in Movement: Social Movements and Contentious Politics (2nd ed.). Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISBN 978-1-139-07680-7. OCLC 727948411. https://archive.org/details/powerinmovements0000tarr.
- 1 2 Goodwin, Jeff; Jasper, James (2009). The Social Movements Reader: Cases and Concepts (2nd ed.). Wiley-Blackwell. ISBN 978-1-4051-8764-0. https://archive.org/details/socialmovementsr2edunse.
- ↑ Ostertag, Bob (2006). People's movements, people's press: the journalism of social justice movements. Boston, Mass: Beacon Press. ISBN 978-0-8070-6164-0.
- ↑ Obar, Jonathan (2012). "Advocacy 2.0: An Analysis of How Advocacy Groups in the United States Perceive and Use Social Media as Tools for Facilitating Civic Engagement and Collective Action". Journal of Information Policy 2: 1–25. doi:.
- ↑ Bohmer, Carol (2010). Rejecting refugees: political asylum in the 21st century. Routledge. p. 258. ISBN 978-0-415-77375-1. OCLC 743396687.
- ↑ Harper, Douglas. "activism". Online Etymology Dictionary. 17 December 2015 تي حاصل ڪيل.
{{cite web}}: Cite has empty unknown parameter:|name-list-format=(مدد) - ↑ Gamson, William A. (1975). The Strategy of Social Protest. Homewood, IL: Dorsey Press. ISBN 978-0-256-01684-0. https://archive.org/details/strategyofsocial0000gams.
- ↑ Czech, Kenneth P. (Apr 1994). "Ancient History: Spartacus and the Slave Rebellion". HistoryNet. 12 August 2018 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Pletcher, Kenneth (14 December 2015). "Salt March". Encyclopaedia Britannica.
- ↑ Keckler, Charles; Rozell, Mark J. (2015-04-03). "The Libertarian Right and the Religious Right". Perspectives on Political Science 44 (2): 92–99.
- ↑ "Universal Declaration of Human Rights". United Nations. 1948.
- ↑ Chenoweth, Erica; Stephan, Maria J. (2013). Why Civil Resistance Works: The Strategic Logic of Nonviolent Conflict. New York. ISBN 978-0-231-15683-7.