سروگيسي
سروگيسي (Surrogacy) هڪ اهڙو بندوبست آهي جنهن تحت هڪ عورت حامله ٿئي ٿي ۽ ڪنهن ٻئي شخص يا جوڙي جي طرفان ٻار کي جنم ڏئي ٿي، جيڪي پيدائش کان پوءِ ان ٻار جا قانوني والدين بڻجي ويندا آهن. ماڻهو مختلف سببن جهڙوڪ بي اولادي (infertility)، حمل جي خطرن، يا طبي طور تي حمل جي ناممڪن هجڻ جي صورت ۾ سروگيسي جو رستو اختيار ڪندا آهن. سروگيسي انتهائي تڪراري موضوع آهي، جنهن تي ڪيترن ئي ملڪن ۾ قانوني پابندي يا ضابطا موجود آهن.[1] سروگيسي جي معاهدي ۾ هڪ اها عورت هوندي آهي جيڪا حمل کڻي ٻار کي جنم ڏئي ٿي، جنهن کي جسٽيشنل ڪيئرير (gestational carrier) يا سروگيٽ ماءُ چيو ويندو آهي. جيڪي ماڻهو ٻار جو قبضو وٺن ٿا، تن کي ارادي والدين (intended parents) چيو ويندو آهي.[2] حياتياتي ماءُ (biological mother) سروگيٽ به ٿي سگهي ٿي يا ارادي ماءُ به، يا وري ٻنهي مان ڪا به نه.
سروگيسي جي انتظامن ۾ مالي معاوضو شامل ٿي به سگهي ٿو ۽ نه به. معاوضي جي صورت ۾ ان کي تجارتي سروگيسي (commercial surrogacy) چيو ويندو آهي.[3][4] ان جي قانوني حيثيت ۽ خرچ مختلف ملڪن ۾ مختلف آهن، جنهن جي ڪري "فرٽيليٽي ٽورزم" (fertility tourism) کي هٿي ملي ٿي.
طريقا (Methods)
[سنواريو]سروگيسي جا ٻه مکيه طريقا آهن:
جسٽيشنل سروگيسي (Gestational surrogacy)
هي سڀ کان عام طريقو آهي جنهن ۾ ٻار جو سروگيٽ ماءُ سان ڪو به جينياتي (genetic) تعلق نه هوندو آهي. هن ۾ IVF ٽيڪنالاجي ذريعي تيار ڪيل ايمبريو (embryo) سروگيٽ عورت جي رحم ۾ منتقل ڪيو ويندو آهي. ان جا ڪجهه قسم آهن:
- ايمبريو ارادي والدين جي اسپرم ۽ بيضي مان تيار ڪيو وڃي.
- ايمبريو ارادي پيءُ جي اسپرم ۽ ڊونر (عطيو ڪندڙ) جي بيضي مان تيار ڪيو وڃي.
- ايمبريو ارادي ماءُ جي بيضي ۽ ڊونر جي اسپرم مان تيار ڪيو وڃي.
روايتي سروگيسي (Traditional surrogacy)
هن طريقي ۾ سروگيٽ ماءُ جو پنهنجو بيضو (egg) استعمال ڪيو ويندو آهي، جنهن کي ارادي پيءُ يا ڊونر جي اسپرم ذريعي بارور (fertilise) ڪيو ويندو آهي. ان صورت ۾ ٻار جينياتي طور تي سروگيٽ ماءُ سان لاڳاپيل هوندو آهي.
خطرا (Risks)
[سنواريو]ايمبريو لاءِ خطرا
منتقل ڪيل ايمبريو کي اهي ئي خطرا هوندا آهن جيڪي عام IVF ۾ هوندا آهن. ڪڏهن ڪڏهن ڪاميابيءَ جو امڪان وڌائڻ لاءِ هڪ کان وڌيڪ ايمبريو منتقل ڪيا ويندا آهن، جنهن سان سروگيٽ ماءُ ۽ ٻار ٻنهي لاءِ پيچيدگين جا خطرا وڌي ويندا آهن.[5]
سروگيٽ مائرن لاءِ خطرا
سروگيٽ مائرن ۾ طبي پيچيدگين جا خطرا، جهڙوڪ پري-اڪليمپسيا (pre-eclampsia), انهن عورتن کان وڌيڪ هوندا آهن جيڪي پنهنجو حياتياتي ٻار کڻنديون آهن.[6] اٽڪل 5 سيڪڙو سروگيٽ حملن ۾ پل سينٽا (ول) جا مسئلا پيدا ٿيندا آهن جيڪي خطرناڪ ٿي سگهن ٿا.[7]
نتيجا (Outcomes)
[سنواريو]سروگيسي ۾ ايمبريو جي منتقلي کان پوءِ حمل جا امڪان 19-33٪ هوندا آهن، جن مان 30-70٪ ڪيسن ۾ زنده ٻار جي پيدائش ٿيندي آهي.[8] سروگيسي ذريعي پيدا ٿيندڙ ٻارن ۾ وقت کان اڳ پيدائش (preterm birth) جي شرح عام IVF جي ڀيٽ ۾ ڪجهه گهٽ هوندي آهي.
تاريخ
[سنواريو]ٻي عورت ذريعي ٻار پيدا ڪرڻ جو رواج قديم تاريخي لکتن، جهڙوڪ بابلي قانونن ۾ به ملي ٿو. جديد سروگيسي جي راهه ۾ ڪجهه اهم ترقيون هي آهن:[9]
- 1936: ايسٽروجن (estrogen) جي دواسازي شروع ٿي.
- 1944: هارورڊ ميڊيڪل اسڪول جي پروفيسر جان راڪ پهريون ڀيرو انساني بيضي کي رحم کان ٻاهر بارور ڪيو.
- 1953: اسپرم کي منجمد (cryopreservation) ڪرڻ ۾ ڪاميابي ملي.
- 1976: مشي گن جي وڪيل نوئل ڪين آمريڪا ۾ سروگيسي جو پهريون معاهدو لکيو.
حوالا
[سنواريو]- ↑ "Which countries allow commercial surrogacy?". Reuters.com (انگريزي ۾). 2023-04-05.
- ↑ "surrogate pregnancy". www.cancer.gov (انگريزي ۾). 2011-02-02.
- ↑ حوالي جي چڪ: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named ":2". - ↑ حوالي جي چڪ: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "CommercialSurrogacy". - ↑ حوالي جي چڪ: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named ":22". - ↑ حوالي جي چڪ: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named ":4". - ↑ حوالي جي چڪ: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named ":82". - ↑ حوالي جي چڪ: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named ":9". - ↑ حوالي جي چڪ: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "Merino".